Gjuha proto-indo-evropiane

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Proto-Indo-Evropian është një gjuhe-konstrukt hipotetike. Gjuha proto-indo-europiane (ose PIE për ta shkurtuar) është gjuha paraardhësi i përbashkët i gjuhet indo-evropiane, e folur nga Proto-indo-evropianët (qytetërimi).

PIE është proto-gjuha e parë e propozuar që pranohet gjerësisht nga gjuhëtarët.

Shumë punë është shpenzuar në rindërtimin e P.I.E. se çdo tjetër proto-gjuhë, dhe kjo është deri tani më mire e kuptuar nga të gjitha proto-gjuhet.

Gjate shekullit te 19, shumica e punës gjuhësore ka qene përkushtuar për rindërtimin e gjuhës proto-indo-evropiane apo te "bijës" së proto-gjuhëve të tilla si proto-gjermanike, dhe shumica e teknikave aktuale të gjuhësisë historike janë zhvilluar si rezultat i kësaj (p.sh. metodën krahasuese dhe metodën e rindërtimit të brendshëm).

Shqipja si gjuhë PIE[redakto | redakto tekstin burimor]

Shqipja - gjuhë PIE (Para Indoevropiane), sepse lidhet edhe me Thotishten e lashtë, krijuar rreth 12.000 vjet ma parë - Thoti Baba, fliste shqip, krijuesi i hieroglifëve të para. Si shembull kemi veprën e G. Katapanos - Thoti Baba, parlava albanese. Sot kemi edhe alfabetin e Thotit, që iu prin të gjitha alfabeteve dhe janë shkronja me kuptim shqip, madje edhe si hieroglifë ato e gjejnë kuptimin përmes shqipes.

Shqipja e folur sot, sidomos Shqipja e Vjetër, Gegënishtja e lashtë, që sot është si një dialekt kryesor i Shqipes ballkanike, reflekton natyrën e gjuhës PIE, ku tejkalon përmasat e gjuhëve indo-evropiane, apo Indoevropianishtes së lashtë - sidomos me shprehjet - diftongje. Shqipja e sotme, duket një substrakt i një gjuhe botërore të kohës, në rrafshin trekontinental : afriko-azio-evropian, me pikat strategjiko-linguistike - Aleksandria - Hindi - Hilleri (lum në Gjermani).

Si shembull konkret kemi : Shqipja nuk është e përcaktuar në asnjërin grup gjuhësh i.e., sepse ka elemente të të dyja grupeve : satem, e kentum dhe me të drejtë, Shqipja është ky substrakt i një gjuhe madhore - ilirishtes së lashtë pellgazgjike, si burim i përbashkët i të gjitha gjuhëve indoevropiane. Këtë hipotezë e thonë dijetarët, se të gjitha gjuhët indoevropiane, kanë një burim të përbashkët - e kush ishte ai burim, nuk e thonë konkretisht. Pse? Sepse, dalin të gjitha alfabetet e gjuhëve të para i.e. me burim nga ilirishtja - Ama e Shqipes.

Shembull[redakto | redakto tekstin burimor]

Owis eḱwōskʷe

Gʷərēi owis, kʷesjo wl̥hnā ne ēst, eḱwōns espeḱet, oinom ghe gʷr̥um woǵhom weǵhontm̥, oinomkʷe meǵam bhorom, oinomkʷe ǵhm̥enm̥ :ōḱu bherontm̥. Owis nu eḱwobh(j)os (eḱwomos) ewewkʷet: "Ḱēr aghnutoi moi eḱwōns aǵontm̥ nerm̥ widn̥tei". Eḱwōs tu ewewkʷont: :"Ḱludhi, owei, ḱēr ghe aghnutoi n̥smei widn̥tbh(j)os (widn̥tmos): nēr, potis, owiōm r̥ wl̥hnām sebhi gʷhermom westrom kʷrn̥euti. :Neǵhi owiōm wl̥hnā esti". Tod ḱeḱluwōs owis aǵrom ebhuget.