Arkitektura Hojsala

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Arkitektura Hoysala)
Jump to navigation Jump to search
Profili i një tempulli Hoysala në Somanathapura

Arkitektura Hoysala është stili i ndërtimit të zhvilluar nën sundimin e perandorisë Hoysala midis shekujve të XI dhe të XIV, në rajonin e Karnatakas së sotme. Stili arkitekturor Hoysala është i rrjedhur nga stili Kalyani Chalukya, që ishte popullor në shekujt e X dhe të XI.[1][2] Është në mënyrë të dallueshme dravidian dhe për shkak të veçorive të saj unike, Arkitektura Hoysala cilësohet si një stil i pavarur.[3] Skulptura Hoysala me të gjithë pasurinë e saj është thënë se përbën një sfidë ndaj fotografisë.[4] Arti i perandorisë Hoysala në gurë ka qenë krahasuar me finesën e një punimi fildishi ose argjendarie. Tepria e argjendarisë të mbajtur nga figurat skulpturore dhe larmia e stileve të flokëve dhe kurorave të paraqitura japin një ide të mirë të stilit të jetesës në periudhën Hoysala. Ndikimi Hoysala e arriti kulmin në shekullin e XIII, kur dominonte rajonin jugor të rrafshirës së Dekanit. Tempuj të mëdhenj dhe të vegjël të ndërtuar gjatë kësaj periudhe mbeten si shembuj të stilit arkitekturor Hoysala, që përfshin Tempullin Chennakesava në Belur, Tempullin HoysaleswaraHalebidu dhe Tempullin KesavaSomanathapura.[5][6] Shembuj të tjerë të mjeshtrisë Hoysala janë tempujt në Belavadi, Amruthapura, Hosaholalu, Mosale, Arasikere, Basaralu, Kikkeri dhe Nuggehalli.[5][6][7] Studimi i stilit arkitekturor Hoysala ka treguar një ndikim të pa-rëndësishëm indo-arjan ndërsa ndikimi i stilit indiano-jugor është më i rëndësishëm.[8] Tempujt e ndërtuar para pavarësisë Hoysala në mes të shekullit të XII pasqyrojnë ndikime të rëndësishme Kalyani Chalukya, ndërsa tempujt e mëvonshëm mbajnë disa veçori të rëndësishme të artit chalukyan por kanë risi shtesë dekoruese dhe zbukuruese, veçori unike të artizanëve Hoysala. Në Karnatakan moderne njihen rreth treqint tempuj të mbijetuar dhe shumë më tepër janë të përmendur në mbishkrime, megjithëse vetëm rreth shtatëdhjetë janë dokumentuar. Përqëndrimi më i madh i këtyre tempujve është një distriktet Malnad, atdheu i mbretërve Hoysala.[9] Tradita Karnata Dravida që mbulon një periudhë prej rreth shtatë shekujsh fillon në shekullin e VII në patronazhin e Dinastisë Chalukya të Badamit, e zhvilluar më tej nën sundimin e Dinastisë Rashtrakuta të Manyakhetas gjatë shekujve të IX dhe të X dhe perandorinë Kalyani Chalukya (ose Dinastia e Vonë Chalukya) e Basavakalyanit në shekujt e XI dhe të XII. Faza e saj përfundimtare e zhvillimit dhe transformimi në një stil të pavarur ishte gjatë sundimit të Dinastisë Hoysala në shekujt e XII dhe të XIII.[10] Mbishkrimet e shquara mesjetare të shfaqura në tempuj japin informacione rreth dhurimeve të bëra për mirëmbajtjen e tempujve, detaje të shenjtërimit dhe me raste edhe detaje arkitekturore.[11]

Hyjnitë tempullore[redakto | përpunoni burim]

Vishnu me Lakshmin (Lakshminarayana) në Tempullin Hoysaleshwara në Halebidu

Hinduizmi është një kombinim i besimeve laike dhe të shenjta, ritualeve, praktikave të përditshme dhe traditave që kanë evoluar përgjatë dy mijë vjetëve dhe përfshijën një simbolizëm kompleks që kombinon botën natyrore me filozofinë. Tempujt hindu nisën si faltore të thjeshta që bujtnin një hyjni dhe me kalimin e kohës gjatë Dinastisë Hoysala evoluan në ndërtesa të mirë-artikuluara në të cilat adhuruesit kërkonin transhendenten në botën e përditshme. Tempujt Hoysala nuk ishin të kufizuar në ndonjë traditë të veçantë të organizuar të Hinduizmit dhe i inkurajonte pelegrinët e lëvizjeve të ndryshme hindu. Dinastia Hoysala zakonisht ia kushtoi tempujt e saj Shivas ose Vishnus (dy nga hyjnitë popullore hindu), por me raste ata ndërtuan po ashtu edhe tempuj për besimin xhainist. Adhuruesit e Shivës janë quajtur shaivitë ndërsa adhuruesit e Vishnus janë quajtur vaishnavitë.[12][13] Ndërsa mbreti Vishnuvardhana dhe pasardhësit e tij ishin adhurues vaishnavit,[14] të dhënat tregojnë se Dinastia Hoysala e ruajti harmoninë fetare duke ndërtuar po aq tempuj kushtuar Shivës sa dhe Vishnus.[15] Shumica e këtyre tempujve kanë veçori laike me tema të gjera që shfaqen në skulpturat e tyre. Kjo mund të shihet në Tempullin e famshëm Chennakesava në Belur, kushtuar Vishnut dhe në Tempullin HoysaleshwaraHalebidu kushtuar Shivës. Tempulli Kesava në Somanathapura është i ndryshëm në zbukurimet e tij ngushtësisht vaishnavite.[16] Përgjithësisht tempujt vaishnavitë i janë kushtuar Keshavas (ose Chennakeshavas, që do të thotë "Vishnu i bukur") ndërsa një numër i vogël i janë kushtuar Lakshminarayanas dhe Lakshminarasimhas (Narayana dhe Narasimha janë të dy avatarë, ose mishërime të Vishnut) me Lakshmin, bashkëshorten e Vishnut, të ulur në këmbët e tij. Tempujt kushtuar Vishnut janë gjithmonë të emërtuar sipas emrit të manifestimit hyjnor.

