Akademia e Platonit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Koordinatat: 37°59′33″V 23°42′29″L / 37.99250°V 23.70806°L / 37.99250; 23.70806

Shkolla e Athinës nga Raphaello (1509-1510), afresk në Pallatin Apostolik, Qyteti i Vatikanit
Rruga antike për në Akademi.
Harta e Athinës antike. Akademia ndodhet në veri të Athinës.
Akademia e Platonit (mozaik nga Pompei)
Vendi arkeologjik i akademisë së Platonit

Akademia (Greqishtja e lashtë: Ἀκαδημία) u themelua nga Platoni (428/427 BC – 348/347 BC) rreth vitit 387 p.e.s. në Athinë. Aristoteli (384-322 p.e.s.) ka studiuar aty për njëzet vjet (367-347 p.e.s.) para se ta themelonte shkollën e tij, Liceumin antik. Akademia vazhdoi aktivitetin e saj gjatë gjithë periudhës helene si një shkollë e skepticizmit, deri sa i vjen fundi pas vdekjes së Philos nga Larisa në vitin 83 p.e.s. Edhe pse filozofët vazhduan të mësonin dhe studionin filozofinë e Platonit, në Athinë gjatë gjithë periudhës romake, ajo deri në vitin 410 AD nuk arriti të rilindej si një qendër e neoplatonizmit, për të vazhduar si e tillë deri në vitin 529 AD kur përfundimisht u mbyll nga ana e Justinianit I.

Vendndodhja[redakto | redakto tekstin burimor]

Para se Akademia të themelohej si një shkollë, dhe madje edhe para se Cimoni të siguronte rrethinat e saj me një mur,[1] aty rriteshin pemë të shenjëta të ullirit kushtuar perëndeshës së diturisë, Athena.[2] Emri i mëparshëm arkaik për vendin ishte Hekademia (Ἑκαδήμεια), i cili nga kohët klasike evoluoi në Akademia dhe kështu shpjegohej, të paktën qysh në fillim të shekullit të VI p.e.s. duke e lidhur atë me kultin grek të një heroi legjendar athinas "Akademos".

Vendndodhja e Akademisë[3] është në afërsi të Colonus, përafërsisht, 1.5 km në veri të Athinës'.[4]

Historiku[redakto | redakto tekstin burimor]

Diogjen Laërtiusi bëri periodizimin e historisë së Akademisë në tri periudha:

  • e Vjetër,
  • e Mesme dhe
  • e Re.

Në krye të epokës së vjetër ai vendosi Platonin, në të mesmen, Arcesilausin, dhe në epokën e fundit, Lacidesin.

Sextus Empiricusi bëri periodizimin e historisë së Akademisë në pesë epoka.

  1. Në epokën e parë vendosi Platonin themeluesin e Akademisë;
  2. Arcesilausin në të dytën;
  3. Carneadesi në të tretën;
  4. Philo dhe Charmada në të katërtën; dhe
  5. Antiochus në të pestën.

Cicero njohu vetëm dy periudha të zhvillimit të Akademisë,

  • Periudha e Vjetër dhe
  • Periudha e Re.

Sipas tij periudha e re (e dyta) fillonë me Arcesilausin.[5]

Tri epoka[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Akademia e vjetër

Pasardhësit e Platonit në Akademi ishin Speusippusi (347-339 BC), Ksenocrati (339-314 BC), Polemo (314-269 BC), Arka (rr. 269-266 BC). Anëtarë tjerë të Akademisë ishin edhe Aristoteli, Heraclidi, Eudoxusi, Filipi ng Opusi, dhe Crantori.

  • Akademia e mesme

Rreth 266 BC Arcesilaus u bë Shkollar i Akademisë Platonike. Në kohën e Arcesilausit (rr. 266-241 BC), Akademia fuqishëm i përmbahej skepticizmit akademikë. Arcesilaus u pasua nga Lacidesi nga Kirenea (241-215 BC), Evanderi dhe Teleclesi (së bashku) (205 – c. 165 BC), dhe Hegesinusi (rr. 160 BC).

  • Akademia e re

Akademia e Re ose Akademia e Tretë fillon me Carneadesin, në vitin 155 BC, të katërt Scholarch radhazi nga Arcesilaus. Ajo ishte ende në masë të madhe skeptike, duke mohuar mundësinë e njohjes së një të vërtete absolute. Carneades u pasua nga Clitomachusi (129 – c. 110 BC) dhe Philo nga Larisa ("dfrejtuesi i fundit i padiskutueshëm i Akademisë," rr. 110-84 BC).[6][7] Sipas Jonathan Barnes, "duket se ka të ngjarë që Philo ishte platonisti i fundit i cili gjeografikisht ishte i lidhur me Akademinë."[8]

Rreth viti 90 p.e.s., studenti i Philos, Antiochus nga Ascaloni filloi mësimin e versionit të tij rival të zlitatonism duke refuzuar skepticizmin dhe duke avokuar stoicizmin, me të cilin filloi një fazë e re e njohur si platonizmi i mesëm.

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Shënime[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Plutarch Life of Cimon xiii:7
  2. ^ Thucydides ii:34
  3. ^ A Beginner's History of Philosophy, Volume 1.
  4. ^ Mazarakis Ainian, A. - Alexandridou A,.
  5. ^ Charles Anthon, (1855), A Classical Dictionary, page 6
  6. ^ Oxford Classical Dictionary, 3rd ed. (1996), s.v.
  7. ^ See the table in The Cambridge History of Hellenistic Philosophy (Cambridge University Press, 1999), pp. 53–54.
  8. ^ "Academy", E. Craig (Ed.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, Routledge 1998, accessed 14 Sept 2008, from http://www.rep.routledge.com/article/A001.

Burime tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

  • H. Cherniss, The Riddle of the Early Academy, CUP (1945).
  • R. E. Wycherley, Peripatos: The Athenian Philosophical Scene. Greece & Rome, parts I (1961) and II (1962).
  • J. Glucker, Antiochus and the Late Academy Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht (1978).
  • R. M. Dancy Two Studies in the Early Academy SUNY (1991).
  • J. Dillon, The Heirs of Plato. A Study of the Old Academy (347–274 BC) OUP (2003).
  • "Berit, A., & Strandskogen, R. (2009). Lifelines in World History:" The Ancient World"," The Medieval World"," The Early Modern World"," The Modern World". Routledge.

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Platonic Academy – Album me fotografi dhe/apo video dhe materiale multimediale