Ali Aliu (albanolog)

Ali Aliu
Ali Aliu
Born	1 prill 1934 (92 vjeç) ; Kranjë, Prespë, Maqedonia e Veriut
Nationality	Shqiptar
Genre	Kritikë letrare, teori e letërsisë
Notable works	Don Kishoti te shqiptarët; Teoria e letërsisë; Kënaqësia e leximit;

Ali Aliu (lindur më 1 prill 1934 në Kranjë, Prespë) është akademik, shkrimtar, eseist, kritik letrar dhe përkthyes shqiptar nga Maqedonia e Veriut.

Biografia

Shkollën fillore tetëvjeçare e kreu në qytetin e Manastirit në vitin 1951, ndërsa Shkollën Normale në Shkup, më 1955. Studimet universitare në albanologji i mbaroi në Universitetin e Beogradit në vitin 1960. Doktoroi në Universitetin e Prishtinës më 1973. Pas studimeve zuri punë si gazetar në redaksinë “Flaka e vllaznimit” në Shkup, ku punoi për dhjetë vjet.

Prej vitit 1969 deri në vitin 1972 punoi redaktor në ndërmarrjen botuese “Rilindja” në Prishtinë. Që nga viti 1972 e deri në daljen e tij në pension ishte ligjërues në Fakultetin Filozofik, përkatësisht në Fakultetin e Filologjisë në Prishtinë, ku ka ligjëruar lëndën Teori e letërsisë. Në vitin 1996 u zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës, ndërsa në vitin 2000 u bë anëtar i rregullt i saj.

Është studiues i letërsisë bashkëkohore shqiptare, fushë për të cilën ka botuar një sërë veprash. Ka drejtuar disa kandidatë në tema të magjistraturës dhe doktoratës. Ishte njëri nga themeluesit e LDK-së në vitin 1989 dhe anëtar i Kryesisë së saj në dy mandate, deri në vitin 1995. Ka drejtuar zyrën e Kosovës në Tiranë (1991). Aktualisht ligjëron në Universitetin e Evropës Juglindore në Tetovë.

Tituj të veprave

Kërkime, Rilindja, Prishtinë, 1971.
Shqyrtime, Rilindja, Prishtinë, 1974.
Rrjedhave të letërsisë, Rilindja, Prishtinë, 1977.
Katër romane të Petro Markos, Flaka e vëllazërimit, Shkup, 1974.
Kritika, Rilindja, Prishtinë, 1980.
Artikuj kritikë, Rilindja, Prishtinë, 1983.
Ese letrare, Rilindja, Prishtinë, 1987.
Kërkime, Naim Frashëri, Tiranë, 1990.
Don Kishoti te shqiptarët, Flaka e vëllazërimit, Shkup, 1996.
Reflekse letrare, Flaka, Shkup, 1999.
Antologji e poezisë shqipe, Klubi letrar, Tetovë, 1999.
Teoria e letërsisë, Enti i Teksteve Shkollore, Prishtinë, 1985.
Teori e letërsisë, (ribotim i plotësuar) Enti Shkollor, 2001 dhe Vatra, Shkup, 2002.
Antologji e poezisë shqipe, Klubi letrar - 94, Tetovë, 2000.
Antologji e poezisë shqipe, (ribotim i plotësuar), Albin, Tiranë, 2002.
Letërsia bashkëkohore shqiptare (bashkëautor, për klasat e katërta të shkollave të mesme), Alb-ass, Tiranë - Tetovë, 2001; Libri Shkollor, Prishtinë, 2002.
Letërsi (bashkëautor, për klasat e para të shkollave të mesme), Alb-ass Tiranë - Tetovë.
Kush do ta vrasë ujkun, tekst plus për maturantët: zgjedhje dhe analizë e poezisë së Ali Podrimjes, Alb-ass Tiranë, Tetovë dhe Libri Shkollor, Prishtinë, 2002.
Si ta lexojmë poezinë?, Alb-ass, Tetovë - Tiranë, 2004.
Magjia e fjalës, Dukagjini, Pejë, 2003.
Kronika letrare, Logos, Shkup, 2003.
Vepra të zgjedhura, I, II, III, IV, Serembe, Shkup, 2004.
Don Kishoti shqiptar, ASHAK, Prishtinë, 2005.
Miti ballkanik te Kadareja, Onufri, Tiranë, 2007.
Fjalë për fjalën, Serembe, Shkup, 2008.
Dëshmi letrare, ASHAK, Prishtinë, 2008.
Shtegtimi i metaforës, Toena, Tiranë, 2009.
Don Kishoti shqiptar, Toena, Tiranë, 2010.
Kënaqësia e leximit, ASHAK, Prishtinë, 2012.
Azem Shkreli – lirika që la gjurmë të një epoke, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Dritëro Agolli – poeti lirik dhe prozatori i sfidave, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Fatos Arapi - poezia lirike që vendosi standard, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Kadare mund titanët e letërsisë, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Kim Mehmeti dhe imagjinata kreative, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Majlinda Nana Rama dhe universaliteti krijues i saj, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Zija Çela dhe tërmetet narrative, studim monografik, Agora, Tiranë, 2019.
Lirika dhe tradita letrare, studim, Agora, Tiranë, 2019.
Një lexim i poezisë, Agora, Tiranë, 2022.

Në gjuhë të tjera

Në maqedonisht:
- Antologija na albanskata poezija, Pro Littera, Shkup, 2004.
- Don Kihotot medju albancite, Kultura, Shkup, 2004.
- Skenderbeg (bashkëautor me Gane Todorovskin), ASHAM, Shkup, 2005.
Në bullgarisht:
- Don Kihotot meždu albancite, Blgarski pisatel, Sofje, 2008.
Në anglisht:
- Don Quixote among Albanians, St. Clement of Ohrid, National and University Library, Shkup, 2011.

Vlerësime

Urdhri "Nderi i Kombit" (Dorëzuar nga ish-presidenti Bujar Nishani)
Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit
Penda e Artë, nga Ministria e Kulturës së Shqipërisë
Çmimi shtetëror "11 Tetori" (Maqedoni e Veriut)
Çmimi kritik "Dimitar Mitrev" (Maqedoni e Veriut)
Çmimi kombëtar për vepër jetësore "Azem Shkreli", nga Ministria e Kulturës së Kosovës
Çmimi i Madh Kombëtar "Harpa 2015"
Çmimi "Poeteka"

Lidhje të jashtme