Shiva, Parvati dhe Nandi në Tempullin Hoysaleshwara në Halebidu

Tempujt e shaivizmit kanë një Shiva linga, simbol i pjellorisë i Shivës, në faltore. Emrat e tempujve të Shivës mund të mbarojnë me mbaresën eshwara që do të thotë "zoti i". Emri "Hoysaleswara", për shembull, do të thotë "zoti i Hoysalas". Tempulli mund të emërtohet gjithashtu sipas besimtarit që financon ndërtimin e tempullit, një shembull i këtij rasti është Tempulli Bucesvara në Koravangala, i emërtuar sipas besimtarit Buci.[17] Dekorimet skulpturore më befasuese janë rreshtat horizontalë me relieve të detajuara dhe imazhe të rafinuara të hyjnive dhe ndihmësve të tyre në panelet e jashtme të mureve të tempullit.[18] Tempulli i Doddagaddavalli Lakshmi Devit ("Hyjnesha e pasurisë") është një përjashtim pasi nuk i është kushtuar as Shivës as Vishnut. Mundja e Dinastisë xhainiste Perëndimore Ganga (të jugut të Karnatakas së sotme) nga Dinastia Chola në fillim të shekullit të XI dhe numri në rritje i ndjekësve të hinduizmit vaishnavit dhe Virashaivizmit në shekullin e XII u pasqyrua nga një interes i zvogëluar kundrejt Xhainizmit.[19] Megjithatë, dy vende të shquara të adhurimit xhainist në territorin Hoysala ishin Shravanabelagola dhe Kambadahalli. Dinastia Hoysala ndërtoi tempuj xhainist për të kënaqur nevojat e popullsisë së saj xhainiste, pak nga të cilët kanë mbijetuar në Halebidu që përmbajnë ikona të tirthankarave (shenjtë të hyjnizuar) xhainistë. Ata ndërtuan puse të shkallëzuar të quajtur Pushkarni ose Kalyani, ujëmbledhësi tempullor i zbukuruar në Hulikere është një shembull i tillë. Ujëmbledhësi ka dymbëdhjetë faltore dytësore që përmbajnë hyjni hindu.[20] Dy hyjnitë kryesore të gjendura në skulpturat Hoysala janë Shiva dhe Vishnu në format dhe avatarët (mishërimet) e tyre të ndryshme. Shiva zakonisht është i paraqitur me katër krahë duke mbajtur një trident dhe një tambur të vogël midis emblemave të tjera që simbolizojnë objekte të adhuruara në mënyrë të pavarur të imazheve hyjnore me të cilët ata janë të asociuar.[21] Çdo ikonë mashkullore e portretizuar në këtë mënyrë është Shiva megjithëse ndonjëherë e portretizuar me këto atribute është edhe bashkëshortja e Shivës, Parvati. Ekzistojnë portretizime të larmishme të Shivës: duke e shfaqur atë të zhveshur (plotësisht ose pjesërisht), duke vrarë një demon (Andhaka) ose duke kërcyer mbi kokën e një elefanti të vrarë (Gajasura) etj. Shpesh është i shoqëruar nga bashkëshortja e tij Parvati ose i shfaqur me demin Nandi. Ai mund të portretizohet edhe si Bhairava, një tjetër nga shumë mishërimet e Shivës.[21] Një figurë mashkullore e treguar duke mbajtur disa objekte si një guackë (simbol i përjetësisë, hapësirës qiellore) dhe një rrotë (koha e përjetshme dhe fuqia shkatërruese) është Vishnu. Nëse një figurë femërore është shfaqur duke mbajtur këto objekte, ajo është bashkëshortja e tij, Lakshmi. Në të gjitha paraqitjet Vishnu është duke mbajtur katër objekte: një guackë, një rrotë, një zambak dhe një çomangë. Këto mund të mbahen në ndonjë nga ikonat e duarve, duke bërë të mundur njëzet e katër forma të ndryshme të Vishnut, secila me një emër unik.[22] Përveç këtyre, Vishnu është treguar edhe në ndonjë nga dhjetë avatarët e tij, që përfshijnë Vishnun të ulur mbi Ananthan (gjarpëri qiellor dhe mbajtësi i energjisë jetësore i njohur edhe si Shesha), Vishnu me Lakshmin të ulur në prehërin e tij (Lakshminarayana), me kokën e një luani duke shkyer një demon (Lakshminarasimha), me kokën e një derri të egër duke ecur mbi një demon (Varaha), në avatarin Krishna (si Venugopala ose lopçari duke i rënë venus (fyellit), duke kërcyer mbi kokën e gjarpërit Kaliya, duke ngritur një kodër si Govardhana), me këmbët e tij mbi kokën e një figure të vogël (Vamana), bashkë me Indran të hipur mbi një elefant, me Lakshmin të hipur mbi Garudan dhe shqiponjë (duke vjedhur pemën parijata).[22]

Profil tempulli — mandapa me plan katror e Tempullit Kedareshvara në Balligavi

Kompleksi tempullor[redakto | përpunoni burim]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Tempulli Chennakesava.
Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Tempulli Hoysaleswara.
Ujëmbledhësi i shkallëzuar i tempullit Hoysala (Kalyani) në Hulikere, Karnataka

Fokusi i një tempulli është qendra ose shenjtërorja (garbhagriha) ku qëndron imazhi i hyjnisë, kështu që arkitektura e tempullit është dizajnuar që besimtarët të ecin nga jashtë deri te garbhagriha nëpërmjet kalimeve ambulatore dhe salloneve ose dhomave (mandapave) që u bënë gjithmonë e më shumë të shenjta me afrimin e hyjnisë. Tempujt Hoysala kanë pjesë të veçanta që janë bashkuar për formuar një tërësi organike të unifikuar, në ndryshim nga tempujt rajonit Tamil Nadu ku pjesët e ndryshme të një tempulli qëndrojnë të pavarura.[23] Megjithëse sipërfaqësisht unikë, tempujt Hoysala i ngjajnë njëri-tjetrit strukturalisht. Ata janë të karakterizuar nga një mori dekorimesh komplekse skulpturore të skalitura me gurin e butë të steatitit, një material i mirë për skalitje të rafinuara, të realizuara kryesisht nga artizanët vendorë dhe shfaqin veçori arkitekturore që i dallojnë ata nga arkitekturat e tjera tempullore të Indisë së Jugut.[24]

Arkitekturë simetrike në jagatinSomanathapura

Shumica e tempujve Hoysala kanë një hyrje të thjeshtë verande të mbajtur nga kolona rrotullake ose në formë kambane që ndonjëherë ishin të skalitura më tej me hulli të thella dhe modanatura me motive dekoruese. Tempujt mund të jenë të ndërtuar mbi një platformë të ngritur rreth një metër të quajtur "jagati". Jagati, përveç se i jep një pamje të ngritur tempullit, shërben si një pradakshina-patha (ose "kalim cirkumambulacioni") për të ecur përreth tempullit, pasi Garbhagriha (Sanctum sanctorumi) nuk e ofron një mundësi të tillë.[25] Tempuj të tillë do të kenë një set shtesë shkallësh që të çojnë në një mandapa të hapur (sallon i hapur) me mure parapete. Një shembull i mirë i këtij stili është Tempulli KesavaSomanathapura. Jagati që është një unitet me pjesën tjetër të tempullit[26] ndjek një dizajn në formë ylli dhe muret e tempullit ndjekin një model zig-zagesh, një risi Hoysala.[27] Besimtarët mund të kryejnë fillimisht një ecje përreth rituale mbi jagati duke filluar nga hyrja kryesore duke ecur në drejtim orar përpara se të hyjnë te mandapa, duke ndjekur sekuencën e relieveve në drejtim orar në muret nga jashtë tempullit që shfaqin një sekuencë të skenave epike nga eposet hindu. Tempujt që nuk janë ndërtuar mbi një jagati mund të kenë shkallë të shoqëruara nga balustra (parapete) elefantore që të çojnë te mandapa nga niveli dysheme. Një shembull i një tempulli që nuk ka një platformë të ngritur është Tempulli Bucesvara në Korvangla, distrikti i Hassanit. Në tempujt me dy faltore (dvikuta), vimanat mund të jenë vendosur si pranë njëra-tjetrës ashtu dhe në skajet e kundërta.[28] Tempulli Lakshmidevi në Doddagaddavalli është unik për Arkitekturën Hoysala pasi ka katër faltore rreth një qendre të përbashkët dhe brenda të njëjtit kompleks gjendet edhe një faltore e pestë për hyjninë Bhairava (një formë e Shivës).[29] Për më tepër, ekzistojnë katër faltore dytësore në secilin kënd të oborrit (prakaram).[30]

