Kolashini

Kolashini Колашин
Qytet
Flamuri Coat of arms
Kolashini
Koordinatat: 42°49′20″N 19°30′59″E
Shteti	Mali i Zi
Komuna	Kolashini
Qeverisja
• Type	Kryetar–kuvend komunal
• Kryetar	Petko Bakić (Demokratët)
Sipërfaqja
• Total	897 km2 (346 sq mi)
Lartësia	954 m (3,130 ft)
Popullsia  (2023)
• Total	6.700
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Kodi postar	81210
Prefiksi lokal	+382 20
Faqja zyrtare	opstinakolasin.me

Kolashini (malazezisht: Kolašin; cirilik: Колашин) është qytet në veri të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ai ndodhet në luginën e lumit Tara, në një zonë malore të rrethuar nga Bjelasica, Sinjajevina, Komovi dhe male të tjera të veriut malazez.

Qyteti është një nga qendrat kryesore të turizmit malor dhe dimëror në Mal të Zi. Afërsia me Parkun Kombëtar Biogradska Gora, liqenet akullnajore, malet Bjelasica dhe Sinjajevina, si edhe qendrat e skijimit Kolašin 1450 dhe Kolašin 1600, e kanë bërë Kolashinin një destinacion të rëndësishëm për turizëm natyror, sportiv dhe rekreativ.

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Kolashinit kishte 6.700 banorë. Vendbanimi urban i Kolashinit kishte 2.418 banorë.

Gjeografia

Kolashini ndodhet në pjesën veriore të Malit të Zi, në luginën e lumit Tara, në lartësi rreth 954 metra mbi nivelin e detit. Qyteti shtrihet në një mjedis malor dhe është i rrethuar nga masivet e Bjelasicës, Sinjajevinës, Kapës së Moraçës, Maganikut, Vučjes dhe Ključit.

Komuna ka sipërfaqe 897 km² dhe përfshin një territor të gjerë me lugina lumore, zona pyjore, fshatra malore, kullota, katune dhe hapësira të mbrojtura natyrore.

Relievi i komunës është i larmishëm. Përveç lumenjve dhe maleve të larta, një pjesë e rëndësishme e peizazhit përbëhet nga liqenet akullnajore, të njohura në traditën vendase si “sytë e malit”. Më i njohuri prej tyre është Liqeni i Biogradit, pjesë e Parkut Kombëtar Biogradska Gora.

Klima e Kolashinit është kontinentale-malore, me dimra të ftohtë dhe verëra të thata. Pozicioni në lartësi dhe pyjet përreth i kanë dhënë qytetit edhe karakterin e një vendpushimi malor e klimatik.

Historia

Periudha osmane

Emri Kolashin përmendet për herë të parë në një berat sulltanor të vitit 1565, në lidhje me një fshat me këtë emër. Më vonë, nga emri i fshatit u mor edhe emri i vendbanimit të fortifikuar osman.

Qyteti-fortesë i Kolashinit u ngrit nga osmanët në mesin e shekullit XVII, në një pikë të rëndësishme strategjike për kontrollin e rrugëve malore dhe të luginës së Tarës. Për disa shekuj, zona e Kolashinit ishte hapësirë kufitare dhe konfliktuale ndërmjet pushtetit osman dhe fiseve malazeze të Moraçës, Rovcës, Vasojeviqëve dhe krahinave përreth.

Shekulli XIX

Në vitin 1858, në zonën e Kolashinit u zhvillua një betejë e rëndësishme ndërmjet forcave malazeze dhe atyre osmane. Konfliktet vazhduan edhe gjatë dekadave të mëvonshme, veçanërisht në fshatrat e Kolashinit të poshtëm dhe në hapësirat pranë lumit Tara.

Me vendimet e Kongresit të Berlinit të vitit 1878, Kolashini u përfshi zyrtarisht në Principatën e Malit të Zi. Pas kësaj periudhe, qyteti filloi të zhvillohej si qendër administrative dhe ushtarake e krahinës, ndërsa zona përreth u integrua gradualisht në strukturat shtetërore malazeze.

Shekulli XX

Pas Luftës së Parë Botërore, Kolashini u bë pjesë e shtetit jugosllav së bashku me pjesën tjetër të Malit të Zi. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, qyteti dhe rrethina pësuan dëme të mëdha dhe ishin skenë e veprimtarive të rëndësishme partizane.

Më 15 dhe 16 nëntor 1943, në Kolashin u mbajt kuvendi i parë i Këshillit Antifashist Tokësor të Malit të Zi dhe Bokës, i cili pati rëndësi të veçantë për rindërtimin politik të Malit të Zi në kuadër të Jugosllavisë socialiste. Për këtë arsye, Kolashini njihet edhe si një nga qendrat e rëndësishme të lëvizjes antifashiste malazeze.

