Shko te përmbajtja

Vaishnavizmi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Vaishnavizmi
Traditat vaishnava përqëndrohen rreth hyjnisë hindu Vishnu (qëndër) dhe avatarëve të tij

 

Vaishnavizëm ( sanskritisht: वैष्णवसम्प्रदायः ,romanizimi: Vaiṣṇavasampradāyaḥ) është një nga emërtimet kryesore hindu së bashku me Shaivizmin, Shaktizmin dhe Smartizmin . [1] Quhet gjithashtu Vishnuizëm pasi e konsideron Vishnun si qenien e vetme supreme që prin të gjitha hyjnitë e tjera hindu, domethënë Mahavishnu . [2] [3] Pasuesit e tij quhen Vaishnavitë ose Vaishnava ( IAST: Vaiṣṇava ), dhe përfshin nën-sekte si Krishnaizmi dhe Ramaizmi, të cilët konsiderojnë përkatësisht Krishnën dhe Ramën si qeniet supreme. [4] [5] Sipas një vlerësimi të vitit 2010 nga Johnson dhe Grim, Vaishnavizmi është sekti më i madh hindu, që përbën rreth 641 milionë ose 67.6% të hinduve. [6]

Gesa e Vaishnavizmi është e paqartë, dhe gjërësisht hipotetizohet si një fuzion i feve të ndryshe rajonale jovedike me Vishnun. Një jornë e disa traditave popullore teiste jo-vedike, veçanërisht kultet Bhagavata të Vāsudeva-krishnës[1][7] dhe Gopala-Krishna,[1][5] dhe Narayana,[5] u zhvilluan nga shekujt 7 deri në 4 pes.[1][8] U integrua nën zotin vedik Vishnu në shekujt e parë të erës sonë, dhe u finalizua si Vaishnavizëm,[1][9][10] ku zhvilloi doktrinën e avatarit, ku hyjnitë e ndryshme jovedike nderohen si mishërime të ndryshme të zotit suprem Vishnu. Rama, Krishna, Narayana, Kalki, Hari, Vithoba, Venkateshvara, Shrinathji, and Jagannath janë ndër emrat e avatarëve popullorë që shihen si aspekte të ndryshme të së njëjtës qënie supreme.[11][12][13]

Tradita vaishnavite është e njohur për përkushtimin e dashur ndaj një avatari të Vishnut (shpesh Krishna) dhe si e tillë ishte kyç për përhapjen e lëvizjes Bhakti në nënkontinentin Indian në mijëvjeçarin e 2-të të erës sonë. [14] [15] Ajo ka katër shkolla me emërtime të shumta ( sampradaya ): shkolla Vishishtadvaita e epokës mesjetare e Ramanuxhës, shkolla Dvaita e Madhvaçarjës, shkolla Dvaitadvaita e Nimbarkacharya dhe Shuddhadvaita e Vallabhaçarja . [16] [17] Ramananda (shek. 14) krijoi një lëvizje të orientuar nga Rama, tani grupi më i madh monastik në Azi. [18] [15]

Tekstet kryesore në vaishnavizëm përfshijnë Vedat, Upanishadët, Bhagavad Gitën, tekstet Pancharatra (Agama), Naalayira Divya Prabhandhamin dhe Bhagavata Puranën . [5] [19] [10]

Vāsudeva në një monedhë të Agathoklit të Baktrias, rreth 190–180 pes. [20] [21] Ky është "imazhi më i hershëm i paqartë" i hyjnisë. [22]

Kohët moderne

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gjatë shekullit të 20-të, vaishnavizmi është përhapur nga India dhe tani praktikohet në shumë vende anembanë rruzullit, duke përfshirë Amerikën e Veriut, Evropën, Afrikën, Rusinë dhe Amerikën e Jugut. Një pionier i misionit vaishnavit në Perëndim është bërë sannyasi Baba Premananda Bharati (1858–1914), një autor i trajtimit të parë të plotë të vaishnavizmit bengali në anglisht Sree Krishna - Zoti i Dashurisë dhe themeluesi në 1902 "Krishna Samaj" shoqëria në qytetin e Nju Jorkut dhe një tempull në Los Anxhelos . [74] Statusi global i Vaishnavizmit është kryesisht për shkak të rritjes së lëvizjes ISKCON, e themeluar nga AC Bhaktivedanta Swami Prabhupada në 1966. [23] [24] [25]

  1. 1 2 3 4 5 Dandekar 1987.
  2. ↑ Pratapaditya Pal (1986). Indian Sculpture: Circa 500 BCE–700 CE. University of California Press. fq. 24–25. ISBN 978-0-520-05991-7. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ↑ Stephan Schuhmacher (1994). The Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion: Buddhism, Hinduism, Taoism, Zen. Shambhala. fq. 397. ISBN 978-0-87773-980-7. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ↑ Hardy 1987.
  5. 1 2 3 4 Flood 1996.
  6. ↑ "Chapter 1 Global Religious Populations" (PDF). janar 2012. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 20 tetor 2013. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  7. ↑ "Vaishnava". philtar.ucsm.ac.uk. Arkivuar nga origjinali më 12 shkurt 2012. Marrë më 22 maj 2008. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ↑ Eliade, Mircea; Adams, Charles J. (1987). The Encyclopedia of religion. Macmillan. fq. 168. ISBN 978-0-02-909880-6. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ↑ Gonda 1993.
  10. 1 2 Klostermaier 2007.
  11. ↑ Matchett 2001.
  12. ↑ Anna King 2005.
  13. ↑ Gabim citimi: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura FOOTNOTE
  14. ↑ Hawley 2015.
  15. 1 2 Lochtefeld 2002b.
  16. ↑ Beck 2005a.
  17. ↑ Fowler 2002.
  18. ↑ Raj & Harman 2007.
  19. ↑ Schrader 1973.
  20. ↑ Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Pearson Education India. fq. 436–438. ISBN 978-81-317-1120-0. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  21. ↑ Osmund Bopearachchi, Emergence of Viṣṇu and Śiva Images in India: Numismatic and Sculptural Evidence, 2016.
  22. ↑ Srinivasan, Doris (1997). Many Heads, Arms, and Eyes: Origin, Meaning, and Form of Multiplicity in Indian Art. BRILL. fq. 215. ISBN 978-90-04-10758-8. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  23. ↑ Selengut, Charles (1996). "Charisma and Religious Innovation:Prabhupada and the Founding of ISKCON". ISKCON Communications Journal. 4 (2). Arkivuar nga origjinali më 13 korrik 2011. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  24. ↑ Herzig, T.; Valpey, K (2004). "Re—visioning Iskcon". The Hare Krishna Movement: The Postcharismatic Fate of a Religious Transplant. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-12256-6. Marrë më 10 janar 2008. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  25. ↑ Prabhupada - He Built a House, Satsvarupa dasa Goswami, Bhaktivedanta Book Trust, 1983, ISBN 0-89213-133-0 p. xv
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Vaishnavizmi&oldid=2671999"