Shkupi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Shkup
Скопје
Qytet
noform
Pamje nga Shkupi
Stema_figura
Stema e Shkupit
Flag of Skopje.png
Flamuri i Shkupit
Vendndodhja
Shkup is located in Republika e Maqedonisë
Shkup
Shkup
Administrimi
Shteti Flamuri Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë
Rajoni Shkup
Komuna Shkupi i Madh
Kryetari i Komunës Koce Trajanovski
Partia udhëheqëse VMRO-DPMNE
Të dhëna dhe statistika
Vendasit Shkupjan
Lartësia 240 m (m.n.d.)
Zona Kohore CET (UTC+1)
Verore CEST (UTC+2)
Kodi Postal 1000
Prefiksi +389 (0)2
Targa SK
Koordinatat 42° 00′ 00″ Veri

21° 26′ 00″ Lindje

Popullsia 668.518 banorë (2002)
Dendësia 360,6 banorë/km2
Faqja Zyrtare www.skopje.gov.mk

Shkup, (maqedonisht: Скопје/ Skopje; turqisht: Üsküp) është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Maqedonisë. Gjatë periudhës ilire Shkupi ishte kryeqendër e Dardanisë dhe njihej me emrin Scupi. Shqiptarët sot përbëjnë rreth 28 për qind të popullatës së Shkupit.

Pak histori[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkupi është kryeqyteti i Republika e Maqedonisë, dhe qëndron në 254 m lartësi mbidetare , ne jug te Shkupit gjendet mali Vodno i cili është i lart 1066 m, menjeher pas saj gjenden malet e Jakupices dhe Karagjices me malin e tyre me te lartë Maja e Selanikut 2540 m, Shkupi eshte qytet modern, me te kaluar historike dhe te begatshme. Qyteti është i njohur qysh ne kohen e lashtë nga Romaket me emrin Skupi (ne përkthim do te thotë Strehë).

Kronikat tregojnë se ngjarjet me te rëndësishme ne historinë e Shkupit janë shënuar ne vitin 518. Qytetit i janë versulur barbaret edhe është rrënuar ne një termet te madh ne atë kohë. Pas këtij termeti një tjetër qytet disa kilometra me larg nga vendi i perparshem eshte ndertuar një qytet tjetër ne afërsi te lumit Vardar, i cili u emërua Shkupi ( Uskub, Skopie, Skoplje )

Në vitin 1963 Shkupin e kapi një termet i madh te cilin 80 % te qytetit e rrënoi, vdiqen me shum se 1.000 vete. Shkupi u rindërtua shpejt dhe si monument historik për këtë termet u ruajt ora e Stacioni Hekurudhor i vjetër e Shkupit e cila u ndal ne atë moment 5:17 i mëngjesit ne te cilin ruhet dhe sot.

Kete moment politika titiste e sllaveve te jugut e përdori me se miri për getoizimin e shqiptareve ne te shtequajturen prej maqedonasve ne lagjen turke. Duke i margjinaliziuar shqipateret një here si mbeturina te një perandorie ish sunduese te vdekur por edhe duke mos i integruar ne infrastrukturën moderne.

Trashëgimia historike[redakto | redakto tekstin burimor]

Kur Isa Beu e pushtoi Shkupin në shekullin e XV ai i shkatëroi me zjarr e me hekur gjithë monumentet kulturore në atë qytet. Kur ushtria sërbe pushtoi Shkupin në vitin 1912, edhe ajo i zhduku me zjarr e me hekur gjithë monumentet në qytet.

Ura e gurit është një nder monumentet historike te Shkupit, e ndertuar ne shekullin XV lidh brigjet e lumit Vardar.

Disa monumente tjera prej te kaluarës ne Shkup janë edhe Kalaja e Shkupit, e cila gjindet ne nje koder, e cila dominon ne te gjithë qytetin e Shkupit. Bit pazari, gjithashtu është atraksion i qytetit, eshte nje nder pazaret me kryesore te Shkupit, Kurshumli-Hani, në brendinë e Bit pazarit, ky objet turk, është sinonim i te gjithë pjesës se vjetër te Shkupit. Kurshumli-Hani ne kohen e sotme është Muzeu Arheologjik, dhe lapidarium. Hamami i Daut pashës është galeri arti i cili gjendet ne afërsi te lumit Vardar. Disa nga monumentet tjera : Monumenti i viktimave i cili gjindet ne afërsi te urës Goce Delcev.

Monumenti i viktimave te termetit cili ndodhi ne 1963 i cili gjendet ne varrezat e qytetit. Kisha e Sh. Spas, Sh. Pandelejmoni ne fshatin Nerez ne afërsi te Shkupit. Manastiri i Sh.Nikollit, Sh Arhangel, Sh. Nikita, Sh. Andrea i cili gjendet ne Matke.

