Kurdistani

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Kurdistani
کوردستان
Kurdish-inhabited area by CIA (1992) box inset removed.jpg
Zonë e banuar nga kurdët, sipas CIA[1][2]
Gjuha Kurdisht & Gjuhët Zaza-Gorani
Vendodhja Mesopotamia e Epërme[3] dhe Malet Zagros[4]
Pjesët Kurdistani Verior (Turqia)
Kurdistani Jugor (Iraku)
Kurdistani Lindor (Irani)
Kurdistani Perëndimor (Siria)
Qytetet e mëdhenj Amed (Dijarbakër)
Hawler (Erbil)
Kirmashan (Kermanshah)
Heseke (Al-Hasakah)

Kurdistani (Kurdisht: کوردستان Kurdistan; fjalë për fjalë "vendi i kurdëve")[5] ose Kurdistani i Madh[6][7] është një territor gjeo-kulturor i përcaktuar përafërsisht në Azinë Perëndimore ku populli kurd përbën një popullsi shumicë të shquar dhe kultura, gjuhët dhe identiteti kombëtar kurd janë bazuar historikisht. Gjeografikisht, Kurdistani përafërsisht përfshin Zagrosin veriperëndimor dhe vargmalet lindore të Taurusit.

Kurdistani në përgjithësi përfshin katër zonat e mëposhtme: Turqia juglindore (Kurdistani Verior), Iraku verior (Kurdistani Jugor), Irani veriperëndimor (Kurdistani Lindor) dhe Siria veriore (Kurdistani Perëndimor). Disa përkufizime përfshijnë gjithashtu pjesë të Transkaukazisë jugore. Disa organizata nacionaliste kurde kërkojnë të krijojnë një shtet të pavarur kombëtar të përbërë nga disa ose të gjitha këto zona me shumicë kurde, ndërsa të tjera bëjnë fushatë për autonomi më të madhe brenda kufijve ekzistues kombëtarë.[8]

Historikisht, fjala "Kurdistan" është vërtetuar për herë të parë në kronikat selxhuke të shekullit të 11-të. Ndërkohë që kishte një numër të madh dinastish, emiratesh, principatash dhe krerësh të ndryshëm kurdë të krijuar nga shekulli i 8-të deri në shekullin e 19-të. Administrativisht, shekulli i 20-të pa krijimin e zonave jetëshkurtër të shtetit kurd (1918-1919), Mbretërisë së Kurdistanit (1921-1924), Kurdistansky Uyezd dmth "Kurdistani i Kuq" (1923-1929), Republikës së Araratit ( 1927–1930), dhe Republika e Mahabadit (1946).

Kurdistani irakian fitoi për herë të parë statusin autonom në një marrëveshje të vitit 1970 me qeverinë irakiane dhe statusi i tij u rikonfirmua si Rajoni autonom i Kurdistanit në kuadër të republikës federale të Irakut në vitin 2005. Ekziston edhe një Provincë Kurdistan në Iran, por nuk është i vetë-qeverisur. Kurdët që luftonin në Luftën Civile Siriane ishin në gjendje të merrnin kontrollin e pjesëve të mëdha të Sirisë veriore dhe të krijonin rajone vetëqeverisëse në një Administratë Autonome të Sirisë Veriore dhe Lindore, ku ata bëjnë thirrje për autonomi në një Siri federale pas luftës.

Njerëzit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kurdët janë një popull me origjinë indo-evropiane. Ata flasin një gjuhë iraniane të njohur si kurdisht, dhe përbëjnë shumicën e popullsisë së rajonit. Shumica e banorëve janë myslimanë, por adhuruesit e feve të tjera janë gjithashtu të pranishëm – duke përfshirë jarsanizmin, jazidët, alevitë, krishterët dhe në të kaluarën, jehudët, shumica e të cilëve emigruan në Izrael.[9]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Kurdish lands" (në anglisht). Marrë më 6 nëntor 2019.
  2. ^ "The Kurdish lands". Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA (në anglisht). Marrë më 6 nëntor 2019.
  3. ^ Hakan Özoğlu (2004). Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries (në anglisht). fq. 121.
  4. ^ Historical Dictionary of the Kurds (në anglisht). Michael M. Gunter. 310.
  5. ^ "Kurdistan". Encyclopædia Britannica Online (në anglisht). Marrë më 29 korrik 2010.
  6. ^ Turkey demands Google remove Greater Kurdistan map by Rudaw, 25 dhjetor 2018
  7. ^ Kaya, Zeynep (2020). Mapping Kurdistan: Territory, Self-Determination and Nationalism (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 2, 137, 177, 197.
  8. ^ Hamit Bozarslan “The Kurdish Question: Can it be solved within Europe?”, page 84 “The years of silence and of renewal” in Olivier Roy, ed. Turkey Today: A European Country?.
  9. ^ "Photos of Kurdish Jews in Israel" (në anglisht). Saradistribution.com. Marrë më 13 maj 2011.