Elementet arkitekturorë[redakto | përpunoni burim]

Trabeacion i zbukuruar mbi hyrjen e mandapës në Tempullin Chennakeshava në Belur

Mandapa[redakto | përpunoni burim]

E ngritur në formë kubeje në mandapën e Tempullit Veera Narayan në Belavadi, një veçori e përbashkët e tempujve Hoysala

Mandapa është salloni ku mblidhen grupet e njerëzve gjatë lutjeve. Hyrja në mandapa normalisht ka një trabeacion tepër të zbukuruar mbi të, të quajtur makaratorana (makara është një pamje përbindhëshore ndërsa torana është një dekorim i mbi hyrje).[25] Mandapa e hapur që shërben si një sallon i jashtëm (mandapa e jashtme) është një veçori e rregullt në tempujt më të mëdhenj Hoysala që të çon në një mandapa të brendshme më të vogël të mbyllur dhe shenjtërorja (ose shenjtëroret). Mandapat e hapura që shpesh janë të gjera kanë zonë për tu ulur (asana) të bëra prej guri me parapetin muror të mandapas që funksionon si një mbështetëse. Ndenjëset mund të ndjekin të njëjtën formë të lakuar katrore të parapetit muror.[31][32] Tavani këtu është i mbajtur nga kolona të shumta që krijojnë shumë kube.[33] Forma e mandapas së hapur është e përshkruar më mirë si katror i lakuar dhe është stili i përdorur në shumicën e tempujve Hoysala.[34] Madje edhe mandapa më e vogël e hapur ka 13 kube tavani. Muret kanë parapete që kanë gjysëm-kolona që mbajnë skajet e jashtme të çatisë që lejon dritë të mjaftueshme për ti bërë të gjitha detajet skulpturore të dukshme. Tavani i mantapas përgjithësisht është i zbukuruar me relieve mitologjike dhe floreale. Tavani konsiston në sipërfaqe të thella kubeore dhe përmban relieve me motive lulesh bananeje dhe dekorime të tjera.[35]

Mandapa e hapur me kolona shkëlqyese, të rrumbullakta në Tempullin Amrutesvara në Amruthapura

Nëse tempull është i vogël ai do të konsistoi në vetëm një mandapa të mbyllur (të mbyllur me mure që shtrihen deri në tavan) dhe një shenjtërore. Mandapa e mbyllur, e dekoruar mjeshtërisht brenda dhe jashtë, është më e madhe se vestibuli që lidh shenjtëroren me mandapan si dhe ka katër kolona rrotullame që mbajnë tavanin, që mund të ketë kube të thella. Katër kolonat e ndajnë sallonin në nëntë ndarje. Nëntë ndarjet rezultojnë në nëntë kube të dekoruara në tavan.[36] Dritare guri me vrima (Jali ose në formë rrjete) që shërbejnë si dritare në navaranga (holl) dhe Sabhamantapa (holl mbledhjeje) është një element stilistik karakteristik Hoysala.[25] Një verandë zbukuron hyrjen në një mandapa të mbyllur, që konsiston në një strehë të mbajtur nga dy gjysëm-kolona dhe dy parapete, të gjitha të dekoruara pasurisht. Mandapa e mbyllur lidhet me shenjtëroren nga një vestibul, një zonë katrore që lidhe po ashtu me faltoret. Muret e saj të jashtme janë po ashtu të dekoruar, por meqë madhësia e vestibulit nuk është e madhe, kjo nuk është një pjesë e spikatur e tempullit. Vestibuli ka gjithashtu një kullë të shkurtër të quajtur sukanasi (që do të thotë "hunda") mbi të cilën është vendosur emblema Hoysala. Në Belur dhe Halebidu, këto skulptura janë mjaftë të mëdha dhe janë të vendosura në të gjitha hyrjet.[37] Mandapa e jashtme dhe e brendshme (e hapura dhe e mbyllura) kanë kolona në formë rrotullame[38] duke patur katër kllapa në krye. Mbi çdo kllapë qëndrojnë figura skulpturore të quajtura salabhanjika ose madanika. Kolonat mund të shfaqin skalitje zbukuruese në sipërfaqe dhe dy kolona janë të njëllojta.[39] Kjo është se si arti Hoysala ndryshoi nga punimet e tutorët e tyre të hershëm, mbretëria Kalyani Chalukya, që i shtuan detaje skulpturore bazës së kolonave rrumbullake duke e lënë kreun të thjeshtë. Kolonat rrotullame janë me 16, 32, ose 64 kënde; disa janë në formë kambane dhe kanë cilësinë që pasqyrojnë dritën. Parsvanatha Basadi në Halebidu është një shembull i mirë i këtij lloji.[40] Sipas Percy Brown, kolonat me katër kllapa monolitike sipër tyre mbajnë imazhe salabhanjika dhe madanika (skulpturë e një gruaje, që paraqet cilësi femërore të stilizuara). Kjo është një veçori e përbashkët e tempujve Chalukya-Hoysala. Sipas K. A. Nilakanta Sastrit, forma e kolonës dhe kapitelit të saj, baza e të cilës është katrore dhe trungu është një monolit që është punuar për të arritur forma të ndryshme, është një "veçori e shquar" e artit Hoysala.[41][42]

Vimana në formë ylli në Hosaholalu

Vimana[redakto | përpunoni burim]

