Shko te përmbajtja

Lili Elbe

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Lili Elbe në 1926-ën

Lili Ilse Elvenes (28 dhjetor 1882 - 13 shtator 1931) e njohur ndryshe si Lili Elbe, ishte një grua transgjinore daneze dhe një ndër personat e parë[1] që iu nënshtrua kirurgjisë për të ndryshuar gjininë.[2] Emri i saj i lindjes ishte Einar Magnus Andreas Wegener[3] dhe ishte piktor i njohur. Para periudhës së ndryshimit të gjinisë, ai prezantohej herë pas here si Lili. Pas tranzicionit të suksesshëm gjinor në vitin 1930, ai e ndryshoi emrin e tij në Lili Ilse Elvenes dhe u shkëput nga piktura. Emrin Lili Elbe ia vuri gazetari i Kopenhagës, Louise Lassen.[4] Ajo vdiq për shkak të ndërlikimeve prej transplantit të mitrës.[5] Autobiografia e saj me titull “Man into Woman” u publikua pas vdekjes në vitin 1933.[6]

Jeta e hershme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Lili Elbe në 1920

Elbe lindi në vitin 1882 në Vejle, Danimarkë. Bashkëshortja e tij Gerda Gottlibe tregon se ata u martuan kur ishin në kolegj në vitin 1904.[7][8]

Dyshohet se Elbe mund të kishte qënë interseks.[9][10][11][12] Sipas disa raporteve, ajo kishte vezore jo fort të zhvilluara dhe mund të kishte pasur sindromën Klinefelter.

Martesa dhe modelingu

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Elbe njohu Gerdën, kur ata ishin studentë në Akademinë Daneze të Arteve të Bukura në Kopenhagen[13] dhe u martuan në vitin 1904, kur Gottlieb-i ishte vetëm 19 vjeç, ndërsa Elbe 22. Ata udhëtuan në Itali dhe Francë dhe u shpërngulën në Paris në vitin 1912, ku Elbe mund të jetonte lirisht si grua, ndërsa Gottlieb-i si lesbike. Elbe fitoi çmimin Neuhausens në vitin1907 dhe zhvilloi ekspozitën në Muzeun e Artit në Vejle.[14]

Elbe nisi të vishej si grua për të zëvendësuar modelet që i duheshin Gottlieb-it për të pikturuar. Elbes iu kërkua të vishte geta dhe taka që këmbët e tij të ngjasonin me këmbët e modeles.[15][16] Elbe nisi të ndihej vetëvetja, kur vishej si grua dhe kështu u identifikua. Në vitin 1913, publiku ngeli pa fjalë, kur kuptoi se në fakt modelja që kishte frymëzuar punimet artistike të Gottlieb-it ishte vetë Elbe.

Ai vishej shpesh si grua në festa të ndryshme. Një prej pasioneve të saj ishte të endej rrugëve të Parisit gjatë karnavaleve, e veshur si grua. Kur ai vishej si e tillë, Gottlieb-i e prezantonte atë si motrën e vet. Vetëm rrethi i tyre i ngushtë, ishin në dijeni të kësaj.

Ndërhyrjet kirurgjikale dhe fundi i martesës

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
elbe në vitin 1930

Në vitin 1930, Elbe shkoi në Gjermani për të bërë ndërhyrjen kirurgjikale për ndryshimin e seksit, që ishte tejet e pazakontë për kohën.[17] Gjatë qëndrimit në Gjermani, Elbe qëndroi në Institutin Hirschfeld të Shkencave Seksuale.[18] Përpara procedurës kirurgjikale, seksologu gjerman Magnus Hirschfeld bëri një sërë testesh për të shqyrtuar shëndetin mendor.[18] Brenda një periudhe dyvjeçare, Elbe iu nënshtrua të paktën katër ndërhyrjeve kirurgjikale.[19] Ndërhyrja e parë ishte heqja e testikujve, e kryer në Berlin nga Erwin Gohrbandt e të tjerat nga mjeku Kurt Warnekros.[20][18][21] Operacioni i dytë ishte transplanti i vezoreve në muskulaturën e barkut dhe i treti heqja e penisit dhe skrotumit.[18][22] Në këtë kohë, rasti i saj kishte bërë bujë në të gjitha gazetat daneze dhe gjermane. Martesa e Elbes dhe Gerdës u shpall e pavlefshme nga gjykata daneze në tetor të vitit 1930.[23] Pas kësaj, Elbe arriti të ndryshonte ligjërisht seksin dhe emrin duke marrë kështu edhe një pasaportë si Lili Ilse Elvenes.[24] Emri "Lili Elbe" u përdor për herë të parë në shtyp në një artikull gazete të shkruar nga gazetarja e Kopenhagenit Louise "Loulou" Lassen për Politiken në shkurt të vitit 1931.[25][26] Elbe u kthye në Dresden dhe pati një marrëdhënie me një tregtar arti francez Claude Lejeune me të cilin donte të martohej dhe të bënte fëmijë.[27][28] Pas ndarjes nga Elbe, Gerda u martua me një italian. Pak kohë më vonë, ajo u nda dhe nga martesa e dytë.[29]

Në vitin 1931, Elbe u kthye në Gjermani për të kryer operacionin e saj të katërt duke e bërë atë një ndër gratë e para transgjinore në botë.[30][31][32] Të gjitha dokumentet mjekësore të Lili Elbes u shkatërruan si pasojë e bombardimeve të aleatëve gjatë luftës së dytë botërore.[18][25]

