Anoreksia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Paraqitja e një femre anoreksike pas trajtimit

Anoreksia nervore është një çrregullim i të ushqyerit, që konsiston në rënie në peshë, frikë nga shtimi në peshë, dëshirë e madhe pë të qëndruar e dobët apo kufizim të ngrënit. Ky problem vihet re më dendur tek gratë e reja dhe vajzat adoleshente se sa te meshkujt. Njerëzit anoreksike e shohim veten gjithmone mbipeshë dhe pse shpesh here ato jane nenpeshe. Ato e peshojnë veten shumë shpesh, hanë shumë pak, bëjnë shumë ushtrime ose e detyrojnë veten që pas të ngrenit të vjellin ushqimin. Dëmet që mund të shkaktohet janë, ostoperoza, infertiliteti dhe përveç të tjerave dhe demtime në zemër. Femrave shpesh herë ju ndalon cikli mestrual për këtë arsye, që vjen nga reduktimi i sekretimit të faktoreve të lirimit të gonadotropinave(si dhe reduktimi i sekretimit të hormoneve LH e FSH). Dëmë të tjera me të zakonshme, të lidhura me reduktimin e lirimit të hormoneve të tiroides jane edhe intolerimi ndaj të fohtit, bradikardi(zvogëlim i numrit të rrahjeve të zemrës) dhe modifikim te lekures, lëkura duket e thatë dhe fillon të rripet, merr një ngjyrë në të verdhe për shkak të rritje së sasisë së karotenit në gjak. Densiteti i kockave dobësohet sepse bie niveli i estogjeneve, që stimulon osteoporozen(dobësim i kockave dhe si rrjedhim frakturohen me shpejt) që verifikohet me shumë pas menopauzës. [Cito burimet] Mund të kenë anemi, linfopeni(zvogelim i numrit te linfociteve) dhe ipoalbuminemi. Një ndër komplikimet më të rendesishme te anoreksise nervoze është edhe rritja e rrezikut te aritmive të zemrës(çrregullim e i numrit të rrahjeve të zemrës) që mund të shkaktojnë vdekje të parakohshme. [Cito burimet] Shkaqet e anoreksisë nuk janë zbuluar tërësisht, megjithatë ka të ngjarë që ato të jenë sociale, psikologjike e fiziologjike.

Shkaqet nuk dihen me siguri. Tek binjakët identikë mendohet të jetë një problem gjentik, duke qenë se ato preken me shpesh se binjakët jo-identikë. Gjithashtu faktorët kulturorë luajnë një rol në shoqëritë të cilat kanë një nivel të lartë të sëmundjeve si pasojë e anoreksisë. Përveç kësaj, kjo ndodh më shpesh në mesin e atyre të përfshirë në aktivitete që vlerësojnë dobësimin, të tilla si atletikë të nivelit të lartë, modelim dhe vallëzimi. [1][2] Anoreksia shpesh fillon pas një ngjarje e rëndë që të ndryshojë jetën përfshirë këtu dhe stresin.

Trajtimi i anoreksi përfshin rivendosjen e një peshë të shëndetshme, trajtimin e problemeve themelore psikologjike dhe adresimin e sjelljeve që promovojnë problemin. Ndërsa, medikamente nuk ndihmojnë me shtim në peshë, ato mund të përdoren për të ndihmuar ankthin apo depresionin. Një numër llojesh terapish mund të jenë të dobishme, duke përfshirë një qasje ku prindërit marrin përsipër përgjegjësinë për të ushqyer fëmijën e tyre, të njohur si terapi familjare Maudsley dhe terapi njohëse të sjelljes.[3]Disa njerëz do të kenë vetëm një episod të vetëm dhe shërohen, ndërsa të tjerët mund të ketë shumë episode gjatë viteve. [1] Shumë komplikime përmirësohen apo zgjidhen me rifitimin e peshës. Globalisht anoreksi është vlerësuar të ndikojë dy milionë njerëz që nga deri në vitin 2013. Është vlerësuar që ndodhë në 0.9% në 4.3% e grave dhe 0.2% në 0.3% të meshkujve në vendet perëndimore, në një pikë në jetën e tyre. Rreth 0.4% e femrave të reja janë të prekur në një vit të caktuar, është vlerësuar që kjo të ndodhë dhjetë herë më pak tek meshkujt.

