Malta

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Republika e Maltës
Repubblika ta' Malta (malt.)
Republic of Malta (angl.)
Flamuri i Maltës Stema e Maltës
Flamuri Stema
Situata e Maltës
Kryeqyteti Valeta
Qyteti më i madh Birkirkara
Gjuha zyrtare Gjuha malteze, Gjuha angleze
Pavarësia 21 shtator 1964
Festa kombëtare 21 shtatori
Forma e qeverisë Republikë
Kryetari i shtetit George Abela
Kryeministri Laurence Gonzi
Sipërfaqja
– totale
– % ujë
Vëndi i 184-të
316 km²
0 %
Kufiri 196.8 km
Popullsia (2003)
– totale
– dendësia
Vëndi i 221-të
399 867 banorë
1262 banorë/km²
IZHNJ (20) 0.
Valuta Euro
Zona kohore
– zakonisht
– në verë

UTC+1
UTC+2
Targat e automjeteve Targat e automjeteve të Maltës
Prefiksi telefonik 00356
Kodi i internetit .mt
Anëtarësimi

Republika e Maltës (maltezisht: Repubblika ta' Malta) është shteti më i vogël që gjendet në ishujt e Evropës. Malta përbëhet nga tre ishuj të banuar, Ishulli Malta (rreth 246 km²), Gozo (rreth 67 km²) dhe Kemna (rreth 3 km²) dhe ishujt e pabanuar: Kemunet, Filfola dhe ishulli i Shën Palit.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Gjeografia e Maltës.

Sipërfaqja e përgjithshme e Maltës është 316 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35 50 V, 14 35 L.

Vija bregdetare e Maltës është 196.8 km e gjatë duke mos llogaritur 56.01 km të ishujt e Gozosë (ang.:the island of Goz). Malta është një grup ishujsh dhe nuk ndanë kufi tokëorë me ndonjë vend.

Klima e Maltës është klimë e mesdhetare e nxehtë me verë të thatë e dimër të butë me reshje shiu.

Pjesa më e madhe e relievit të Maltës është terren i rrafshët dhe i lëmuar, të formuar si ujdhesa pranë bregut të detit. Pika më e ultë e relievit gjendet përgjatë bregdetit (0m) dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 253 metrave në vendin e quajtur Ta'Dmejrek.

Klima[redakto | redakto tekstin burimor]

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Historia e Maltës.

Historia e Maltës ështe mijëra vjeçare. Ajo kaloi nga duart e grekeve tek romaket, pastaj tek bizantinet. Ne shekullin e 9 u pushtua nga arabet ndersa ne shek. 11 u pushtua nga mbreteria e sicilise. Me 1282 kaloi tek spanjollet te cilet ua dorzuan me 1530 urdherit te maltes. Me 1565 u rrethua nga osmanet mirepo ky urdher e mbrojti me sukses ishullin. Si rrjedhoje nje vit me vone u formua qyteti la valleta qe e mori emrin nga udheheqesi i Urdherit te Maltes, Zhan Parisot de la Valleta. Me 1798 urdheri i maltes u detyrua t'ua dorezonte pa lufte francezëve. Mirepo me 1800 u pushtua nga anglezet dhe qendroi nje kohe te gjate nen sundimin e tyre. Gjate luftes se dyte boterore ajo u be arene nderluftuese. Me 21 shtator 1964 Malta shpalli pavaresine nga Anglia ndersa me 1 dhjetor 1964 u pranua si anëtare e OKB-së.Më 1974 u deklarua republikë ndersa pas 30 vjetësh, me 1 maj 2004 u pranua ne bashkimin evropian. Nga 1 janari 2008 pranoi Euronë si valutë.

Popullsia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Demografia e Maltës.
  • Malta ka 405.165 banorë (korrik 2009 )[1]
  • Struktura e moshës:

Nga 0-14 vjet: 16,1% (33.526 meshkuj / femra 31780)

nga 15-64 vjet: 69,4% (142.491 meshkuj / femra 138769)

nga 65 vjeç e më tepër : 14,5% (25.406 meshkuj / femra 33193) (2009 )[1]


  • Mosha Mesetare e popullsisë:

e përgjithshme: 39,5 vite

e mashkujve : 38,1 vjet

e femrave: 40,9 vjet (2009 ) [1]

  • Shkalla e rritjes së popullsisë së Maltës është :

0,4% (2009 ).Në vendin e vend 163 në botë. [1]

  • Shkalla e lindjes:

10,36 lindje / 1000 popullsia (2009 )

Në vendin e vend 189 në botë. [1]

  • Shkalla e vdekshmërisë:

8,38 vdekje / 1000 popullsisë (korrik 2009 ) Radhitet në vendin e 98 në botë


  • Shkalla e vdekshmërisë së foshnjove:

shkalla e përgjithshme: 3,75 vdekje / 1000 lindje të gjalla

Radhitet në vendi e 213 në botë,

tek meshkujt: 4,2 vdekje / 1000 lindje të gjalla

tek femra: 3,27 vdekje / 1000 lindje të gjalla (2009 ) [1]

  • Jetëgjatësia :

Popullsia e përgjithshme: 79,44 vjet

Radhitet në vendin e 29 në botë

mashkujt: 77,21 vjet

femrat: 81,8 vjet (2009 ) [1]

  • Koeficientët total të fertilitetit:

1,51 fëmijët e lindur /nji grua (2009 )[1]

Qytetet e Maltës[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Lista e qyteteve të Maltës.

Përbërja etnike[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjuhët[redakto | redakto tekstin burimor]

Besimet fetare[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Feja në Maltë.

Njësitë administrative[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Njësitë administrative të Maltës.

Që nga 1993 Malta ndahet në 68 njësi administrative të quajtura konsuj lokal (org.:kunsill lokali. Kjo është edhe vetmja formë e administrimit pas decentralizimit që parashikonte të mos ketë ndonjë nivel më të lartë.

Malta Għawdex

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Sistemi shtetëror në Maltë.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Ekonomia e Maltës.

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Kultura e Maltës.

Infrastruktura[redakto | redakto tekstin burimor]

Transporti[redakto | redakto tekstin burimor]

Arsimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Shëndetësia[redakto | redakto tekstin burimor]

Festat publike[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhjet e jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ a b c d e f g h CIA - The World Factbook

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Malta – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale
 Commons: Malta – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale