Llampa elektrike

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Llampa elektrike eshte nje paisje elektrike e projektuar per te prodhuar drite. Drita e harkut të karbonit, e cila përbëhet nga një hark midis elektrodave të karbonit në ajër, i shpikur nga Humphry Davy në dekadën e parë të viteve 1800, ishte drita e parë elektrike praktike. Ajo u përdor gjerësisht duke filluar në vitet 1870 për ndriçimin e rrugëve dhe ndërtesave të mëdha derisa u zëvendësua nga drita inkandeshente në fillim të shekullit të 20-të. Ajo vazhdoi të përdorej në aplikacione më të specializuara ku duhej një burim drite me intensitet të lartë, të tilla si prozhektorët dhe projektorët e filmit deri pas Luftës së Dytë Botërore. Llamba e harkut të karbonit tani është e vjetëruar për shkak të këtyre qëllimeve, por ende përdoret si një burim i dritës ultraviolet me intensitet të lartë.[1]

Termi tani përdoret për llambat e shkarkimit të gazit, të cilat prodhojnë dritë nga një hark midis elektrodave metalike përmes një gazi në një llambë qelqi. Llamba fluoreshente e zakonshme është një llambë me hark me presion të ulët. Llamba me hark ksenon, e cila prodhon një dritë të bardhë me intensitet të lartë, tani përdoret në shumë prej aplikacioneve që më parë përdornin harkun e karbonit, siç janë projektorët e filmit.[2]

Tre kategoritë kryesore të dritave elektrike janë llambat inkandeshente, të cilat prodhojnë dritë nga një fije e nxehtë e bardhë nga rryma elektrike, llambat e shkarkimit të gazit, të cilat prodhojnë dritë me anë të një harku elektrik përmes një gazi, të tilla si llambat fluoreshente dhe llambat LED , të cilat prodhojnë dritë nga një rrjedhë e elektroneve nëpër një boshllëk të brezit në një gjysmëpërçues.[3]

Para se ndriçimi elektrik të bëhej i zakonshëm në fillim të shekullit të 20-të, njerëzit përdornin qirinj, drita gazi, llamba vaji dhe zjarre. Kimisti anglez Humphry Davy zhvilloi dritën e parë inkandeshente në 1802, e ndjekur nga drita e parë praktike e harkut elektrik në 1806. Nga 1870, llamba e harkut të Davy ishte komercializuar me sukses dhe u përdor për të ndezur shumë hapësira publike. Përpjekjet nga Joseph Swan dhe Thomas Edison çuan në llamba inkandeshente komerciale që u bënë gjerësisht të disponueshme në vitet 1880 dhe nga fillimi i shekullit të njëzetë këto kishin zëvendësuar plotësisht llambat e harkut. [4]

Efikasiteti energjetik i ndriçimit elektrik është rritur rrënjësisht që nga demonstrimi i parë i llambave me hark dhe llambës së flaktë të shekullit të 19-të. Burimet moderne të dritës elektrike vijnë në një bollëk i llojeve dhe madhësive të përshtatura për shumë aplikime. Shumica e ndriçimit elektrik modern mundësohet nga energjia elektrike e gjeneruar në mënyrë qendrore, por ndriçimi mund të mundësohet gjithashtu nga gjeneratorë celularë ose sisteme të baterive. Drita me bateri është e rezervuar shpesh për kur dhe ku dritat e palëvizshme dështojnë, shpesh në formën e elektrikut të dorës ose feneri elektrik, si dhe në automjete.[5]

Referencat[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Electric light". Wikipedia (në anglisht). 24 janar 2021.
  2. ^ "Electric light". Wikipedia (në anglisht). 24 janar 2021.
  3. ^ "Electric light". Wikipedia (në anglisht). 24 janar 2021.
  4. ^ "Electric light". Wikipedia (në anglisht). 24 janar 2021.
  5. ^ "Electric light". Wikipedia (në anglisht). 24 janar 2021.