Shenjat e anoreksisë nervore[redakto | redakto tekstin burimor]

Crregullim i të ngrënit gjatë të cilit individi bie jashtëzakonisht në peshë, për shkak të kufizimeve që i ve vetë të ngrënit.

  • Ushqimi i kufizuar
  • Preokupimi me ushqime, kalori, reçet e kuzhinë, pesha trupore etj.
  • Mendimet posesive
  • Perfeksionimi
  • Sjelljet rituale
  • Ushtrimet kompluzive
  • Zhvillimi i dobët social
  • Izolimi social
  • Flokët e thatë dhe lëkurës, si edhe hollim të flokëve
  • Lodhje kronike
  • Ndryshim të shpjetë të humorit
  • Intolerance ndaj të ftohtit

Shkaktarët[redakto | redakto tekstin burimor]

Ka dëshmi për faktorët biologjik, psikologjik, zhvillimore, dhe sociokulturore, por shkaku i saktë i çrregullimeve në të ngrënë është i panjohur.

Biologjike[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Genjetikë
  • Komplikime obstetrike
  • Çrregullime të neuroendocrinës
  • Infekrionet

Psikologjike[redakto | redakto tekstin burimor]

Teoritë e hershme e kauzës së anoreksi duke e lidhur atë me abuzim seksual në fëmijëri ose familjet jofunksionale; [4][5] është dëshmi kontradiktore dhe është i nevojshme hulumtim më i mirë-projektuar.

Sociale[redakto | redakto tekstin burimor]

Anorexia nervore është diagnostikuar me shifra në rritje që nga viti 1950;. [6] rritja ka qenë e lidhur me dobësinë dhe ndërkombëtarizimit të idealeve të trupit. [7] Njerëzit në profesione ku ka një presion të veçantë shoqëror të qenë të dobët(të tilla si modele dhe kërcimtare) kanë më të gjasa për të zhvilluar anoreksi, [citim nevojshme mjekësore] dhe ata me anoreksi kanë kontakte shumë më të lartë me burimet kulturore që promovojnë humbjen në peshë.

Efekti i medias[redakto | redakto tekstin burimor]

Ekspozimi i vazhdueshëm në media ku paraqiten idealet e trupit mund të përbëjë një faktor rreziku për pakënaqësi ndaj trupit dhe anoreksisë nervore. Ideali kulturore për formë të trupit për burra kundrejt grave vazhdon të favorizojnë gratë e holla dhe atletike dhe burrat muskulorë. [8]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ a b Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5, 5, S. 338-345, Washington: American Psychiatric Publishing 2013, ISBN 9780890425558
  2. ^ (March 2014) "Prevalence of eating disorders amongst dancers: a systemic review and meta-analysis.". European eating disorders review : the journal of the Eating Disorders Association 22 (2): 92–101. doi:10.1002/erv.2271. PMID 24277724. 
  3. ^ Wilhelm S, Phillips KA, Steketee G: Cognitive-Behavioral Therapy for Body Dysmorphic Disorder: A Treatment Manual. Guilford Press 18 dhjetor 2012, ISBN 9781462507900
  4. ^ Wonderlich SA, Brewerton TD, Jocic Z, Dansky BS, Abbott DW (1997). "Relationship of childhood sexual abuse and eating disorders". J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 36 (8): 1107–15. doi:10.1097/00004583-199708000-00018. PMID 9256590. 
  5. ^ Connors ME, Morse W (1993). "Sexual abuse and eating disorders: A review". The International Journal of Eating Disorders 13 (1): 1–11. doi:<1::aid-eat2260130102>3.0.co;2-p 10.1002/1098-108x(199301)13:1<1::aid-eat2260130102>3.0.co;2-p. PMID 8477269. 
  6. ^ (March 1, 2004) "Eating disorders and culture". Harvard Mental Health Letter 20 (9): 7. 
  7. ^ Herpertz-Dahlmann B, Bühren K, Remschmidt H (2013). "Growing up is hard: Mental disorders in adolescence". Deutsches Arzteblatt international 110 (25): 432–9; quiz 440. doi:10.3238/arztebl.2013.0432. PMID 23840288. 
  8. ^ Labre MP (2002). "Adolescent boys and the muscular male body ideal". The Journal of adolescent health : official publication of the Society for Adolescent Medicine 30 (4): 233–42. PMID 11927235.