Shekulli XIX

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Para erë sonë: XX - XIX - XVIII - XVII - XVI - XV - XIV - XIII - XII - XI - X - IX - VIII - VII - VI - V - IV - III - II - I

Era jonë: I - II - III - IV - V - VI - VII - VIII - IX - X - XI - XII - XIII - XIV - XV - XVI - XVII - XVIII - XIX - XX - XXI


Nga Shekulli XIX

Ngjarje[redakto | redakto tekstin burimor]


Motra Tone

Vajzë shkodrane e shek. XIX

Shpikje, zbulime, zhvillime[redakto | redakto tekstin burimor]

Në fillim të shekullit XIX, John Dalton sugjeroi teorinë moderne atomike, bazuar në idenë origjinale të Demokritit të grimcave individuale të quajtura atome.


Charles Darwin në 1854, punoi rreth botimit të artikullit “Origjinën e specieve”. Si John Herschel ashtu edhe William Whewell sistemuan metodologjinë: ky i fundit sajoi termin shkencëtar. Kur Charles Darwin botoi “Origjinën e specieve” ai krijoi evolucionin si shpjegimin mbizotërues të kompleksitetit biologjik. Teoria e tij e përzgjedhjes natyrore siguroi një shpjegim natyror se si specie u krijuan, por kjo fitoi vetëm një pranim të gjerë një shekull më vonë.

Ligjet e ruajtjes së energjisë, ruajtja e momentit dhe ruajtja e masës sugjeruan një univers shumë të qëndrueshëm ku mund të kishte pak humbje të burimeve. Me ardhjen e motorit të avullit dhe revolucionit industrial, megjithatë, kishte një kuptim më të madh se të gjitha format e energjisë të përcaktuara nga Njutoni Isaac Newton nuk ishin po aq të dobishme; ata nuk kishin të njëjtën cilësi të energjisë. Ky realizim çoi në zhvillimin e ligjeve të termodinamikës, në të cilën cilësia e energjisë kumulative e universit shihet si vazhdimisht në rënie: entropia e universit rritet me kalimin e kohës.

Teoria elektromagnetike u krijua gjithashtu në shekullin e 19-të, dhe ngriti pyetje të reja të cilat nuk mund të zgjidheshin me lehtësi duke përdorur kuadrin e Njutonit. Fenomenet që do të lejonin dekonstruktimin e atomit u zbuluan në dekadën e fundit të shekullit të 19-të: zbulimi i rrezeve X frymëzoi zbulimin e radioaktivitetit. Në vitin e ardhshëm erdhi zbulimi i grimcave të parë subatomike, elektronit[1]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

Njerëz të shquar[redakto | redakto tekstin burimor]