Komunizmi në Shqipëri

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Shqipëria është një nga ato pak vende ku hodhi rrënjët dhe u rrit komunizmi me i egër dhe me i pa mëshirshëm, i cili e izoloi vendin tonë për 50 vite me radhë nga pjesa tjetër e botës, një botë e cila ecte me hapa te shpejta me plane te menduara mire për tu rimekembur pas shkatërrimit që i solli lufta. Shtetet e tjera po bashkoheshin për të ecur përpara dhe për t ë rimekembur ekonomite e tyre, ndërsa ne ndoqëm rrugën e veteizolimit duke pasur marrëdhënie vetëm me pak vende por nuk vonoi dhe në e prishëm krushqinë me to duke mbetur te vetëm edhe pse jemi një udhëkryq në mes te Ballkanit përafërsisht në vite, në u vendosem nen pushtetin e rrëgjimit komunist ndërkohe që jashtë kufijve tanë po hidhte themelet një organizatë e cila sot paraqitet si një super shtet një bashkim i fuqishëm evropian.

Fillesat e instalimit të diktaturës në Shqipëri[redakto | redakto tekstin burimor]

Sipas teorisë komuniste sistemi kolektiv pa prone private mund të arrihej duke shkatërruar sistemin ekzistues me anën e revolucionit proletar ose luftës së armatosur. Sipas saj, forca lëvizëse e shoqërisë ishte lufta e klasave e cila ishte e përjetshme. Pas revolucionit, forcimi dhe përjetësimi i pushtetit të ri realizohej me anën e diktaturës se proletariatit që nënkupton vendosjen e dhunës mbi arsyen, komisaret politike mbi specialistet, izolimin mbi lirinë, mungesën e ligjit mbi shtetin ligjor.

Për t’u realizuar diktatura e proletariatit u ngritën institucione dhe organizma shtypëse kryesisht të fshehta, autoritare dhe frikësuese. Gjermanet u larguan natën e 28 nëntorit 1944 dhe Shkodra pa brigadat partizane që hynë dhe parakaluan me 29 nëntor. Natën e 28 nëntorit u vra ne Shkodër një furrtar i cili kishte shkelur ndalim qarkullimin. Rreth e rreth Shkodrës para 28-es ishin dëgjuar te shtëna të vazhdueshme. Bombat që shpërthenin ishin nga depot e ndezuara të gjermaneve. Ne parakalimin e brigadave partizane u panë të rreshtuar edhe qindra pjesëtare të çetave balliste, zogiste etj të cilët ishin dorëzuar me porosi të komandave të tyre. Shumica dërrmuese kishin hequr shqiponjën nga kapelja dhe kishin qepur me ngut nga një yll të kuq.

Masat e para të pushtetit të ri ishin:[redakto | redakto tekstin burimor]

1. Regjistrimi i vullnetareve për ne brigadën partizane të Shkodrës të krijuar një ditë pas çlirimit.

2. Mobilizimi me detyrim i atyre që nuk regjistroheshin dhe nisja e tyre ne Jugosllavi, drejt Kosovës, drejt Berlinit.

3. Divizioni i Mbrojtjes i komanduar nga Petro Bollatovici u nis krahinave për të zëne edhe shtypur të arratisurit.

4. U shpall shtetrrethimi nga Korparmata e Trete me komandant Shefqet Peci për kontroll të arratisurish për kontroll armesh dhe konfiskim "mallrash" që quheshin "të luftës".

5. Venia e triskave të bukës me 250 gram në ditë.

6. Krijimi i mencave të asistencës sociale nga Organizata Amerikane e Ndihmave UNRRA.

7. Ne dhjetor te 1944 u përgatiten 60 vete për të dalë në gjyqin special dhe pas tre muajsh u pushkatuan 17 prej tyre.

8. Behet një miting para bashkisë se Shkodrës. Mbahet një fjalim dhe pastaj pa gjyq dënohen me vdekje dhe pushkatohen në vend në mes të popullit 8 persona nder të cilët edhe Coku që ngriti flamurin ne 1912 ne Lezhe.

