Kryengritja e Dibër-Ohrit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Kryengritja e Dibër–Ohrit
Pjesë e pasojave të Luftës së Dytë Ballkanike
OHRID.jpg
Ohri para kryengritjes
Data23 Shtator 1913 – 7 Tetor 1913
Vendodhja
Pasoja

Fitorja Serbo–Greke

  • Shtypja e Kryengritjes
Palët pjesëmarrëse
Flag of the IMRO.svg IMRO
Flag of Albanian Provisional Government (Jun-Nov 1912).svg Kryengritësit Shqiptarë
Flag of Serbia (1882–1918).svg Mbretëria e Serbisë
State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg Greqia
Komandantët dhe udhëheqësit
Isa Boletini
Petar Shulev
Milan Matov
Pavel Hristov
Anton Shibakov
Radomir Putnik
Fuqia ushtarake
6,000 Shqiptarë
numër i panjohur i Bullgarëve
100,000 Serbë
numër i panjohur i Grekëve
Viktimat dhe humbjet
Mijëra të vrarë
Dhjetëra mijëra bullgarë ikën në Bullgari
25,000 shqiptarë ikën në Shqipëri
Flamuri i kryengritësve të Ohrit me flamurin e Bullgarisë dhe mbishkrimi "Liri ose Vdekje"[1][2]
Çeta e Petar Shulevit me flamurin e rebelëve të Ohrit

Kryengritja e Dibër–Ohrit ishte një kryengritje nga bullgarët dhe shqiptarët në Maqedoninë Perëndimore, atëherë Mbretëria e Serbisë, në shtator 1913. Ajo u organizua nga Organizata e Brendshme Revolucionare Maqedonase (IMRO) dhe Shqipëria kundër pushtimit serb të rajoneve të Ohrit, Dibrës dhe Strugës pas Luftërave Ballkanike (1912–1913).

IMRO pati diskutime me komitetin revolucionar shqiptar të Sefedin Pustinës në qytetin Elbasan, Shqipëri, midis 12 dhe 17 gusht 1913. U ra dakord që një kryengritje të fillonte kundër Serbisë. Një direktivë e datës 21 gusht e planifikuar për një luftë të re kundër Serbisë dhe GreqisëMaqedoninë e Vardarit dhe Maqedoninë Greke. Udhëheqja e IMRO vendosi për një rebelim në Manastir, Ohër dhe Dibër dhe mblodhi Petar Shulevin, Pavel Hristovin, Milan Matovin, Hristo Atanasovin, Nestor Georgievin, Anton Shibakovin dhe të tjerë në ato rajone.

Kryengritja filloi vetëm dy muaj pas përfundimit të Luftës së Dytë Ballkanike. Kryengritja kërkoi të sfidonte kontrollin serb të rajonit. Qeveria shqiptare organizoi rezistencë të armatosur dhe 6000 shqiptarë nën komandën e Isa Boletinit, "Ministrit të Luftës", e kaluan kufirin. Pas një angazhimi me forcat serbe, forcat shqiptare morën Dibrën dhe më pas marshuan, së bashku me një grup bullgar të udhëhequr nga Petar Shulevi, Milan Matovi dhe Pavel Hristovi dëbuan Ushtrinë Serbe dhe zyrtarët, duke krijuar një vijë fronti 15 km në lindje të Ohrit. Sidoqoftë, një grup tjetër u kontrollua me humbje në Mavrovë. Brenda pak ditësh ata pushtuan qytetet Gostivar, Strugë dhe Ohër, duke dëbuar përkohësisht trupat serbe. Në Ohër ata krijuan një qeveri lokale dhe mbajtën kodrat drejt Resnjës për katër ditë. Gjatë konfliktit, Ushtria Greke ndihmoi Ushtrinë Serbe për të shuar kryengritjen. Shtypja e kryengritjes rezultoi në përdorim të rëndë të dhunës nga forcat serbe. Studiuesi Edvin Pezo deklaron se përshkrimet e shqiptarëve si "të pakulturuar" dhe "primitivë" nga nacionalistët serbë të asaj kohe ishin një arsye e mundshme për dhunën e madhe të ushtruar ndaj shqiptarëve gjatë Luftës së Parë Ballkanike dhe kryengritjes së mëvonshme Ohër–Dibër. Humbja e kryengritjes nga forcat serbe rezultoi me dhjetëra mijëra refugjatë shqiptarë që mbërritën në Shqipëri nga Maqedonia Perëndimore.

Mbas dy javësh të gjata luftimesh 100,000 ushtarë të Ushtrisë Serbe e shtypën kryengritjen. Me mijëra kryengritës u vranë dhe me dhjetëra mijëra banorë u shpërngulën në Bullgari dhe Shqipëri që të shpëtonin jetët e tyre. Sipas një raporti të Komisionit Ndërkombëtar të Carnegie Endowment for International Peace numri i shqiptarëve që ikën nga Maqedonia ishte 25,000 ndërsa shumë bullgarë u futën në burgje apo u vranë, dhe shumë fshatra u dogjën.[3]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Nationales Militärgeschichtliches Museum Bulgarien
  2. ^ Wer sind die Mazedonier von Hugh Poulton - Seite 57.
  3. ^ Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars, published by the Endowment Washington, D.C. 1914, p. 182

Literatura[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]