Ndryshimi mes inspektimeve të "Llapusha"

Jump to navigation Jump to search
97 bytes added ,  10 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
 
== Shtrirja ==
Treva e Llapushës si tërësi gjeografike dhe etnografike ka kufij shumë të qartë malesh e lumenjsh që e dallojnë nga krahinat përreth. Megjithëkëtë rreth kufijve të trevës së Llapushës ka pasur dhe ka mendime të ndryshme nga shumë studiues te fushave te ndryshme. Ne kuptimin gjeografik [[Riza Çavolli]] në literaturën e Gjeografisë fizike, trevën e Llapushës (Prekorupës) e vendosë në regjionin paramalor të Rrafshit të Dukagjinit, ku kufirin verior të kësaj treve e përbënë lumi Klina, atë perëndimor një pjesë e Drinit të Bardhë - Vargmalet Kaznik-Zatriq- Shkozë (Millanovc). Kufirin jugor malet e Biraqes dhe Qafa e Duhles dhe atë perëndimor vargmalet Carralevë-Drenicë (Berishë) dhe Kosmaq. Dr. R. Doqi trevën e Llapushës e vendosë në një territor shumë më të vogël që përfshinë kryesisht Rrafshnaltën e Llapushës në katërkëndëshin lumi Klina, Drini i Bardhë-malet Koznik-Zatriq-lumi Mirusha dhe mali Kosmaq. Z. Cana kufijtë e kësaj treve i jep në mënyrë shumë të përgjithësuar duke përmendur anën e majte të Drinit te Bardhë dhe malet Koznik-Zatriq-Shkoze (Millanovc). L. Rushiti kur përmend lëvizjen kaçake ndër të tjera përmend kufijtkufijtë e Llapushës që fillojnë në fshatin Suhogerll dhe kufiri verior i kësaj treve del Lumi Kujavq. Në përgjithësi shikuar në aspektet gjeografike si lartësia mbidetare, fizionomia e terrenit, klima, ujerat, vegjetacioni, llojet e tokës, vendbanimet etj, si dhe etnografike të popullsisë se kësaj trevë, përfshirë edhe mendimin e popullsisë që identifikohen historikisht me ketë trevë kjo trevë përfshin një territor shumë më të gjerë. Treva e Llapushës në kuptim kufirin verior dhe veriperëndimor të kësaj treve me Podgurin e Pejës (Anamalin e Pejës) dhe Lugu i Drinit e formon Lumi Kujavqe, ose së paku malet e Kërrninës Stenjavec 671 m dhe Jashanicës, pastaj kufirin perëndimor me Lugun e Baranit dhe Dushkajën e formon Drini i Bardhë deri tek Guri i Zi prej nga ky kufij shkon vijës shkarëse të vargmaleve Kaznik-Zatriq-Shkozë (Millanovc) mbi Rahovec ne drejtimi VP-JL deri në vendbashkimin e lumenjëvelumenjve Toplluha dhe Suhareka mbi Suharekë, duke e ndarë këtë trevë nga treva e Anadrinit (Podrimes). Nga këtu kufirin jugor dhe juglindorë të Llapushës e bëjnë malet e BiraqesBiraqës dhe të Carralevës deri në majën Bretanec 1044 m. Në këtë pjesë treva e Llapushës kufizohet me Podgurin e Prizrenit (Anamalin e Prizrenit). Kufirin juglindore dhe lindor e formojnë vargmalet Carraleve-Drenice (Berishe) dhe Kosmaq në drejtimi VP-JL dhe malet e ulëta Resnik e Kerrnicë (Stenjavec 671 m) e deri ne lumin Kujavq. E përcaktuar në këta kufij treva e Llapushës (Llapushnikut ose Prekorupes), përfshinë në vete tri tërësi kryesore : Llapushën Veriore mes lumit Kujavq, Drini i Bardhe, lumi Klinë dhe malet Resnik-Stenjavec, Llapushën qendrore ose rrafshnaltën e Llapushës mes Lumit Klina, Drinit te Bardhë maleve Kaznik-Akavan-Gajark i Malishevës, Berishë-Kosmaq, si dhe Llapusha jugore (e njohur në popull edhe si Bajraku i Astrazubit) mes maleve Zatriq-Shkozë-Grab, Biraq, Carralevë -Berishë. Në aspektin e morfologjisë dhe fizionomisë së terrenit treva e Llapushës ndahet në Llapushën lindore dhe perëndimor.
 
