Alkanet

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Alkanët)
Shko te: navigacion, kërko
Struktura kimike e metanit , alkani njëfish

Alkanët të njohura gjithashtu si vajra, janë komponimet kimike që përbëhen vetëm prej elementeve të karbonit C dhe hidrogjenit H ( p.sh., hidrokarburet) , ku këto atome janë të lidhur së bashku ekskluzivisht me vetem nje lidhje kovalente (dmth, ato janë komponime të ngopura) aciklike çdo strukturë (dmth. unazore) .

Çdo atom i karbonit duhet të ketë 4 lidhje qoftë C-H ( dmth, të lidhet me atome të hidrogjenit ) apo lidhje C-C ( dmth,lidhje me atome tjera siç është karboni, pra te jete i lidhur me kater atome te tjera) , dhe çdo atom i hidrogjenit duhet të jetë i lidhur ( bashkuar) për të një atom të karbonit .

Një varg i atomeve të karbonit është i njohur si strukturë karbonike. Në përgjithësi, numri i atomeve të karbonit përdoren shpesh për të përcaktuar përmasat e alkanëve ( p.sh., C2 - alkane ).

Hidrokarburet e ngopura kanë formulë të përgjithshme CnH₂n+₂ kurse për radikalët CnH₂n+₁ku atomet të karbonit janë bashkuar në një strukturë. Hidrokarburet e ngopura janë të ndarë në alkane dhe cikloalkane , ata nuk kanë struktura të ngjajshme dhe në kuptim të gjërë cikloalkanet nuk janë alkane. Megjithatë , ndonjëherë cikloalkanet janë quajtur alkane ciklike , i cili mund të jetë konfuze sepse në të vërtetë alkanet quhen alkane aciklike .

Alkani më kryesor është metani , CH4. Nuk ka asnjë kufizim për numrin e atomeve të karbonit që mund të jenë të lidhura së bashku , i vetmi kufizim është që molekulë është aciklike , e ngopur dhe është një hidrokarbur . Hidrokarburet e ngopur dhe vajrat më të rrënde janë shembuj të alkaneve ku numri i atomeve të karbonit mund të jetë më i madh se 10 . Alkanët nuk janë shumë reaktive dhe kanë pak aktivitet biologjik.

Izomeria[redakto | redakto tekstin burimor]

Izomeria e Alkaneve dhe hidrokarburëve në përgjithësi ka të bëjë me strukturë dhe veti (kimike, fizike) të ndryshme në krahasim me alkanin përkatës. Alkanet me nje numur karbonesh më të madh se tre mund të organizohen dhe renditen ne mënyra të ndryshme duke dhene kështu izomere strukturorë. Izomeri më i thjeshtë per Alkanet është ai në të cilin te gjitha atomet e karbonit vendosen në një varg të vetëm pa degëzime. Keta izomerë quhen 'normal'(n-pentan, n-eptan) sipas sistemit IUPAC. Numri i izomerëve rritet ne mënyrë të shpejte me rritjen e numrit te atomeve te karbonit.

Butani
|
Izobutani - izomeria e butanit
Figura : Ndryshimi i strukturës së butanit.

Emërtimi-Nomenklatura[redakto | redakto tekstin burimor]

Emërtimi bëhet në bazë të numrave greko-latin duke u shtuar prapashtesën AN për alkanet dhe IL për alkanët radikal.

Nr Emri greko-latin Alkanët n = Formula CnH2n + 2 Radikalët e alkanëve n = Formula CnH2n + 1
1 Meta Metan n = 1 CH4 Metil - radikal n = 1 CH3
2 Eta Etan n = 2 C2H6 Etil - radikal n = 2 C2H5
3 Propa Propan n = 3 C3H8 Propil - radikal n = 3 C3H7
4 Buta Butan n = 4 C4H10 Butil - radikal n = 4 C4H9
4 Penta Pentan n = 5 C5H12 Pentil - raikal n = 5 C5H11
6 Heksa Heksan n = 6 C6H14 Heksil - radikal n = 6 C6H13
7 Hepta Heptan n = 7 C7H16 Heptil - radikal n = 7 C7H15
8 Okta Oktan n = 8 C8H18 Oktil - radikal n = 8 C8H17
9 Nona Nonan n = 9 C9H20 Nonil - radikal n = 9 C9H19
10 Deka Dekan n = 10 C10H22 Dekil - radikal n = 10 C10H21

Emërtimi trivial[redakto | redakto tekstin burimor]

Dukuritë të alkanëve[redakto | redakto tekstin burimor]

Dukuritë në univers[redakto | redakto tekstin burimor]

Dukuritë në tokë[redakto | redakto tekstin burimor]

Dukuritë biologjike[redakto | redakto tekstin burimor]

Dukuritë ekologjike[redakto | redakto tekstin burimor]

Produktet[redakto | redakto tekstin burimor]

Barton-McCombie Deoxygenation Scheme.png
Clemmensen Reduction Scheme.png

Përdorimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Alaknet kane perdorim te gjere ne jeten e perditshme.Perdoren si lende te djegshme, per ndriqim dhe si lende te para per industrin kimike, farmaceutik, kozmetike, te masave plastike, si tretes etj

Vetitë fizike[redakto | redakto tekstin burimor]

Alkanet dhe cikloalkanet janë gaze dhe lëngje, me rritjen e masës molekulare të tyre temperatura e vlimit rriten. Hidrokarburet e ngopura nuk kanë grup funksionor, pra skanë ato apo grupime atomike të cilat do ti përcaktojnë vetit fizike e kimike të tyre. Ato janë substanca pak aktive, dhe për këtë arsye janë quajtur në fillim parafina, e cila është marrë nga fjala latinisht parum affinis që do të thotë pak të afta.

EMRI Formula B.P./oC M.P./oC Dendësia/g cm −3(20oC)
Metan CH4 -162 -183 gas
Etan C2H6 -89 -172 gas
Propan C3H8 -42 -188 gas
Butan C4H10 -0.5 -135 gas
Pentan C5H12 36 -130 0.626
Heksan C6H14 69 -95 0.659
Heptan C7H16 98 -91 0.684
Octan C8H18 126 -57 0.703
Nonan C9H20 151 -54 0.718
Decan C10H22 174 -30 0.730
Undecane C11H24 196 -26 0.740
Dodecane C12H26 216 -10 0.749
Triacontane C30H62 343 37 solid

Vetitë kimike[redakto | redakto tekstin burimor]

Alkanet japin disa lloje reaksione si :

1- Reaksionë zëvendësimi, nga bashkëveprimi i halogjenëve aktiv sic janë bromi apo klori me alkanet në prani të dritës sjell zëvendësimin e hidrogjenit me halogjen, psh:

CH3-CH2-CH3 + Br2 → CH3-CH2-CH2-Br2 + HBr

2-Reaksionë oksidimi, i kontrolluar i alkaneve con në formimin e një sërë komponimesh si psh:

CH4 → CH3OH (metanol) CH4 → CH2O (metanal)

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Alkinët
Alkenët
Hidrokarburet