Seksioni i sigurimit[redakto | redakto tekstin burimor]

Ne Divizionin e Mbrojtjes se Popullit bënte pjese Seksioni i Sigurimit i cili merrej me informacionin, me biografitë, me spiunazhin, me klasifikimin e armiqve, me arrestimet dhe me hetimet e fshehta. Seksioni i Sigurimit ishte një organizëm sekret, një përbetim për të ruajtur përjetësisht pushtetin komunist ne Shqipëri. Ne 46 vjet diktature nuk ka pasur ligj për Sigurimin e Shtetit. Ka pasur vetëm një vendim të Byrose Politike të Komitetit Qendror të PPSH. Në Komitetin Qendror ekzistonte një zyre e Goditjes që planifikonte masat ndëshkimore dhe një zyre e Thashethemeve që drejtonte disinformacionin për të hutuar njerëzit.

Ne vitin 1948 Sigurimi i Shtetit u nda nga organizatat baze të partisë, por nuk e humbi bashkëpunimin me të. Sigurimi i Shtetit kishte celulate veta në lagje, fshatra, ndërmarrje, institucione, reparte ushtarake. Nga ana e vet Organizata Baze kishte nen vëzhgim politik dhe shoqëror zonën e vet dhe me anën e anëtareve aktive të partisë merrte në shqyrtim raportimet, përgojimet, vëzhgimet me karakter politik ose të dyshimte dhe i jepte konkluzionet e veta Komitetit të Partisë i cili kishte një zyre të veçante që mblidhte çdo raportim për çështje të dyshimta, për probleme të dyshimta dhe ia komunikonte Sigurimit për veprim. Çdo njeri do të shkruante autobiografinë çdo vit me të gjitha hollësitë, sidomos me gjerat e dyshimta. Organizata Baze shtonte imtesite e veta në kartelat pranë Komitetit të Partisë. Një organizate tjetër më e gjere që përfshinte gjithë popullsinë e rritur të Shqipërisë, me përjashtim të kulakëve dhe armiqve të shpallur ishte Fronti Demokratik. Faza e pare e goditjes ishte kritika, pastaj demaskimi, ne fund heqja e triskës se Frontit me ceremoni. Në vendin e punës goditja kishte shkallëzime të tjera, ulja në kategori, kalim me pune ne prodhim, shkurtim kuadri, kalim e kantiere të largëta prodhimi, shkuarja ne baze ne vendlindje ose ne Malësi, pushim nga puna. Në fillim të viteve 50 u vu ne përdorim Libri i Shtëpisë, sipas shembullit sovjetik ishe i detyruar të shënoje çdo njeri që të vinte në shtëpi qofte për të fjetur edhe një natë. Duhet ta regjistroje mysafirin ne zyrën e Këshillit, të shënoje kush ka ardhur, çfarë lidhje ke me te, nga ka ardhur, perse ka ardhur sa do të qëndroje c’numer dokumenti ka dhe të blejë edhe pullën edhe t’ia ngjisje faqes se librit.