Vimana përmban faltoren më të shenjtë ku qëndron imazhi i hyjnisë kryesore. Vimana është shpesh e kryesuar nga një kullë që është mjaft e ndryshme nga jashtë sesa nga brenda. Brenda, vimana është e thjeshtë dhe katrore, ndërsa nga jashtë është e dekoruar me tempri dhe mund të jetë në formë yjore ose si një katror i lakuar, ose të jetë një kombinim i këtyre formave, duke dhënë shumë projeksione dhe kamare që duken se e shumë-fishojnë dritën që bie mbi të.[23] Çdo projeksion dhe kamare ka një artikulim të plotë dekorues që është ritmik dhe përsëritës si dhe i kompozuar prej blloqesh dhe modanaturash, duke e errësuar profilin e kullës. Në varësi të numrit të faltoreve (dhe në këtë mënyrë të kullave), tempujt janë klasifikuar si ekakuta (një faltorësh), dvikuta (dy faltorësh), trikuta (tre faltorësh), chatushkuta (katër faltorësh) dhe panchakuta (pesë faltorësh). Shumica e tempujve Hoysala janë ekakuta, dvikuta ose trikuta, ndërsa ata vaishnavit janë kryesisht trikuta.[13][43] Ka raste ku një tempull është trikuta por ka vetëm një kullë mbi faltoren kryesore në qendër. Në këtë mënyrë termi trikuta mund të mos plotësisht i saktë.[26] Në tempujt me faltore të shumë-fishta të shkëputura, si tempujt dysh në Mosale, gjithë pjesët thelbësore janë dyfishuar për ti dhënë simetri dhe balancë.[32][44]

Panel i murit të jashtëm me gjashtë modanatura horizontale në Somanathapura

Pika më e lartë e tempullit (kalasa) ka formën e një çajniku dhe qëndron në krye të kullës. Ky porcion i vimanas shpesh humbet për shkak të moshës dhe ka qenë zëvendësuar me një majëz metalike. Poshtë kalasas është një strukturë e madhe, e skalitur lartësisht që ngjan me një kube që është bërë nga gurë të mëdhenj dhe duket si një helmet.[45] Ajo mund të jetë 2 m me 2 m në madhësi dhe ndjek formën e faltores. Poshtë kësaj strukture janë çatitë kubeore në një plan katror, të gjithë këto shumë më të vogla dhe të kurorëzuar me kalasa të vogla. Ato janë të përziera me çati të tjera më të vogla prej formash të ndryshme dhe që janë të dekoruara. Kulla e faltores zakonisht ka tre ose katër nivele rreshtash të çative dekoruese ndërsa kulla në kry të sukanasit ka një nivel më pak, duke e bërë kullën të duket si një shtim i kullës kryesore (Foekema e quan atë "hunda"). Një nivel pullazor shtrihet deri në krye të murit të një mandape të mbyllur sipër strehëve të rënda të një mandape të hapur sipër verandave.[46] Poshtë kullës së vimana janë strehët e tempullit[47] duke u projektuar gjysëm metri nga muri. Poshtë strehëve mund të gjenden dy skema të ndryshme dekoruese, në varësi nëse një tempull u ndërtua në periudhën e hershme ose të vonë të perandorisë Hoysala. Në tempujt e hershëm përpara shekullit të XIII, është një strehë dhe poshtë saj gjenden kulla dekoruese në miniaturë. Poshtë këtyre kullave gjendet një panel me hyjni hindu dhe ndihmës të tyre, të ndjekur nga një set prej pesë modanaturash të ndryshme që formojnë bazën e murit. Në tempujt e vonë gjenden një strehë e dytë që shtrihet rreth një metër poshtë strehëve të sipërme me kulla dekoruese në miniaturë të vendosura midis tyre. Imazhet e zotave në mur janë poshtë strehëve të poshtme, të ndjekura nga gjashtë modanatura të ndryshme me madhësi të njëjtë. Kjo emërtohet në mënyrë të përgjithshme "trajtim horizontal".[18] Gjashtë modanaturat në bazë janë të ndara në dy seksione. Duke kaluar nga fundi i murit, shtresa e parë horizontale përmban një procesion elefantësh, sipër të cilëve gjenden kalorës dhe pastaj një fashë gjethnaje. Seksioni i dytë horizontal ka skena të epikave hindu si dhe skena puranike të realizuara në hollësi. Sipër kësaj gjenden dy friza yallish ose makarash (imazhe përbindshash) dhe hamsash (mjellmash). Vimana (kulla) është e ndarë në tre seksione horizontale dhe është më e zbukuruar se muret.[48]

Sthamba buttalika, skulpturë Hoysala në Tempullin Chennakesava në Belur

Skulptura[redakto | përpunoni burim]

Në artin Hoysala Hardy identifikon dy shkëputje të rëndësishme nga arti më i përmbajtur Kalyani (i vonë) Chalukya: përpunimi zbukurues dhe një tepri ikonografike me skultura figurative, të dy këto të gjetura me shumicë edhe në kullën sipër faltores. Materiali i tyre, guri i butë i steatitit mundësonte një stil virtuoz skalitjeje.[13] Artistët hoysalan janë të njohur për vëmendjen e tyre ndaj detajeve skulpturore qofshin ato paraqitje nga eposet dhe hyjnitë hindu ashtu dhe në përdorimin e tyre në motive si yalli, kirtimukha (kokat e ulluqeve), kulla dekoruese në miniaturë (aedicula) mbi kolona të ngjitura me murin, makara (përbindësh ujor), zogj (hamsa), gjethe të spërdredhura, kafshë si luanë, elefantë dhe kuaj si dhe aspekte të jetës së përditshme si stili në modë i flokëve.[49]

Kllapë Madanika në Tempullin Chennakesava në Belur

Salabhanjika, një formë e zakonshme e skulpturës Hoysala, është një traditë e vjetër indiane që arrin që nga skulptura budiste. Sala është pema sala dhe bhanjika është shërbyesja e përkorë. Në stilin Hoysala, figurat madanika janë objekte dekoruese të vendosura në një kënd në muret e jashtme të tempullit afër çatisë kështu që adhuruesit që ecin përreth tempullit ti shikojnë ato.[16] Sthamba buttalikat janë imazhe kolone që tregojnë gjurmë të artit Chola me shije chalukyane. Disa nga artistët që punonin për perandorinë Hoysala mund të kenë qenë nga mbretëria Chola, një rezultat i ekspansionit të perandorisë në rajonet tamil-folëse të Indisë së Jugut. Imazhi i mohinit mbi një nga kolonat e mandapas së mbyllur të Tempullit Chennakeshava është një shembull i artit Chola.[16] Tema të përgjithshme të jetës janë portretizuar në panelet e murit si ato të mënyrës së si u vijej freri kuajve, tipi i yzengjive të përdorura, paraqitja e kërcimtarëve, muzikantëve, instrumentistëve dhe rreshta kafshësh si luanë dhe elefantë (ku nuk gjenden dy kafshë të identike). Ndoshta asnjë tempull tjetër në vend nuk paraqet eposet Ramayana dhe Mahabharata më efektivisht se sa tempulli Hoysaleshwara në Halebidu.[16][50] Erotika ishte një subjekt që artistët hoysalan e përdornin me masë. Në këtë temë nuk ka ekzibicionizëm dhe temat erotike u skalitën në kamare dhe nike, përgjithësisht në formë miniature, duke i bërë ato që të mos bien shumë në sy. Këto paraqitje erotike janë të asociuara me praktikën Shakta.[16]