Qyteti u çlirua më 29 dhjetor 1944. Në periudhën pasluftës, Kolashini u zhvillua si qendër lokale administrative, arsimore dhe turistike, ndërsa në dekadat e fundit ka marrë rëndësi të veçantë si destinacion malor dhe dimëror.

Administrimi

Kolashini është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Petko Bakić, i zgjedhur më 4 nëntor 2023.

Bakić është kryetar i degës lokale të Demokratëve në Kolashin që nga viti 2016. Administrata komunale merret me zhvillimin urban, turizmin, infrastrukturën, mbrojtjen e mjedisit, kulturën, arsimin, sportin dhe shërbimet publike.

Strategjia lokale e zhvillimit për periudhën 2025–2031 e vendos theksin te zhvillimi i turizmit, përmirësimi i infrastrukturës, mbrojtja e trashëgimisë natyrore e kulturore dhe forcimi i ekonomisë lokale.

Demografia

Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Kolashinit kishte 6.700 banorë, nga të cilët 3.383 burra dhe 3.317 gra.

Përbërja etnike

Përbërja kryesore etnike e komunës së Kolashinit në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:

Grupi etnik	Numri	Përqindja
Malazezë	3.489	52,07%
Serbë	2.821	42,10%
Serbë-malazezë	33	0,49%
Rusë	24	0,36%
Malazezë-serbë	21	0,31%
Jugosllavë	20	0,30%
Kombësi të tjera	20	0,30%
Të padeklaruar	208	3,10%

Gjuha

Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Kolashinit ishin serbishtja dhe malazishtja.

Gjuha e përdorur zakonisht	Numri	Përqindja
Serbisht	3.933	58,70%
Malazisht	2.380	35,52%
Serbokroatisht	122	1,82%
Rusisht	19	0,28%
Malazisht-serbisht	14	0,21%
Gjuhë të tjera	13	0,19%
Të padeklaruar	159	2,37%

Feja

Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:

Feja	Numri	Përqindja
Ortodoksë	6.355	94,85%
Ateistë	107	1,60%
Myslimanë	38	0,57%
Katolikë	25	0,37%
Të krishterë të tjerë	14	0,21%
Agnostikë	10	0,15%
Të padeklaruar	135	2,01%

Ekonomia

Ekonomia e Kolashinit lidhet me turizmin, shërbimet, bujqësinë, pylltarinë, ndërtimin, tregtinë dhe transportin. Zona ka traditë të rëndësishme në blegtori, prodhime malore, shfrytëzim të pyjeve dhe forma të tjera të ekonomisë rurale.

Turizmi është sektori më i rëndësishëm zhvillimor. Kolashini është një nga qendrat kryesore të turizmit dimëror në Mal të Zi, falë qendrave të skijimit Kolašin 1450 dhe Kolašin 1600. Gjatë verës, qyteti tërheq vizitorë për ecje në mal, çiklizëm, qëndrim në katune, vizita në Biogradska Gora, në liqenet akullnajore dhe në kanionet e lumenjve Tara e Mrtvica.

Pozicioni në korridorin rrugor dhe hekurudhor që lidh bregdetin, Podgoricën, veriun e Malit të Zi dhe Serbinë ka rëndësi të veçantë për zhvillimin e transportit, logjistikës dhe turizmit. Nëpër territorin e komunës kalon edhe hekurudha Beograd–Tivar.

Trashëgimia natyrore

Kolashini është i lidhur ngushtë me Parkun Kombëtar Biogradska Gora, një nga hapësirat natyrore më të rëndësishme të Malit të Zi. Parku u shpall park kombëtar në vitin 1952 dhe përfshin një sipërfaqe prej 56,50 km², me pyje të vjetra, liqene akullnajore dhe peizazhe malore të Bjelasicës.

Në territorin e komunës ndodhen edhe zona të tjera me rëndësi natyrore, ndër të cilat Parku Natyror Komovi, kanioni i Mrtvicës, Sinjajevina, Kapetanovo jezero, Brnjičko jezero dhe Kopshti Botanik i florës malore në Kolashin.

Baseni i lumit Tara është pjesë e rrjetit të rezervateve të biosferës të UNESCO-s në kuadër të programit “Njeriu dhe Biosfera”. Lumi Tara, me kanionin dhe rrjedhën e tij malore, përbën një nga elementet më të rëndësishme natyrore të zonës.

Trashëgimia kulturore

Në territorin e komunës së Kolashinit ruhen gjurmë të kulturës materiale nga periudha të ndryshme historike, monumente përkujtimore, objekte fetare, ndërtesa tradicionale dhe elemente të trashëgimisë jomateriale. Dokumentet lokale evidentojnë 25 të mira kulturore, shumica prej tyre monumente përkujtimore dhe objekte memoriale.