Metodat e diktaturës ishin të shkallëzuara, synohej të krijoheshin gjithnjë psikoza[redakto | redakto tekstin burimor] 1. Ngjallja e frikës : imperializmi, revizionizmi, armiku i klasës, sabotimi, bile u fol edhe për buburrecin amerikan. 2. Fushata e mbledhjes se floririt, tregtaret u tatuan me tatime të jashtëzakonshme. Kush nuk i paguante futej në burg. Janë të njohura torturat për t’i detyruar të paguanin. U krijua koncepti që çdo tregtar ishte njeri i poshtër. 3. Aksionet ishin të pandërprera : pune vullnetare, feste e pandërprere, mitingje të vazhdueshme. Filloi me aksionin kundër karkalecit në vitin 1945, rruga Kukës Peshkopi 1946, hekurudha Durrës-Elbasan, Durrës-Rrogozhinë, Durrës-Tirane, Shkodër-Titograd, 1947-1950, pastaj erdhën aksionet "Tu qepemi kodrave e maleve", pyllëzimet, tokat e reja etj. Kudo i porosisnin njerëzit të dalin vullnetare. Kishte shumë që shkonin vete, kishte shumë që frikësoheshin. Tregojnë se Skënder Sallakut, një humoristi të shquar i thane të dilte vullnetar. Ai rrudhi supet : -Sa për forme-, i thane, -se nuk të çojmë ty. Pasi u regjistrua e pyeten : -Ku e do ? -Ke ? -Vendin e aksionit ? –Këtu, -tha e ngriti gishtin. -Ku e pyeten prape. - E dua ne lule të ballit -tha" 4. Fushatat "Lemi i pare shtetit" ishin të zakonshme. Grumbullimi i drithit behej me detyrim. 5. Huate shtetërore. Zhvillohej një gare midis fshatareve dhe qytetareve kush jep me shume, është me i miri. Po s’e jipje vete, caktonin shumën. 6. Shpallja kulak. Fshataret me të gjalle, me te zotet, me punëtoret, me të pasur shpalleshin kulakë, shpronësoheshin, u merrej toka, bagëtia, u vihej tatim u merrej tatimi jetik. 7. U krijuan repartet e punës. "Reaksionaret" i mblidhnin veçmas. Pa arme, me kazma e lopata kryenin pune të detyruar në Ushtri, gurore, toka të reja, këneta, bonifikime. 8. Internimet politike Të gjithë familjet e të arratisurve dhe të dyshimtëve i largonin nga kufiri i çonin ne zonat kënetore. Denoheshin ne fillim 5 vjet, pastaj 10-15, 25 dhe deri ne 40 vjet. Gjyq për ta nuk kishte, vetëm komunikim shtese intenimi. Internimi ekonomik. E pësonin njerëz që kishin bere pune private pa leje. Internim për probleme morale : internonin për kurvëri, për bizhoz, internonin priftërinj. Mbaj mend që internuan nene e bije nga Tirana ne Lushnja. Ato ishin të pafajshme dhe të dyja varen veten. Njerëzit i internonin në fshatra më të keqinj, më të varfër, më të thate. Hapeshin dosje për shumicën e popullsisë se rritur, gra e burra, djem e vajza. Spiunet ishin në numër shume të madh, me tepër se ia merr mendja cilitdo. Duheshin për të kontrolluar njeri-tjetrin. Kudo qarkullonte parulla. Ne tre vete njeri është spiun. Kjo nuk ishte e vërtete, por duhej për të krijuar pasiguri mes njerëzve. Edhe spiunet kishin kategori. Rezidentet quheshin me tallje "brigadieret që mbledhnin letra". Bazat, shtepiat e takimit, strehuesit. Ishin një rrjet i gjallë të cilit ishte e vështire ti ikje. Kishte spiune nga dëshira, spiune nga detyrimi, spiune që paguheshin 120 leke të vjetra, spiune që imponoheshin se i kishin zëne duke vjedhur, vajza ose gra që i kishin zëne ne imoralitet. Rekrutonin shume të rinj ne Ushtri, në shkollë, për të fituar burse etj. Arrestimet. Si bëheshin ? Fshehtas, natën. Ditën ne ndërmarrje, ne institucion, me ceremoni. Në mbledhje të lagjes, të frontit, me demaskim, me përgatitje demaskuesish. Kur donin të mos merrej vesh, e nisnin personin me shërbim dhe arrestonin. Shpesh i nisnin për të ikur dhe i zinin ne prite. Hetuesia, biruca. Ne fillim birucat e hetimit ishin sipas rastit. Ne Shkodër për shembull nga një burg ne vitin 1946 u bene 13 burgje. Manastire fetare, katolike, shtëpia tregtaresh, Kinema. Mbaj mend fëmije : Burgu i madh, burgu ordiner, Kuvendi Françeskan, Shtëpia e misionit Katolik, Burgu i Gestapos, Shtëpia e Ulqinakut, Shtëpia e Faslli Ademit, Shtëpia e Dr. Karamitrit, Shtëpia e Ciurcise, Policia të Murgeshat etj. Të arrestuarit vinin një nga një, dy, pese, dhjete në një dhomë, vinin ne korridore mbështjellur me rrogoz, në banjo kishte raste kur i lidhin edhe për një dru ne oborr. Në Tiranë ishin tri pale birucash : Birucat e burgut të vjetër që ishin dhoma të verteta, të mëdha, me dërrase, me dritare të mëdha. Ishin ndërtuar ne kohen e Zogut dhe nuk kishte si i bënin më të vogla. Në oborrin e burgut të vjetër ishin ndërtuar 50 biruca të vogla që quheshin birucat e Kocit. Për to kishte dhëne urdhër për t’i ndërtuar Koci Xoxe, ministri i Punëve të Brendshme, i cili kishte vuajtur edhe hetimin e vet ne ato biruca. Ato ishin 5-6 here me të vogla se të parat, nuk kishin dritare fare, vetëm ne tavan kishte një brime, të mbuluar me çimento si tunel sipër, ku thuajse nuk dukej drita.