Trabeacion i zbukuruar dhe reliev në kornizën e derës në hyrje të mandapas së brendshme në Tempullin Harihareshëara në Harihar

Përveç këtyre skulpturave, të gjitha sekuencat nga eposet hindu (zakonisht Ramayana dhe Mahabharata) kanë qenë skalitur në drejtim orar duke filluar nga hyrja kryesore.[51] Sekuenca është e njëjtë me atë të ndërmarr nga besimtarët në ecjen e tyre rituale rreth tempullit. Pamje nga mitologjia si heroi epik Arjuna duke gjuajtur peshk, zoti me kokë elefanti Ganesha, zoti i diellit Surya, zoti i motit dhe luftës Indra dhe Brahma me Sarasvatin janë të zakonshme. Gjithashtu shpeshë në këta tempuj shihen edhe Durga, me shumë krahë duke mbajtur armë të dhëna asaj nga zota të tjerë, në aktin e vrasjes së një bualli demoniak dhe Harihara (një shkrirje e Shivës dhe Vishnut) duke mbajtur një guackë, një rrotë dhe tridentin. Shumë nga këto friza janë punime të shquara në Indi.[52]

Studimi[redakto | përpunoni burim]

Dekorim Kirtimukha (fytyra demonësh) në kullën e Tempullin Amrutesvara

Sipas S. Settarit, studimet në kohën moderne kanë treguar se Dinastia Hoysala ka ndërtuar 1000-1500 struktura, nga të cilat, deri më sot kanë, mbijetuar rreth njëqint tempuj.[14][53] Stili Hoysala është i rrjedhur nga sitli Kalyani Chalukya, që ishte popullor në shekujt e X dhe të XI.[18] Është në mënyrë të dallueshme një Stil dravidian dhe sipas Brown, për shkak të veçorive të saj, Arkitektura Hoysala cilësohet si një stil i pavarur.[3] Ndërsa Dinastia Hoysala futi veçori inovative në arkitekturën e saj, ajo huazoi gjithashtu veçori nga ndërtuesit më të hershëm të Karnatas si Arkitektura Kadamba dhe Arkitektura Kalyani Chalukya. Këto veçori përfshinin përdorimin e gurit të steatitit si materiali bazë i ndërtimit.[24][54] Veçori të tjera ishin stili i shkallëzuar i kullës vimana të quajtur Kadamba shikhara, që u trashëgua nga Dinastia Kadamba.[55] Skulptorët hoysalan përdorën efektin e dritës dhe hijes në muret e skalitur, që paraqesin një sfidë për fotografimin e tempujve.[16] Punimet artistike Hoysala në gurë kanë qenë krahasuar me finesën e punimit të fildhishit dhe argjendarinë. Tepria e stolive të mbajtura nga figurat skulpturore dhe larmia e modelit të flokëve dhe kurorave të paraqitura japin një ide të stilit të jetesës në periudhën Hoysala.[42]

Balustra elefantësh në Tempullin Bucesvara. Një plan tempullor pa jagati në Korvangla

Artizanë të shquar[redakto | përpunoni burim]

Mandapa Vasantha, një kontribut zbukurues i shek. të XIII nga koha Hoysala në faltoren e mëparshme Uma-Maheshvara në kompleksin Bhoga Nandeeshwara, distrikti Chikkaballapura

Ndërsa artizanët indian të mesjetës parapëlqenin të mbeteshin anonim, artizanët hoysalan i nënshkruanin punimet e tyre, që u ka dhënë kërkuesve detaje rreth jetës, familjes dhe punishteve të tyre. Përveç arkitektëve dhe skulptorëve, njerëz nga punishtet e tjera si argjendarët, gdhendësit e fildishit dhe marangozët kontribonin gjithashtu në realizimin e tempujve. Artizanët ishin nga origjina të ndryshme gjeografike dhe përfshinin edhe vendorë të shquar. Arkitektët prodhimtarë përfshinin Amarashilpi Jakanacharin,[56] një me origjinë nga Kaidala i distriktit Tumkur, i cili ndërtoi tempuj për për Dinastinë Kalyani Chalukya. Ruvari Malithamma ndërtoi Tempullin Kesava në Somanathapura dhe punoi në dyzetë monumente të tjera, duke përfshirë Tempullin Amruteshvara në Amruthapura. Malithamma u specializuar në zbukurimet dhe veprat e tij shtrihen në gjashtë dekada. Skulpturat e tij ishin tipikisht të nënshkruara shkurtimisht Malli ose thjeshtë Ma.[57][58] Dasoja dhe djali i tij Chavana nga Balligavi ishin arkitektët e Tempullit Chennakesava në Belur; Kedaroja ishte kryearkitekti i Tempullit Hoysaleswara në Halebidu.[25] Ndikimi i tyre shihet po ashtu në tempuj të tjerë të ndërtuar nga Dinastia Hoysala. Emrat e artizanëve të tjerë vendorë që gjenden në mbishkrime janë Maridamma, Baicoja, Caudaya, Nanjaya dhe Bama,[25][59] Malloja, Nadoja, Siddoja,[60] Masanithamma, Chameya dhe Rameya. Artistë tamilas përfshinin Pallavacharin dhe Cholavacharin.[61]

Tempuj të famshëm[redakto | përpunoni burim]

Kadamba shikara me Kalasa në majë te Tempulli i Lakshmi Devit në Doddagaddavalli

Disa nga tempujt e famshëm të stilit arkitekturor Hoysala janë Tempulli KesavaSomanathapura, Tempulli ChennakesavaBelur, Tempulli Chikkamagalur Amruthapura, Tempulli Chennakesava në Aralaguppe, Tempulli HoysaleswaraHalebidu, Tempulli Cheluvanarayana SwamyMelukote.

