Gran Colombia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Republika e Kolumbisë
Spanjisht: República de Colombia
Flamuri i Gran Columbia Stema e Gran Columbia
Flamuri i Gran Columbia Stema e Gran Columbia
Vendndodhja e Gran Columbia
Kryeqyteti Bogotá
Gjuha zyrtare Spanjisht
Forma e qeverisë Republikë presidenciale federale
Presidentët Simón Bolívar (1819-1830)
Domingo Caycedo (1830, 1831)
Joaquín Mosquera (1830, 1831)
Rafael Urdaneta (1830-1831)
Lista e zëvendës presidentëve të Kolumbisë Francisco Antonio Zea (1819-1820)
Juan Germán Roscio (1820–21)
Antonio Nariño (1821)
José María del Castillo y Rada (1821)
Francisco de Paula Santander (1821-1827)
Domingo Caycedo (1830-1831)
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i {{{SIPËRFAQJA: VENDI}}}-të
2,519,954 (1825) km²
{{{SIPËRFAQJA: UJË}}}
Popullsia (1825)
– totale
– dendësia
Vëndi i {{{POPULLSIA: VENDI}}}-të
2,583,799 banorë
{{{POPULLSIA: DENDËSIA}}} banorë/km²
Monedha Piastra

Gran Colombia (Shqiptimi spanjisht: [ˈɡɾaŋ koˈlombja]  ( listen), "Kolumbia e Madhe") është emërtimi historiografik për shtetin, i njohur atëherë thjesht si Kolumbia, që përfshinte pjesën më të madhe në veri të Amerikës Jugore dhe një pjesë të jugut të Amerikës Qendrore nga viti 1819 deri më 1831. Shteti përfshinte territoret e Kolumbisë së sotme, Ekuadorit, Panamasë dhe Venezuelës pjesë të Perusë veriore dhe Brazilit veriperëndimor. Termi Gran Colombia përdoret historiografikisht për ta dalluar atë nga Republika tanishme e Kolumbisë,[1] e cila është gjithashtu emri zyrtar i ish-shtetit.

Në kohën e krijimit të saj, Gran Colombia ishte vendi më prestigjioz në Amerikën Spanjolle. John Quincy Adams, atëherë Sekretar i Shtetit dhe president i ardhshëm i Shteteve të Bashkuara, pretendoi se ishte një nga kombet më të fuqishëm në planet. Ky prestigj, i shtuar shtatit personal të Simón Bolívar, rezultoi në lëvizje pavarësie në Kubë, Republikën Dominikane dhe Porto Riko që dëshironin të formonin një shtet të lidhur me republikën.[2]

Por njohja ndërkombëtare e legjitimitetit të shtetit Gran Colombia u tërbua nga kundërshtimi evropian ndaj pavarësisë së shteteve në Amerikë. Austria, Franca dhe Rusia njohën pavarësinë në Amerikën vetëm nëse shtetet e reja pranuan monarkë nga dinastitë evropiane. Për më tepër, Kolumbia dhe fuqitë ndërkombëtare nuk ranë dakord rreth shtrirjes së territorit kolumbian dhe kufijve të saj.[3]

Gran Colombia u shpall përmes Ligjit Themelor të Republikës së Kolumbisë, të lëshuar gjatë Kongresit të Angosturës (1819), por nuk erdhi në jetë derisa Kongresi i Cúcuta (1821) shpalli Kushtetutën e Cúcuta.

Gran Kolumbia u konstituua si një shtet unitar centralist. Ekzistenca e tij u shënua nga një luftë midis atyre që mbështetën një qeveri të centralizuar me një presidencë të fortë dhe atyre që mbështetën një formë të qeverisjes së decentralizuar, federale. Në të njëjtën kohë, një ndarje tjetër politike u shfaq midis atyre që mbështetën Kushtetutën e Cúcuta dhe dy grupeve që kërkuan të heqin dorë nga Kushtetuta, ose në favor të ndarjes së vendit në republika më të vogla ose mbajtjen e unionit, por krijimin e një presidence edhe më të fortë . Fraksioni që favorizonte rregullin kushtetues bashkohej rreth Nënkryetarit Francisco de Paula Santander, ndërsa ata që mbështetën krijimin e një presidence më të fortë u drejtuan nga Presidenti Simón Bolívar. Të dy kishin qenë aleatë në luftën kundër sundimit spanjoll, por nga 1825, mosmarrëveshjet e tyre ishin bërë publike dhe ishin një pjesë e rëndësishme e paqëndrueshmërisë politike që nga ai vit e tutje.

Gran Colombia u shpërbë në vitin 1831 për shkak të ndryshimeve politike që ekzistonin midis mbështetësve të federalizmit dhe centralizmit, si dhe tensioneve rajonale midis popujve që përbënin republikën. Ai u fut në shtetet pasardhëse të Kolumbisë, Ekuadorit dhe Venezuelës; Panama u nda nga Kolumbia në vitin 1903.

Ka pasur përpjekje për ribashkimin e Gran Colombia që nga ndarja e Panamasë në vitin 1903. Njerëzit në favor të ribashkimit quhen "unionistas" ose unionistë. Në vitin 2008, Agjencia e Lajmeve Bolivarian raportoi se presidenti i atëhershëm i Venezuelës, Hugo Chávez, njoftoi propozimin e një restaurimi politik të Gran Colombia, nën Revolucionin Bolivarian.[4]

Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Los nombres de Colombia". Alta Consejería Presidencial para el Bicentenario de la Independencia de Colombia (në spanjisht). Marrë më 12 gusht 2016.
  2. ^ Germán A. de la Reza (2014). "El intento de integración de Santo Domingo a la Gran Colombia (1821-1822)". Secuencia (në spanjisht). Revista Secuencia (93): 65–82. Marrë më 1 mars 2016.
  3. ^ "La búsqueda del reconocimiento internacional de la Gran Colombia". Libraria Kombëtare e Kolumbisë (në spanjisht). Arkivuar nga origjinali origjinali më tetor 11, 2016. Marrë më gusht 12, 2016.
  4. ^ "Boletin Informativo No.13" (PDF) (në spanjisht). Consulvenemontreal.org. Marrë më 2015-11-12.