Torturat[redakto | redakto tekstin burimor]

Pas kongresit të parë 1948 u tha se çfarë torturash ishin zhvilluar nga Sigurimi i Shtetit. Disa dëshmi të dhëna nga të torturuarit dhe torturuesit që gjenden ne fondin e Ministrisë se Punëve të Brendshme.

Shaban Zoreci : Me është aplikuar sistemi i jelekut dhe me kane lëne 16 dite të varur për këmbesh. Me kane dhëne një letër me 11 pika për të plotësuar se isha anëtar i Organizatës Tekniko-Industriale. Në hetim kanë marre pjesë edhe tre oficere jugosllave që hynin e dilnin ne burg pa pyetur rojet.

Vango Mitrojorgji tregon për një proces fallso të bere gjoja për të burgosurin Kole Kuqali i cili kishte kohe që kishte varur veten. Ky proces i tregohej te burgosurve të tjerë si i bere nga ai vete Kole Kuqali nacionalist, demokrat, deputet i Kuvendit Popullor, baba i dëshmorit Gjike Kuqali.

Kleanthi Andoni tregon për torturat me hekurin e skuqur të bere mbi avokatin Myzafer Pipa deri ne humbjen e ndjenjave e ne prag të vdekjes.

Siri Carcani, Muco Saliu dhe Vaske Koleci kemi pasur kartabjanka për të torturuar, aq sa na kane vdekur edhe njerëz ne duar. Me kujtohet një plak me mbiemrin Shandeda, të cilin e kam rrahur unë Avokat Myzafer Pipa është torturuar keqazi nga Vaske Koleci, Zoi Themeli dhe unë. Çdo i burgosur ka kaluar ne tortura. Koci Xoxe deklaron ne gjyq :

Unë kam dhëne udher t’u pakësohen ushqimet, uji dhe rrobat deri ne torturën e vdekjes. Për Veriun, ne shkurt 1945 i kam dhëne urdhër Vaske Kolecit që të vriste pa gjyq. Për vrasjet pa gjyq kam qene këshilluar dhe janë bere me urdhrin e shokut komandant Enver Hoxha. Kam pasur edhe vendim byroje për këtë.

Deklarate mbi metodat dhe llojet e torturave (Kopi Niko)