Emri Vendi Periudha Mbreti Hyjnia
Lakshmidevi[62][63] Doddagaddavalli 1113 Vishnuvardhana Lakshmi
Chennakesava[64][65] Beluri 1117 Vishnuvardhana Vishnu
Hoysaleswara[66][67] Halebidu 1120 Vishnuvardhana Shiva
Kompleksi Basadi[67][68] Halebidu 1133 Vishnuvardhana Parshvanatha
Rameshvara[69][70] Koodli shek. XII Vishnuvardhana Shiva
Brahmeshwara[69][71] Kikkeri 1171 Narasimha I Shiva
Bucheshvara[69][72] Koravangala 1173 Veera Ballala II Shiva
Basadi Akkana[73][74] Shravanabelagola 1181 Veera Ballala II Parshvanatha
Amruteshvara[75][76] Amruthapura 1196 Veera Ballala II Shiva
Shantinatha[69] Jinanathapura 1200 Veera Ballala II Shantinatha
Nageshvara[77][78] Mosale 1200 Veera Ballala II Shiva,Vishnu
Veeranarayana[79][80] Belavadi 1200 Veera Ballala II Vishnu
Kedareshwara[67][81] Halebidu 1200 Veera Ballala II Shiva
Ishvara[82][83] Arsikere 1220 Veera Ballala II Shiva
Harihareshwara[84][85] Harihar 1224 Vira Narasimha II Shiva,Vishnu
Mallikarjuna[80][86] Basaralu 1234 Vira Narasimha II Shiva
Someshvara[84][87] Haranhalli 1235 Vira Someshwara Shiva
Lakshminarasimha[84][87] Haranhalli 1235 Vira Someshwara Vishnu
Panchalingeshwara[88][89] Govindanhalli 1238 Vira Someshwara Shiva
Lakshminarasimha[90][91] Nuggehalli 1246 Vira Someshwara Vishnu
Sadashiva[90][91] Nuggehalli 1249 Vira Someshwara Shiva
Lakshminarayana[92][93] Hosaholalu 1250 Vira Someshwara Vishnu
Lakshminarasimha[94][95] Javagallu 1250 Vira Someshwara Vishnu
Chennakesava[83][96] Aralaguppe 1250 Vira Someshwara Vishnu
Kesava[97][98] Somanathapura 1268 Narasimha III Vishnu
Dritare guri me vrima në Tempullin Kesava në Somanathapura
Somanathapura

Somanathapura është e famshme për Tempullin Chennakesave (i quajtur edhe Tempulli Kesava ose Keshava) i ndërtuar nga Soma, një dandanayaka (komandant) i mbretit Hoysala Narasimha III në vitin 1268, kur perandoria Hoysala ishte fuqia kryesore në Indinë Jugore. Tempulli Keshava është një nga shembujt më të shkëlqyer të arkitekturës Hoysala dhe është në kushtu shumë të mira ruajtjeje. Somnathpura, megjithatë, është me të vërtetë unike në dizajnë, e përkryer në simetri dhe skalitjet në gurë janë mrekulli të skalitura në gurë.[99]

Tempulli Chennakesava në Belur

Tempulli ChennakesavaBelur, fillimisht i quajtur Tempulli Vijayanarayana, i ndërtuar në brigjet e Lumit Yagachi në Belur, një kryeqytet i hershëm i perandorisë Hoysala, është një nga shembujt më të bukur të arkitekturës Hoysala. Është ndërtuar nga mbreti Vishnuvardhana në përkujtim të fitores së tij ndaj Dinastisë Chola në Talakad në vitin 1117. Façata e tempullit është e mbushur me skulptura të rafinuara dhe friza pa porcion të lënë bosh. Brenda tempullit janë një numër kolonat të zbukuruara. Tempulli është rreth 30 m i lartë dhe ka një gopuram (kullë) mbresëlënëse në hyrje, të ndërtuar në stilin dravidian. Një grup faltoresh dytësore e rrethojnë faltoren kryesore në qendër të një navaranga (salloni) drejtkëndor. Navaranga mbahet nga dyzet e gjashtë kolona, secila me një dizajn të ndryshëm, ka tre hyrje të ruajtur nga portierë dekorues.[100]

Tempulli Hoysaleswara

Tempulli HoysaleswaraHalebidu, u ndërtua nga Ketamala i atribuohet Vishnuvardhanas. Kompleksi i tempullit përfshin dy tempuj hindu, Tempulli Hoysaleshawara dhe Tempulli Kedareshwara si dhe dy basidi xhainistë. Faltoret e tij, Hoysaleswara dhe Shantaleswara, janë emërtuar sipas ndërtuesve të tempullit, Vishnuvardhana Hoysala dhe gruaja e tij, mbretëresha Shantala. Tempulli Hoysaleswara, i datuar në vitin 1121, është mahnitës për pasurinë e detajeve skulpturore. Tempulli ësthë një dvikuta vimana (me dy faltore) i thjeshtë, njëra për "Hoysaleswaran" dhe tjera për "Shantaleswaran" (e emërtuara sipas Shantala Devit, mbretëreshës së mbretit Vishnuvardhana) dhe ësthë ndërtuar me gurë steatiti. Kompleksi tempullor si një i tërë është i ngritur mbi një jagati (platformë), një veçori që u bë popullore në dizajnet bashkëkohëse Hoysala. Muret e tempullit janë të mbuluar me një larmi të pafund pamjesh nga mitologjia hindu, kafshësh, zogjsh dhe Shilabalika ose figurë duke kërcyer. Në tempull nuk gjen dot dy skulptura të njëjta. Ky tempull mjeshtëror i ruajtur nga demi Nandi nuk u përfundua kurr, megjithë 86 vitet e punës. Tempulli i Halebidus, ka qenë përshkruar si një "shembull i shquar i Arkitekturës Hindu" dhe si "kulmi sipëror i Arkitekturës indiane".

Tempulli Ishvara

Tempulli Ishvara në Arasikere, daton nga viti 1220 nën sundimin e perandorisë Hoysala.[101] Arasikere (do të thotë "ujëmbledhësi i mbretëreshës"; 'Arasi' do të thotë "mbretëresh" ose "princesh" dhe 'kere' do të thotë "depozitë" ose "ujëmbledhës" në gjuhën kannada). Tempulli, megjithëse me madhësi dhe skulptura modeste, është konsideruar më kompleksi në arkitekturë midis monumenteve të mbijetuara Hoysala për shkak të planit të tij: një mandapa me 16 cepa në formë ylli, përveç një faltoreje asimetrike në formë ylli, cepat e yllit të të cilës janë prej tre tipesh të ndryshme.[101] Tempulli, që drejtohet nga lindja si të gjitha ndërtimet Hoysala, përdor gurin e steatitit si materialin bazë ndërtimor[102] dhe është një faltore ekakuta (me shenjtërore ose qelë të vetme) me dy mandapa, një e hapur dhe një e mbyllur.[103] Tre njësitë janë të lidhura për të formuar një unitet.[104] Tavanet e dekoruara në mënyrë elegante, tavani kube i mandapas së hapur, skulpturat e Dvarapalakave (portierët gardianë) në mandapan e mbyllur (të quajtur edhe navaranga), imazhet e paneleve të murit janë 120 (në gjysëm-kolonat midis kullave-aedicule në miniaturë) të skalitura në muret e jashtme janë për tu vënë në dukje.