Ndër objektet dhe vendet me rëndësi kulturore përmenden:

• Kisha e Shën Dhimitrit në Kolashin;
• Kisha e Shën Trinisë në Lipovo;
• Kisha e Shën Ilisë në Dragovića Polje;
• Kisha e Fjetjes së Hyjlindëses në Mrtvo Duboko;
• Kisha e Shën Lukës në Međuriječje;
• Ura e Kaluđerit mbi Moraçë;
• Ura Grlo mbi lumin Moraça;
• ndërtesa e shkollës “Risto Manojlović”;
• monumentet e Luftës Nacionalçlirimtare;
• katunet dhe arkitektura tradicionale malore.

Arkitektura tradicionale e zonës përfshin shtëpi prej druri, shtëpi guri, kulla, kolibe sezonale dhe struktura të lidhura me jetën baritore në katune. Këto forma ndërtimi pasqyrojnë mënyrën e jetesës malore, blegtorinë dhe lëvizjet sezonale të popullsisë vendase.

Kultura

Jeta kulturore e Kolashinit lidhet me traditën malore, folklorin, kujtesën antifashiste, manifestimet verore dhe veprimtaritë artistike lokale. Qendra e kulturës, shoqëritë artistike, organizatat qytetare dhe institucionet lokale organizojnë koncerte, ekspozita, shfaqje, promovime librash dhe aktivitete për fëmijë.

Manifestimi “Udahni Kolašin” u krijua si program kulturor dhe argëtues veror për të pasuruar jetën e qytetit dhe për të zgjatur qëndrimin e turistëve. Programi përfshin muzikë, teatër, ekspozita, aktivitete sportive, gara kulinare dhe ngjarje të tjera në hapësirat publike të qytetit.

Kolashini njihet edhe për produkte tradicionale ushqimore të zonës malore, si kaçamaku, djathi i lisnati dhe gatime të tjera të lidhura me blegtorinë dhe jetën në katune.

Turizmi

Kolashini është ndër destinacionet kryesore malore të Malit të Zi. Turizmi dimëror zhvillohet kryesisht në qendrat e skijimit në Bjelasicë, ndërsa turizmi veror lidhet me ecjen, biçikletat malore, vizitat në parqe kombëtare, qëndrimin në katune, kampingun, peshkimin sportiv dhe sportet në natyrë.

Ndër vendet më të njohura turistike përmenden:

• Parku Kombëtar Biogradska Gora;
• Liqeni i Biogradit;
• Bjelasica;
• Sinjajevina;
• Komovi;
• kanioni i Mrtvicës;
• lumi Tara;
• Kolašin 1450;
• Kolašin 1600;
• katunet në Bjelasicë;
• Kopshti Botanik i florës malore.

Afërsia me Biogradska Gora dhe me liqenet akullnajore e bën qytetin një pikënisje të rëndësishme për vizita natyrore në veri të Malit të Zi. Në të njëjtën kohë, zhvillimi i kapaciteteve të skijimit dhe i hoteleve ka rritur rolin e Kolashinit si destinacion turistik gjatë gjithë vitit.

Transporti

Kolashini ndodhet në një korridor të rëndësishëm rrugor dhe hekurudhor. Qyteti lidhet me Podgoricën, Mojkovacin, Bellopojën, Beranën dhe pjesë të tjera të veriut të Malit të Zi.

Nëpër territorin e komunës kalon hekurudha Beograd–Tivar, një nga lidhjet më të rëndësishme hekurudhore të vendit. Stacioni hekurudhor i Kolashinit e lidh qytetin me Podgoricën, bregdetin adriatik dhe Serbinë.

Autostrada Bar–Boljare, përmes segmentit Smokovac–Mateševo, ka përmirësuar lidhjen e Kolashinit me Podgoricën dhe me jugun e Malit të Zi. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë Aeroporti i Podgoricës dhe Aeroporti i Tivatit.

Sporti

Sporti në Kolashin lidhet me basketbollin, futbollin, volejbollin, skijimin, alpinizmin, çiklizmin dhe sportet rekreative malore. Në qytet veprojnë rreth 15 klube sportive, ndër të cilat përmenden KK Gorštak, FK Gorštak, klube skijimi dhe klube të tjera lokale.

Basketbolli ka traditë të veçantë në qytet. KK Gorštak u themelua në vitin 1986 dhe ka pasur rëndësi në zhvillimin e basketbollit lokal, ndërsa nga ky klub kanë dalë disa sportistë të njohur malazezë.

Skijimi është sporti më i lidhur me identitetin turistik të Kolashinit. Klubet lokale të skijimit stërviten në Bjelasicë dhe marrin pjesë në garat kombëtare e ndërkombëtare, ndërsa qendrat e skijimit e kanë kthyer qytetin në një nga pikat kryesore të sporteve dimërore në Mal të Zi.

Shih edhe

• Mali i Zi
• Parku Kombëtar Biogradska Gora
• Bjelasica
• Tara
• Mojkovaci
• Berana

Lidhje të jashtme

• Faqja zyrtare në internet
• Parku Kombëtar Biogradska Gora në listën paraprake të UNESCO-s