== Relievi ==
=== Vargmalet Carralevë - Drenicë ===
 
Malet përfshijnë kryesisht zonat përreth trevës në jug te Llapushës dhe në lindje, kurse rrafshnaltat zënë pjesën qendrore të kësaj treve. Malet në trevën e Llapushës kryesisht përfshijnë sisteme të vargmaleve me drejtimin VP- JL dhe këto vargmale ndahen në tri tërësi që mbulojnë Llapushën Lindore dhe Llapushën Perëndimore. Ne Llapushën Lindore gjenden edhe vargmalet më të larta të kësaj treve të quajtura vargmalet Carraleve-Drenicë, ku në këtë tërësi malore dallohen malet e Luzhnicës me majën Bretanec 1042 m, malet e Duhlës dhe Bllacës me lartësi 940 m, malet e Javorit e Ngucatit me 1020 m, malet e Klqekës e Ladroviqit me majën më të lartë të Llapushës, Gradinë 1056 m, malet e Novosellës dhe Lladrovcit me 1010 m dhe malet e Tërpezës e Berishës me majën më të lartë në Berishë 1028 m. I gjithë ky sistem malor që fillon nga Gryka e Carralevës dhe formon rrafshnalta ne kurrizet malore me lartësi 700 -1000 m dhe zbret në Grykën e Llapushnikut, shtrihet rrëpishem në të dy anët duke krijuar vijenvijën shkarese të luginës së lumit Mirusha në trevën e Llapushës dhe grykat e thella dhe vijën shkarëse të lumit Drenica në trevën e Drenicës jugore. Kjo tërësi malore bashkë me malet e Kasmaqit e formon kufirin natyror ndarës të trevës se Llapushës me trevën e Drenicës.
 
=== Malet Kamaq-Gjurgjicë ===
 
Po ne Llapushen lindore ne pjesën verilindore te saj ne nga Gryka e Llapushnikut e deri ne gryken e lumit Klina ne Murg vazhdon tëresia e dyte malore e Maleve te Kosmaqit me majenmajën Kosmaq 970 m, ne te cilencilën përfshihen malet e Negrovcit, Vuqakut e Gjergjices.
 
=== Vargmalet Kaznik-Zatriq-Shkozë ===
 
Ne Llapushën perëndimore dhe jugore gjendet sistemi i dyte i rëndësishëm malore i njohur si Vargmalet Kaznik-Zatriq-Shkoze me drejtimin VP-JL me lartesinlartësinë mesatare 700-1000 m. Kjo tërësi malore fillon nga Gryka e lumit Mirusha ne veri e perfundon ne luginën e lumit Toplluha ne Reshtan te TherandesTherandës. Në këtë tërësi malore dallohen malet e Mrasorit e te LlapqevesLlapqevës me lartësi 790 m, Kaznikut e te Panorcit me majen Bajrak 1007 m, malet e Zatriqit (Razhdollit, Akavanit) me lartësinë me te madhe ne Delle 1046 m, pastaj malet e Gurbardhit e TurjakesTurjakës me lartesinlartëson ne Kike 9003 m deri ne Bllate dhe Gryke te Zhdrlles. Nga Gryla e Zhdrelles vazhdon teresiatërësia e madhe malore ne drejtim te JL e vargmaleve te ShkozesShkozës (ish Millanovcit), me malet e Ostrozubit e Rahovecit me lartësinë 870 m, malet e Shkozës me majën me te larte Kryeguri me lartësi 900 m, malet e Ceri i Shkozës, Pagarushes dhe Doberdelanit me lartësinë me te madhe ne Gumnishte 840 m, si dhe nga qafa e Pagarushes e deri ne Reshtan malet e Grapit me lartësi 760 m. Ky sistem malore ne mënyrë te rrepishme lëshohet ne pjesenpjesën perendimoreperëndimore dhe jugore duke krijuar vijën shkarese te trevës se Llapushës me trevën e Anadrinise, kurse ne pjesën lindore ketokëto tëresitërësi malore lëshohen ne mënyrë te valëzuara ne veri dhe lindje ne luginën e lumit Mirusha dhe ne jug ne luginën e thelle te lumit te Breshancit. Poashtu kjo tërësi malore e formon kufirin natyror ndarës mes LlapushesLlapushës dhe AnadriniseAnadrinisë (Podrimes).
 
