Ndalimi në Shtetet e Bashkuara

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Policia e Detroit-it në një fabrikë birre klandestine gjatë epokës së Ndalimit

Ndalimi në Shtetet e Bashkuara ishte një ndalim kushtetues mbarëkombëtar mbi prodhimin, importin, transportin dhe shitjen e pijeve alkoolike nga viti 1920 deri në 1933.

Ndaluesit u përpoqën së pari të mbaronin tregtinë me pije alkoolike gjatë shekullit të 19-të. Të udhëhequr nga protestantët pietistë, ata synuan të shërojnë atë që shohin si një shoqëri të sëmurë, përveç problemeve të lidhura me alkoolin, siç janë alkoolizmi, dhuna familjare dhe korrupsioni politik i bazuar në sallone. Shumë komunitete prezantuan ndalimet e alkoolit në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të, dhe zbatimi i këtyre ligjeve të reja të ndalimit u bë temë diskutimi. Mbështetësit e ndalimit, të quajtur "tharje", e paraqitën atë si një betejë për moralin dhe shëndetin publik. Lëvizja u mor nga Progresistët në partitë e Ndalimit, Demokratike dhe Republikane dhe fitoi një bazë kombtare përmes Unionit të Antialkoolizmit së Krishterë të Gruas. Pas vitit 1900, ishte koordinuar nga Anti-Saloon League. Opozita nga industria e birrës mobilizoi mbështetës "të lagësht" nga komunitetet e pasura katolike dhe gjermane luterane, por ndikimi i këtyre grupeve u tërhoq nga viti 1917 pas hyrjes së SHBA në Luftën e Parë Botërore kundër Gjermanisë.

Industria e birrës u kufizua nga një radhitje e legjislaturave të shtetit, dhe më në fund mbaroi në mbarë vendin nën Amandamentin e Tetëmbëdhjetë në Kushtetutën e Shteteve të Bashkuara në vitin 1920, i cili kaloi "me një shumicë prej 68 përqind në Dhomën e Përfaqësuesve dhe 76 përqind mbështetje në Senat" si dhe ratifikimi nga 46 nga 48 shtetet.[1] Mundësimi i legjislacionit, i njohur si Ligji i Volstead, përcaktoi rregullat për zbatimin e ndalimit federal dhe përcaktoi llojet e pijeve alkoolike që ishin të ndaluara. Jo e gjithë alkooli u ndalua; për shembull, lejohej përdorimi fetar i verës. Pronësia private dhe konsumi i alkoolit nuk u bënë të paligjshëm sipas ligjit federal, por ligjet lokale ishin më të rrepta në shumë fusha, me disa shtete që ndalojnë zotërimin e plotë.

Pas ndalimit, bandat kriminale morën kontrollin e furnizimit të birrës dhe pijeve në shumë qytete. Nga fundi i viteve 1920, një kundërshtim i ri i ndalimit u shfaq në mbarë vendin. Kritikët sulmuan politikën si shkaktimin e krimit, uljen e të ardhurave lokale dhe imponimin e vlerave fetare protestante "rurale" në Amerikën "urbane".[2] Ndalimi përfundoi me ratifikimin e një amandamenti njëzet e një, i cili shfuqizoi amandamentin e tetëmbëdhjetë më 5 dhjetor 1933, megjithëse ndalimi vazhdoi në disa shtete. Deri më tani, kjo është hera e vetme në historinë amerikane në të cilën u miratua një amandament kushtetues me qëllim të shfuqizimit të një tjetri.

Disa studime tregojnë se konsumi i alkoolit ka rënë ndjeshëm për shkak të Ndalimit.[3][4] Norma e cirrozës së mëlçisë, psikozës alkoolike dhe vdekshmërisë foshnjore gjithashtu ranë.[5][3][6] Efekti i ndalimit në shkallën e krimit dhe dhunës është i diskutueshëm.[7][8][9] Përkundër kësaj, ajo humbi mbështetësit çdo vit që ishte në veprim, dhe uli të ardhurat e taksave qeveritare në një kohë kritike para dhe gjatë Depresionit të Madh.[10]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Schrad, Mark Lawrence (17 janar 2020). "Why Americans Supported Prohibition 100 Years Ago" (në anglisht). The New York Times. Marrë më 19 janar 2020.
  2. ^ Margaret Sands Orchowski (2015). The Law that Changed the Face of America: The Immigration and Nationality Act of 1965 (në anglisht). Rowman & Littlefield. f. 32. ISBN 9781442251373.
  3. ^ a b Mark H. Moore (16 tetor 1989). "Actually, Prohibition Was a Success". The New York Times (në anglisht). Marrë më 29 maj 2017.
  4. ^ Jack S. Blocker et al. eds (2003). Alcohol and Temperance in Modern History: An International Encyclopedia (në anglisht). ABC-CLIO. f. 23. ISBN 9781576078334.Mirëmbajtja CS1: Tekst shtesë: lista e autorëve (link)
  5. ^ MacCoun, Robert J.; Reuter, Peter (17 gusht 2001). Drug War Heresies: Learning from Other Vices, Times, and Places (në anglisht). Cambridge University Press. f. 161. ISBN 9780521799973.
  6. ^ Jack S. Blocker, Jr (shkurt 2006). "Did Prohibition Really Work? Alcohol Prohibition as a Public Health Innovation". American Journal of Public Health (në anglisht). 96 (2): 233–243. doi:10.2105/AJPH.2005.065409. PMC 1470475. PMID 16380559.
  7. ^ Gabim referencash: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura :1
  8. ^ Gabim referencash: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura :2
  9. ^ Gabim referencash: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura :3
  10. ^ Hall, Wayne (2010). "What are the policy lessons of National Alcohol Prohibition in the United States, 1920–1933?". Addiction (në anglisht). 105 (7): 1164–1173. doi:10.1111/j.1360-0443.2010.02926.x. PMID 20331549.