1. Rrahje me dru deri sa të bëhen plage dhe të bjere mishi.

2. Kruarje e plagëve të qelbëzuara me dru

3. C'puarje e mishit më të djegur.

4. Elektrik ne veshe.

5. Futje e kripës ne mish.

6. Lagia me ujë të ftohtë.

7. Lenia pa buke deri në vdekje.

8. Lenia pa buke për disa ore

9. Lenia zhveshur ne të ftohte.

10. Jeleku i forcës.

11. Dinamit në vehte.

12. Shtrëngimi i gishtërinjve me pinca.

13. Fekale ne goje.

14. Varje me koke poshtë.

15. Lidhje për peme.

16. Lenie ne diell.

17. Maçoku ne tumane.

18. Përgatitje varri, pushke në gojë.

19. Tentative për çnderim të vajzës. Grupet armiqësore krijoheshin sipas situatave : Akuzat Falso, Priftërinjtë spiune te Vatikanit. Tregtaret torturoheshin për t’u nxjerre florinjte. Grupe oficeresh të Zogut Intelektuale-Shkrimtare Grupi i deputeteve Grupi Tekniko-Intelektuale i Fullcit, Imperializmi amerikan Grupi i Maliqit. Fronti i Rezistencës i sajuar nga Sigurimi Gjyqi i Koci Xoxes, Vaske Kolecit, Vango Mitrojorgjit Bedri Spahiu-Tuk Jakova Gjyqi i Teme Sejkos Liri Belishova Gjyqi i kinezeve Abdyl Kellezi, Koco Theododhosi, Beqir Balluku, Hito Cako, Petrit Dume, Memet Shehut.

Gjyqet e popullit zhvilloheshin ne kinema me autoporlant jashtë. Shoqëroheshin të lidhur në këmbe. Dy tri shamizeza dhe jevgj thirrnin : "Ne litar kriminelet !". Edhe rrugës edhe ne rreshtat e pare. Avoketerit kërcënoheshin. Myzafer Pipa avokat u arrestua në salle të gjyqit dhe doli i vdekur. Dënimet : Ngjiteshin pllakata të shtypura. Pushkatimet në mengjez pranë varrezave, gjyq ne lagje, ne fshat, ne kooperative.