Tempulli Cheluvanarayana Swamy i Melukotes

Tempulli Cheluvanarayana Swamy, i gjendur në Melukote ndërtuar mbi kodrat shkëmbore është një ndërtesë katrore me përmasa të mëdha por shumë i thjeshtë, kushtuar zotit Cheluva-Narayana Swamy ose Tirunarayana. Departamenti Arkeologjike i Mysores, mbi fortësinë e dëshmisë mbishkrimore pohon se hyjnia kryesuese e këtij tempulli ishte tanimë një idhull i mirënjohur i adhuruar përpara Sri Ramanujacharyas, shenjti Srivaishnava i adhuruar në faltore në dhjetorin e vitit 1098 dhe madje përpara se ai të vinte në rajonin e Mysores dhe që me shumë gjasa ai e përdori ndikimin e tij për të rindërtuar ose rinovuar tempullin. Tempulli është i financuar bujarisht, duke qenë nën patronazhin e veçantë të Wodeyarëve të Mysores dhe ka një koleksion stolish shumë më të çmuar.[105][106]

Tempulli Lakshminarasimha Swamy

Tempulli Lakshminarasimha Swamy është një shembull i mirë i një tempulli Hoysala të dekoruar pasurisht ndërtuar në stilin trikuta vimana (tre kulla) me skulptura të mrekullueshme që zbukurojnë muret.[43] Materiali i përdorur është guri i steatitit dhe tempulli është ndërtuar mbi jagati (platformë) që ndjek planin e tempullit. Kjo përfaqëson një risi të futur nga arkitektët Hoysala.[107] Jagati është një unitet të përsosur me pjesën tjetër të tempullit. Madhësia e tempullit zanafillor mund të konsiderohet e vogël, të cilit më vonë iu shtua një mandapa e hapur më e madhe. Tre faltoret janë të vendosura rreth një mandape të mbyllur qendrore me 9 xhepa.[33] Tavani i mandapas së mbyllur është i mbajtur nga katër kolona tornoje të rrotulluara dhe në qendër ka një kube të lartë.[38] Faltorja qendrore është më e shquara dhe ka një kullë të lartë. Kjo faltore ka një vestibul që lidh faltoren me mandapan. Për rrjedhojë, vestibuli ka gjithashtu një kullë që duket si një shtim i kullës kryesore dhe është quajtur sukanasi (që do të thotë hunda).[108] Dy faltoret e tjera kanë kulla më të vogla dhe për shkak se nuk kanë vestibul për ti lidhur ato me mandapan qendrore, nuk kanë as sukanasi.

Shiko edhe[redakto | përpunoni burim]