=== Vargmalet Gajrak-Gallushë-Biraq ===
 
Po ne Llapushën jugore paralel me vargmalet Kaznik-Zatriq-Shkoze dhe vargmalet Carraleve-Drenice shtrihen vargmalet e ulëta Gajarak-Gollushe me lartësi mesatare 600-800 m. Ky sistem malor fillon mbi qytezën e Malisheves ne VP dhe perfundon ne Grykat e Dragaqines e Reqanit ne JL. Në këtë tërësi malore dallohen malet e Gajrakut me lartësinë me te madhe Gajrak 793 m, pastaj Gajraku i Malisheves me 742 m, Gajraku i Kervaserise, 720 m, Gajraku i Bellanices 730 m, Gajraku i Gariqit 700 m. Me ne jug dallohet tërësia malore e Gallushes me lartesinlartësinë me te madhe 793 m mbi fshatin Nishor, ku dallohen malet e Nishorit dhe Kastercit, Semetishtit dhe Sllapuzhanit. Kurse nga fshati Sllapuzhan deri ne grykat e lumit te Dragaqinës vazhdojnë kodrinat e Biraqes me lartësi mbidetare me te madhe 658 m.
 
=== Vargmalet Gremnik - Gjurgjevik ===
Vargmalet Gremnik - Gjurgjevik kanë shtrirje VJ dhe janë male kryesisht te ulëta me majen me te larte 720 m mbi fshatin Perqeve. Këto vargmale fillojnë nga lugina e thelle e lumit Klina ne veri dhe vazhdojnë drejt jugut deri ne luginën e thelle te lumit Mirusha. Në këtekëtë tëresitërësi malore dallohen për nga lartësia malet e Sferrkes e te Perqeves, malet e Gremnikut, malet e dollcit e te Gjurgjevikut.
 
=== Vargmalet Resnik - Kerrninë- Vuqak ===
 
=== Relievi kodrinoro- fushor ===
Ne trevën e LlapushesLlapushës relievi kodrinoro - fushor është shume me prezent dhe atë ne forme te pllajave te larta ose rrafshenaltave te thyera, kurse ai fushor paraqiteteparaqitet vetemvetëm ne disa lugina te ngushta. Në këte treve shikuar nga ky kendveshtrimkëndveshtrim ne trevën e Llapushës dallohen si rajone me te rrafshta këto zona : Rrafshlarta e LlapushesLlapushës, Lugina e drinitDrinit te bardhe dhe Lugina e PagarushesPagarushës.
 
=== Rrafshlarta e Llapushës dhe Lugina e Mirushës ===
Kjo rrafshenaltë përfshin pjesenpjesën qendrore te LLapushes mes lumit Klina ne veri, maleve te Gremnikut ne perëndim, maleve Kaznik-Zatriq-Gajrak ne jug dhe maleve Carraleve-Berishe-Kosmaq ne lindje. Për nga fizionomia e terrenit ështe një rrafshnalte shume e veçante me lartësi mes 500-600 m qe ne perberjenpërbërjen e vete ka lugina te cilat kryesisht kane drejtim L-P qe lëshohen poshtë duke formuar rrafshet e vogla aluviale te lumit Mirusha. Në këtekëtë zonë janejanë te vendosura mbi 60 % e vendbanimeve te LLapushes dhe neper te kalon magjistralja Peje-Prishtine si dhe rruga tjetre e rëndësishme Kijeve-Malisheve-Duhel qe lidhe shumicenshumicën e fshatrave te LLapushes. Në këtekëtë zonë nihen tri teresitëresi kryesore : mali i madh ne perendim, Dubrava ne lindje dhe lugina e Mirushes ne jug.
 