Burgu i Burrelit është ndërtuar ne 1938, kur ishte kryeministër Koco Kota. U ndërtua për kriminele të posaçëm ordinere se atëherë te burgosur politike nuk kishte. Pa u mbushur dhjete vjet Koco Koten e vranë pa gjyq ne po këtë burg. E quajnë me të drejte Burgu i Tmerrshëm i Burrelit. Te porta e rende e hekurt te prisnin me parullën : "Burrel-hyn e s’del". Në të vërtete burgun e mire apo të keq e bën rregullorja dhe njerëzit që e zbatonin ishin kriminele. Burgu ishte planifikuar të ndërtohej me dy kate oshte punishte, lart fjetore. Por burgu nuk arriti të kryhej për shkak te okupacionit italian te 7 prillit. Atë vit përpara fati e desh që familja ime të gjendej në Burrel. Qendra e banimit ishte e vogël : shkolla, xhamia, zyrat e nënprefekturës, qendra shëndetësore, rrethkomanda e Xhandarmerisë ku im atë Filip Toma ishte oficer, shkolla e xhandarmerisë që pergatiste kursante dhe disa shtëpi banimi. Jashtë qytezës ne një pyll me shkurre ngrihej ndërtesa e burgut plot me skela si kantier ndërtimi. Para 7 prillit babai erdhi në shtëpi, nxori nagantin e ma vuri ne dore, kapi gishtin tim me te vetin dhe me ndihmoi te tërhiqja këmbëzën, një krisme shurdhuese u dëgjua pastaj tjetra, e tjetra. Krisen edhe arme të tjera. Mbreti Zog ishte bere me djalë. Po atë ditë një grumbull civilesh dhe ushtaresh të armatosur u nisen ne Durrës për të pritur Italinë me lufte. Bazi i Canit ishte caktuar komandant i Mbrojtjes dhe po mobilizonte njerëzit. Im atë u vendos tek aspirant Ndoc Plani, oficer artilerie që qëlloi me topa nga kodrat e Durrësit me 7 prill. Pas disa ditësh babai u kthye i lodhur, i pluhurosur e i dëshpëruar. Kishte dështuar çdo gjë. Atdheu ishte pushtuar, mbreti kishte ikur. Burgu i Burrelit mbeti ne gjysme, në katin e parë. Hekurat e zgjatur te kolonave i kam gjetur akoma në vere të vitit 1967, kur me sollën të lidhur nga kampi i Elbasanit për të vuajtur dhjetëra e dhjetëra vite dënimi. Në kohen e Italisë, burgu u përdor për disa muaj për disa të burgosur, me vone u kthye si strehim i regjimentit te Divizionit Malor të Artilerisë. Mushkat që bartnin mortajat lidheshin me zinxhirë për hallkat e mbërthyera ne mur, kur u kthyen ne burg ne vitin 1946 këto hallka te mushkave, por u përdoren për të lidhur njerëzit ditë e natë. Burgu ishte rreth 120 metër i gjatë dhe rreth 10 metër i gjere. Korridoret e gjata e të ngushta arkitekti i kishte ndërtuar nga Veriu, nga frynte era, fjetoret ishin nga jugu nga binte dielli. Dielli hynte brenda paksa ne dimer, ndërsa ne vere nuk hynte brenda se ishte lart. Oborri ishte i madh, por vit pas viti erdhën duke e kufizuar me vija anash, ku nuk mund të kaloje. Në vitet 70, oborri u nda me dysh me mur të larte, pastaj aty u ndërtuan magazinat, banjot, biblioteka e Marksizëm-leninizmit. Kështu që oborri çdo vit e zvogëlohej. Në oborr kishte një pus ku nxirrnim ujë. Uji ishte problem në Burrel. E nxirrnim me gaveta të lidhura me ushkur nyje-nyje. Kur ishin 700-800 të dënuar pat arritur një gavete të shitej me një pakete cigare partizani. Në pus që hedhur brenda për t’u mbytur kolonel Sami Koka i dënuar 25 vjet. Grindja e pare në Burrel mund të behej për vendin, minimumi i hapësirës se dyshekut ishte 38 cm, maksimumi 60 cm, pra një gjerësi gazete. Zënka e dyte behej për dritaret. 30-40 vete në një dhome 8 X 5 krijohej zagushi, ajër i mbytur, ajër i qelbur, njerëzit sëmureshin, me te diturit kërkonin të hapeshin dritaret, pleqtë e fshataret kërkonin ti mbyllnin derisa me leje te komandos njerëzit u ndanë sipas dritareve. Zënka e trete ndodhte për rradhen e nevojës, për qypat e shurrës, që gjindeshin në çdo dhome, ne qoshe. Koha e daljes për nevoje ishte shume e kufizuar. Sa dilje ne ajrosje, puna e pare do të zije rradhen e nevojës, qëllonte që gjithë koha e ajrimit të mos mjaftonte për të kryer nevojat personale; mbushje ujë, larje e dalje nevoje. Natën dera nuk hapej. Dhe kush ishte keq do të kryente nevojën në sy te 30-40 apo 50 burrave. Natën ishin aq ngushte sa nuk mund të ktheheshe ne anën tjetër pa zgjuar shokun nga gjumi. Po të ngriheshe natën për të shkuar tek qypi, mund të mbeteshe në këmbe, sepse të tjerët ishin zgjeruar dhe të kishin zëne vendin. Atëherë do të prisje sa të ngrihej një tjetër nevojtar, duhet t’i rrije gati e t’i zije vendin. Zënka e katërt mund të ndodhte për rradhen e leximit të gazetës, për rradhen e govatës për larje, për peshoren e bukës etj. Kur ishim 700-800 vete të gjithë korridoret ishin zëne me dyshekë të shtruar, ishin të zëna edhe 26 birucat ku në secilat fusnin 7 vete me gjithë plaçka. Ata rrinin si sardelet tre nga dera katër nga dritarja, me këmbe nga goja e tjetrit. Me vone kur u pakësuan të dënuarit ne 400-500 vete, birucat përdoreshin për ndëshkime të renda, ku të linin një muaj ne çimento me dritaren hapur ne dimer, të zhveshur, të lidhur me zinxhire. Ne Burgun e Burrelit kane vdekur shume njerëz që shpesh here, nuk kishte qofte edhe një aspirine. Ne kohet e vështira shume kane vdekur nga uria, veç kësaj edhe vetëvrasjet kanë qene të shpeshta, rrahje në biruca dhe tortura me hekura ishte zakonshme.