Referencat[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, Jupiter books, Bangalore, botimi i parë në 1980, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 134
  2. ^ Arthikaje. "History of Karnataka-Religion, Literature, Art and Architecture in Hoysala Empire". 1998–2000 OurKarnataka.Com, Inc. Arkivuar nga origjinali më 7 shtator 2006. Marrë më 27 shtator 2006.  - James Fergusson dhe Henry Cousens mendojnë se stili Hoysala ka veçori të përbashkëta me stilin Kalyani Chalukya
  3. ^ a b Arkitektura dhe skulptura Hoysala kanë qenë konsideruar një përpjekje fenomenale e përqëndrimit, aftësisë dhe ndërgjegjes fetare njerzore (Percy Brown në - Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, Jupiter books, Bangalore, botimi i parë në 1980, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 134)
  4. ^ Settar S (12–25 prill 2003). "Hoysala Heritage". Frontline. Frontline, From the publishers of the Hindu. Marrë më 27 shtator 2009. 
  5. ^ a b Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 243-245
  6. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 47, 59, 87
  7. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 53, 37, 71, 81, 41, 43, 83
  8. ^ Percy Brown te Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 134
  9. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 244
  10. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 6-7, seksioni Introduction-Dynasties and Periods
  11. ^ Gerard Foekema: Architecture Decorated With Architecture: Later medieval temples of Karnataka, 1000–1300 AD; 2003, isbn 81-215-1089-9, fq. 18
  12. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 19-20, kapitulli The dedications and names of temples
  13. ^ a b c Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 245
  14. ^ a b Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 132
  15. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 19
  16. ^ a b c d e f Settar S. "Hoysala Heritage". Frontline, Volume 20 - Issue 08, 12-25 prill 2003. Frontline, From the publishers of the Hindu. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  17. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, p19–20
  18. ^ a b c Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, Jupiter books, Bangalore, botimi i parë në 1980, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 134
  19. ^ Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 112, 132
  20. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, plate 27
  21. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 31, kapitulli: Recognizing the most important deities
  22. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, p32, kapitulli: Recognizing the most important deities
  23. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 21
  24. ^ a b Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 136
  25. ^ a b c d e Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, p135
  26. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 25
  27. ^ Arthikaje. "History of Karnataka-Religion, Literature, Art and Architecture in Hoysala Empire". 1998–2000 OurKarnataka.Com, Inc. Arkivuar nga origjinali më 4 nëntor 2006. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  28. ^ Faltorja Hoysaleswara dhe Shantaleswara në Tempullin Hoysaleswara në Halebidu janë shembuj të tillë. (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 59)
  29. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 25, 57, seksioni: Dodda Gadduvalli
  30. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 246
  31. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 22-3
  32. ^ a b K.A. Nilakanta Sastry: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, isbn 0-19-560686-8, fq. 428
  33. ^ a b Një kube tavani është një pjesë katrore ose drejtkëndore në sallon (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 93)
  34. ^ Kjo quhet edhe stili "kryqëzim në katror" dhe nuk është një katror (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 22)
  35. ^ Githa U. B. (11 maj 2004). "Here, the past unfolds itself in all its glory & might—Hoyasala architecture in Somanathapura". Deccan Herald. Chitralakshana. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  36. ^ Katër kolonat dhe nëntë ndarjet e mandapas së mbyllur janë një normë në tempujt Hoysala (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 22)
  37. ^ Quhet "hunda" pasi duket si një shtesë e kullës kryesore (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 22)
  38. ^ a b Kjo është një veçori e përbashkët e tempujve Kalyani Chalukya-Hoysala: (Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 117)
  39. ^ Ka mundësi që Dinastia Hoysala të ketë inkurajuar grupe të ndryshme artistësh për të realizuar kolona dhe këto grupe mund të kenë qenë në konkurencë për të realizuar kolona unike, (K.A. Nilakanta Sastry: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, isbn 0-19-560686-8, fq. 429)
  40. ^ Arthikaje. "Architecture in Hoysala Empire". 1998–2000 OurKarnataka.Com, Inc. Arkivuar nga origjinali më 4 nëntor 2006. Marrë më 28 dhjetor 2006. 
  41. ^ Percy Brown te Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, p135
  42. ^ a b K.A. Nilakanta Sastry: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, isbn 0-19-560686-8, fq. 429
  43. ^ a b Ndonjëherë një trikuta mund të mos nënkuptoi "tre kulla", pasi vetëm faltorja qendrore ka një kullë (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 25)
  44. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 81, seksioni: Mosale
  45. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 27
  46. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 22, 28, seksioni: The plan of the temples
  47. ^ nën çatinë e projektuar mbi mur (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 93)
  48. ^ Kritiku i artit Percy Brown e konsideron këtë një nga veçoritë dalluese të artit Hoysala. (Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 134)
  49. ^ K.A. Nilakanta Sastry: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, isbn 0-19-560686-8, fq. 428-9; Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 28-9; Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 135
  50. ^ Friza epike është veçoria më mbresëlënëse e skulpturave të tyre (Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 29)
  51. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 29
  52. ^ Binda Thapar: Introduction to Indian Architecture; 2004, Periplus Editions, Singapore, isbn 0-7946-0011-5, fq. 69
  53. ^ 1,500 tempuj u ndërtuan në 958 qendra, sipas të dhënave historike, midis viteve 1000–1346. Settar S. "Hoysala Heritage". Frontline, Volume 20 - Issue 08, 12-25 prill 2003. Frontline, From the publishers of the Hindu. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  54. ^ Kamiya Takeo. "Architecture of the Indian Subcontinent, 1996". Architecture Autonomous, Bardez, Goa, India. Gerard da Cunha. Marrë më 13 nëntor 2006.  — Skalitjet e Dinastisë Kalyani Chalukya u bënë në gurë të gjelbër steatiti, një teknikë e adoptuar edhe nga dinastia Hoysala
  55. ^ Veçoria më e shquar e Arkitekturës Kadamba është shikhara e tyre, e quajtur pikërisht "Kadamba shikhara". Shikhara është një formë piramidale dhe ngrihet në shkallë pa një dekorim dhe që ka një stupika ose kalasha në krye (Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 38)
  56. ^ Raghavendra, Srinidhi. "In need of support". Deccan Herald, Spectrum, Tuesday, August 9, 2005. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  57. ^ Githa U.B. (11 maj 2004). "Here, the past unfolds itself in all its glory & might-Hoyasala architecture in Somanathapura". Deccan Herald. Chitralakshana. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  58. ^ Premkumar P.B. (20 janar 2004). "Architectural marvel". Spectrum, Deccan Herald. Deccan Herald. Arkivuar nga origjinali më 22 janar 2008. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  59. ^ K.A. Nilakanta Sastri: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, isbn 0-19-560686-8, fq. 299
  60. ^ Chandragutti, Raghavendra (25 janar 2005). "A glimpse of the lost grandeur". Spectrum, Deccan Herald. Deccan Herald. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  61. ^ Githa U.B. (11 maj 2004). "Here, the past unfolds itself in all its glory & might-Hoyasala architecture in Somanathapura". Deccan Herald. Marrë më 13 nëntor 2006. 
  62. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 57
  63. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 326
  64. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 47
  65. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 325
  66. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 59
  67. ^ a b c Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 329
  68. ^ "Parsvanatha Basti". Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle. ASI Bengaluru Circle. Marrë më 15 gusht 2015. 
  69. ^ a b c d Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 334
  70. ^ "Rameshvara Temple". Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle. ASI Bengaluru Circle. Marrë më 15 gusht 2015. 
  71. ^ Gerard Foekema: Architecture Decorated With Architecture: Later medieval temples of Karnataka, 1000–1300 AD; 2003, isbn 81-215-1089-9, fq. 59, 72
  72. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 77
  73. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 343
  74. ^ Gerard Foekema: Architecture Decorated With Architecture: Later medieval temples of Karnataka, 1000–1300 AD; 2003, isbn 81-215-1089-9, fq. 37
  75. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 37
  76. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 320
  77. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 81
  78. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 339
  79. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 53
  80. ^ a b Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 324
  81. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 62-63
  82. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 41
  83. ^ a b Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 321
  84. ^ a b c Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 331
  85. ^ Henry Cousens: The Chalukyan Architecture of Kanarese Districts; 1996, ASI, oclc 37526233, fq. 93
  86. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 43
  87. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 67
  88. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 328
  89. ^ "Panchalingeshvara Temple". Archaeological Survey of India, Bengaluru Circle. ASI Bengaluru Circle. Marrë më 15 gusht 2015. 
  90. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 83
  91. ^ a b Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 340
  92. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 71
  93. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 332
  94. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 73
  95. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 333
  96. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 39
  97. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 87
  98. ^ Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, isbn 81-7017-312-4, fq. 346
  99. ^ "Somnathpur temple". Marrë më 27 shtator 2009. 
  100. ^ "Hoysala Temples of Belur". Marrë më 27 shtator 2009. 
  101. ^ a b Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, Abhinav, New Delhi, isbn 81-7017-345-0, fq. 41–42
  102. ^ Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, Jupiter books, Bangalore, botimi i parë në 1980, oclc 7796041, lccn 80905179, fq. 136
  103. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, Abhinav, New Delhi, isbn 81-7017-345-0, fq. 42
  104. ^ Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, Abhinav, New Delhi, isbn 81-7017-345-0, fq. 21
  105. ^ "History of Karnataka". Marrë më 27 shtator 2009. 
  106. ^ "Academy of Sanskrit Research". Marrë më 27 shtator 2009. 
  107. ^ Arthikaje, Mangalore. "History of Karnataka-Religion, Literature, Art and Architecture in Hoysala Empire". 1998-00 OurKarnataka.Com, Inc. Marrë më 27 shtator 2009. 
  108. ^ Te sukanasi vendoset emblema Hoysala - Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, isbn 81-7017-345-0, fq. 22

Bibliografia[redakto | përpunoni burim]

  • Henry Cousens: The Chalukyan Architecture of Kanarese Districts; 1996, Archaeological Survey of India, New Delhi, botimi i parë në 1926, oclc 37526233
  • Gerard Foekema: Architecture Decorated With Architecture: Later medieval temples of Karnataka, 1000–1300 AD; 2003, Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd; New Delhi, isbn 81-215-1089-9.
  • Gerard Foekema: A Complete Guide To Hoysala Temples; 1996, Abhinav, New Delhi, isbn 81-7017-345-0.
  • Adam Hardy: Indian Temple Architecture: Form and Transformation-The Karnata Dravida Tradition 7th to 13th Centuries; 1995, Abhinav Publications, isbn 81-7017-312-4.
  • Sinha, Ajay J. (1999). "Indian Temple Architecture: Form and Transformation, the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries by Adam Hardy". Artibus Asiae. 58 (3/4): 358–362.  3250027. 
  • Davison Jenkins: Neë Light on Hampi: Recent Research at Vijayanagara; redaktorë John M. Fritz & George Michell; 2001, MARG, Bombei, isbn 81-85026-53-X, kapitulli “Hydraulic Works”.
  • Suryanath U. Kamath: A Concise History of Karnataka: From Pre-historic Times to the Present; 2001, Jupiter books, Bangalore, botimi i parë në 1980, oclc 7796041, lccn 80905179.
  • K.A. Nilakanta Sastry: A History of South India From Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar; 2002, Indian Branch, Oxford University Press; botimi i parë në 1955, New Delhi, isbn 0-19-560686-8.
  • Binda Thapar: Introduction to Indian Architecture; 2004, Periplus Editions, Singapore, isbn 0-7946-0011-5.

Lidhje të jashtme[redakto | përpunoni burim]