=== Lugina e Drinit te bardhe ===
Zona me e ulet dhe me fushore e trevestrevës se LlapushesLlapushës me lartesilartësi mbidetare 350-450 m, eshteështë pjesa perendimoreperëndimore e kesajkësaj treve pergjatepërgjatë lumit Drini i bardhe qe njekohesishtenjëkohësisht eshteështë e pereberepërbërë me shtresa aluviale dhe me e pershtatshmjapërshtatshmja perpër bujqesibujqësi dhe vijesvijës shkarese te vargmaleve te Gjurgjevikut e Gremnikut. Kjo lugine ka drejti VJ dhe fillon nga venderdhja e lumit Kujavq ne lumin Drini i bardhe ne veri dhe perfundon ne venderdhjen e lumit Mirusha ne jug. Kryesisht ne popull nihet si fusha e Dresnikut dhe e Gremnikut.
 
=== Lugina e Pagarushës ===
 
Lugina e Pagarushes eshteështë njenjë lugine qe ne veri ka formenformën e rrafshnaltes ne veri me lartesilartësi deri 650m dhe pastaj ne jug shkon duke u thelluar dhe formon gryken e Semetishtit ku lartesialartësia zbret deri ne 400 m. Kjo lugine gjendet mes maleve vargmaleve Zatriq -Shkoze-Grab ne perendimperëndim dhe jugperendimjugperëndim dhe maleve Gajrak dhe Gollushe ne verilindje dhe juglindje. PermesPërmes kesajkësaj lugine kalon lumi Pagarushes qe pastaj merr emrin lumi i Breshancit. Kjo lugine ehsteështë mjaft e thate dhe vetemvetëm ne ojesen jugore eshteështë zone me e bute dhe aluviale.
 
== Hidrografia ==
 
Treva e LlapushesLlapushës eshteështë e pasur me lumjenjelumenjtë dhe perrenjepërrenj. Rreth saj dhe neper te kalojnekalojnë disa lumenjelumenj mjaftemjaftë te rendesishemrëndësishëm te KosovesKosovës si Drini i bardhe ne perendimperëndim qe e pershkonpërshkon kufirin e LlapushesLlapushës nga venderdhja e lumit Kujavq ne veri e deri te venderdhja e lumit Mirusha ne jug. Pastaj lumi Klina ne veri nga fshati Murge e deri tek venderdhja e ketijkëtij lumi ne Drinin e bardhe tek qyteza e KlinesKlinës. Lumi Kujavaq qe vjne nga bjeshket e Suhogerlles dhe kalon duje e formuar kufirin verior te LLapushesLlapushës pergjatepërgjatë fshatit Kerrnine deri ne venderdhjen ne Drinin e bardhe. Lumi Mirusha si lumi me i rendesishemrëndësishëm i kesajkësaj treve qe pershkonpërshkon permespërmes ketekëtë trevetrevë nga malet e BllacesBllacës e deri ne venderdhjen ne Dri te bardhe tek Guri i zi prane Volljakes. Lumi i Breshancit qe i mbledh perrejte lugines se Pagarsushes deri ne vendebashkimin me lumin e Suharekes per te formuar lumin Toplluha ne afersi te Reshtanit. Megjithëse kjo treve eshte e pasur edhe me perrenje shumica e perrenjeve sidomos gjate veres kane perurje shume te vogla ose edhe thahen, keshtu qe pjesa me e madhe e fushave te kesaj treve nuk mund te ujiten tokat. Fushat qe mund te ujiten jane kryesishte fusha e Gremnikut dhe fusha aluviale nga Banja deri ne Bubel, pergjate lumit Mirusha.
 
== Klima ==
10.357

edits

Menyja e navigimit