References

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Hirschfeld, Magnus. Chirurgische Eingriffe bei Anomalien des Sexuallebens: Therapie der Gegenwart, pp. 67, 451–455
  2. ↑ Lili Elbe. andrejkoymasky.com. 17 May 2003
  3. ↑ Meyer, Sabine (2015), »Wie Lili zu einem richtigen Mädchen wurde« – Lili Elbe: Zur Konstruktion von Geschlecht und Identität zwischen Medialisierung, Regulierung und Subjektivierung, p. 15, pp. 312–313.
  4. ↑ "A Trans Timeline – Trans Media Watch". Trans Media Watch. Arkivuar nga origjinali më 18 dhjetor 2019. Marrë më 3 shkurt 2016. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ↑ "The Danish Girl (2015)". HistoryVSHollywood.com (në anglisht). History vs Hollywood. Marrë më 1 shkurt 2016.
  6. ↑ Worthen, Meredith (n.d.). "Lili Elbe – Painter". Biography.com. Marrë më 15 gusht 2016. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ↑ She and She: The Marriage of Gerda and Einar Wegener. The Copenhagen Post. 3 July 2000
  8. ↑ "Ejner Mogens Wegener, 28-12-1882, Vejle Stillinger: Maler" (në danisht). Politietsregisterblade.dk. Arkivuar nga origjinali më 3 gusht 2015. Marrë më 30 dhjetor 2011.
  9. ↑ Hoyer, Niels (2004). Man into woman : the first sex change, a portrait of Lili Elbe : the true and remarkable transformation of the painter Einar Wegener (në anglisht). London: Blue Boat Books. fq. vii, 26–27, 172. ISBN 9780954707200.
  10. ↑ "Lili Elbe's autobiography, Man into Woman". OII Australia – Intersex Australia (në anglisht). OII Australia. Arkivuar nga origjinali më 28 mars 2015. Marrë më 1 shtator 2015.
  11. ↑ Vacco, Patrick (29 prill 2014). "Les Miserables Actor Eddie Redmayne to Star as Queer Artist Lili Elbe" (në anglisht). The Advocate. Marrë më 1 shtator 2015.
  12. ↑ "Could this be Eddie Redmayne's most challenging role?" (në anglisht). Daily Mail. 1 shtator 2015. Marrë më 1 shtator 2015.
  13. ↑ "Conway's Vintage Treasures" (në anglisht). Vintage-movie-poster.com. Arkivuar nga origjinali më 27 mars 2019. Marrë më 8 prill 2014.
  14. ↑ The Arts and Transgender. renaissanceblackpool.org
  15. ↑ Gerda Wegener. get2net.dk
  16. ↑ "Lili Elbe (1886–1931)" (në anglisht). LGBT History Month. Arkivuar nga origjinali më 3 gusht 2015. Marrë më 8 prill 2014.
  17. ↑ Vianello, Laura (2015-12-02). "Lili Elbe and Gerda Gottlieb: Defining Gender through Artistic Representation". Laura Vianello (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 6 prill 2023. Marrë më 2023-04-06.
  18. 1 2 3 4 5 Vicente, Marta V (2021-09-23). "The Medicalization of the Transsexual: Patient-Physician Narratives in the First Half of the Twentieth Century". Journal of the History of Medicine and Allied Sciences (në anglisht). 76 (4): 392–416. doi:10.1093/jhmas/jrab037. ISSN 0022-5045. PMID 34553224. Arkivuar nga origjinali më 2 korrik 2023. Marrë më 26 mars 2023.
  19. ↑ "Lili Elbe (1886–1931)" (në anglisht). LGBT History Month. Arkivuar nga origjinali më 3 gusht 2015. Marrë më 8 prill 2014.
  20. ↑ "Lili Elbe Digital Archive". www.lilielbe.org (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 dhjetor 2019. Marrë më 2023-03-26.
  21. ↑ Brown, Kay (1997) Lili Elbe. Transhistory.net.
  22. ↑ Meyer 2015
  23. ↑ Meyer 2015
  24. ↑ "Man Into Woman" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 dhjetor 2019. Marrë më 17 dhjetor 2019.
  25. 1 2 "A Trans Timeline – Trans Media Watch". Trans Media Watch (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 26 dhjetor 2018. Marrë më 3 shkurt 2016.
  26. ↑ Loulou Lassen (28 shkurt 1931). "Lili Elbe Digital Archive – Contextual Material – Et Liv gennem to Tilværelser". Politiken (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2 tetor 2021. Marrë më 2 tetor 2021.
  27. ↑ "Lili Elbe: The Transgender Artist behind The Danish Girl". This Week Magazine (në anglisht). 18 shtator 2015. Arkivuar nga origjinali më 26 dhjetor 2018. Marrë më 1 shkurt 2016.
  28. ↑ "The Incredibly True Adventures of Gerda Wegener and Lily Elbe". Coilhouse.net (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 11 maj 2019. Marrë më 17 dhjetor 2019.
  29. ↑ "Gerda Wegener – Art, Death & Facts". Biography (në anglishte amerikane). 2021-04-06. Arkivuar nga origjinali më 1 prill 2023. Marrë më 2023-03-26.
  30. ↑ "Lili Elbe: The Transgender Artist behind The Danish Girl". This Week Magazine (në anglisht). 18 shtator 2015. Arkivuar nga origjinali më 26 dhjetor 2018. Marrë më 1 shkurt 2016.
  31. ↑ Harrod, Horatia (8 dhjetor 2015). "The Tragic True Story Behind The Danish Girl". The Telegraph (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 21 prill 2016. Marrë më 11 dhjetor 2015.
  32. ↑ "Lili Elbe Biography". Biography.com (në anglisht). A&E Television Networks. Arkivuar nga origjinali më 2019-01-06. Marrë më 2015-12-11.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Lili_Elbe&oldid=2976303"