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Ura e gurit (Shkup).

Shkupi është qender diplomatike, politike, ekonomike, kulture dhe akademike e Maqedonisë.

Ishak Bey Mosque

Gjithastu është qytet industrial, qendër tregtare dhe bankare. Është zemra e Maqedonisë, me prodhimin e metaleve, hemikaleve, ilaçeve, tekstilit, elektrike, grafike. Aty ndodhet universiteti i Shën Kirilit dhe Metodit gjithashtu edhe biblioteka e madhe e NUB-IT, (Nacional University Bibliotek), teatri kombëtar dhe drama, Opera the baleti, Muzeu Arheologjik, Historik dhe Etnologjik, muzeu natyral, muzeu i artit modern, disa galeri tjera, edhe institucionet kulturore dhe shkencore.

Kurshumli Han
Shkupi.320x156.jpg

Komunikacioni[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkupi është i lidhur me hekurudhë me Greqin, Serbin, Malin e zi, dhe Kosovën, është projektuar te ndërlidhet gjithashtu me Shqipërinë dhe Bullgarinë qe te kompletohet i gjithë Korridori 8 dhe 10. Shkupi ka edhe Aeroportin me te madh ne Maqedoni.

Politika serbe e jugosllave (veçmas kjo e fundit) në rrjedhën e 40 viteve të regjimit komunist bëri ç'shqiptarizimin masiv te qytetit të Shkupit. Shqiptarët u perzunë nga qyteti i Shkupit me të gjitha mjetet e metodat nga ato të dhunes fizike e deri tek ato psikologjike.

Ne ditët e sotme shqiptaret po ndergjegjesohen edhe ne Shkup duke kërkuar te kenë edhe monumentet e tyre ne kete qytet. Nje nga këta shembuj është edhe monumenti i Skenderbeut ne Shkup, megjitahte prezenca tyre ne institucionet muzeale është pothuaj inegzistente.

Numri i banorëve[redakto | redakto tekstin burimor]

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Kryetar i Shkupit është Koce Trajanovski.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ndodhja e Shkupit në Lumin Vardar i jepë një pozitë të mitë gjeografike. Gjatësia gjeografike lindore eshte 21º 26'.

Malet

  • Vodno me majën Krstovar (1.066 м)
  • Vargmalet Jakupica-Karagjica me majën Sollunska Gllva-Mokro (2.450 м) dhe Ubava (2.533 м)
  • Hijesirë 1.506 м
  • Zheden 1.260 м
  • Skopska Crna Gora me majën Ramno (1.561 м)

Objektet turistike[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Kalaja e Shkupit mbizotëron mbi qytet. Në kohen neolite dhe ne kohen e bronzit është ndërtuar, pastaj eshte rindërtuar gjatë sundimit të Perandorit Justijani I . Në vitin 518 ka pasur një tërmet i cili e ka dëmtuar rëndë por përsëri është rindërtuar.
  • Ura e gurit në qytetin e vjetër, thuhet se urën e kanë ndërtuar Romaket por është rrënuar, me ardhjen e Osmanlive ne, ura u rindërtua dhe sot është monumenti me i madh dhe simboli i qytetit te Shkupit.
  • Hamami i Daut Pashës Banjoja e ndertuar nga turqit, ka funksionuar deri viteve te 50-ta, por pas termetit ne vitin 1963 ajo u rrenua. Pasi u rindertua sot shërben si galeri arti dhe për manifestime kulturore.
  • Stacioni i vjeter Hekurudhor - në qendër u dëmtua gjatë tërmetit të vitit 1963, viteve te 70-ta u vendos muzeu i qyteti të Shkupit
  • Sheshi Skënderbe dhe permendorja e Skenderbeut - Pas konfliktit ne vitin 2001 sipas marrëveshjes se Ohrit u bë decentralizimi i pushtetit dhe u formua komuna e Çairit, u ndertua permendorja e Skënderbeut e cila u vendos në sheshin Skënderbeg në vitin 2006
  • Xhamitë e Shkupit , Shkupi ka qene dhe është qytet me shumë xhami, dikur ka pasur 133 xhami, por pas braktisjes se Osmanlive, Shkupi ka ra nën okupimin Serb, te cilet i kan rrënuar shumicen e xhamive, e deri tash ne Shkup kane mbetur vetem 28 Xhami, por numri i xhamive po rritet në rethinen e Shkupit. Sot kemi 125 xhami në Shkup dhe rethinen e tij.

Ne pjesen e vjeter te Shkupit me te njohura jan

Të tjera[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]