Turqit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Turqit
Türkler
Popullsia e përgjithshme
rr. 72 – c. 77 million[a]
Rajone me popullsi të konsiderueshme

Flag of Turkey.svg Turqia 63,589,988–65,560,701[1]
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg Qiproja Veriore 280,000 d[›][2][3]

Destinacionet kryesore të emigrantëve
Flag of Germany.svg Gjermania 2,852,000 (përfshinë kurdët turq)[4]
Flag of France.svg Franca 820,000 (2014 estimate)[5][6]
Flag of the United Kingdom.svg Britania e Madhe 500,000a[›][7][8][9]
Flag of the Netherlands.svg Holanda 396,414e[›]–500,000c[›][10][11][12][13]
Flag of Austria.svg Austria 350,000–500,000[14][15]
Flag of Belgium (civil).svg Belgjika 200,000[16][17][18]
Flag of the United States.svg Shtetet e Bashkuara të Amerikës 196,222–500,000 b[›][19][20][21][22]
Flag of Sweden.svg Suedia 100,000-150,000[23][24]
Flag of Switzerland.svg Zvicra 70,440 e[›][25]
Flag of Australia.svg Australia 66,919–150,000 b[›][26][27][28][29]
Flag of Denmark.svg Danimarka 28,892 f[›]b[›][30]
Flag of Canada.svg Kanadaja 24,910 b[›][31]
 Italy

22,580 e[›][32]

Minoriteti turk në Lindjen e Mesme
Flag of Israel.svg Izraeli 22,000[33]
Flag of Iraq.svg Iraku 500,000–3,000,000[34][35][36]l[›]
Flag of Syria.svg Siria 100,000[37]
Flag of Saudi Arabia.svg Arabia Saudite 150,000–200,000 b[›][38][39]
Flag of Jordan.svg Jordania 60,000[38]
Flag of Lebanon.svg Libani 50,000–200,000[40][41][42][43]
Flag of Libya.svg Libia

50,000 b[›][38]

Minoriteti turk në Ballkan
Flag of Bulgaria.svg Bullgaria 588,318–800,000[44][45][46]
Flag of Macedonia.svg Republika e Maqedonisë 77,959[47][48][49][50]
Flag of Greece.svg Greqia 49,000 (official estimate)–80,000 g[›][51][52]
Flag of Romania.svg Rumania 27,700[53][54][55]
Flag of Kosovo.svg Kosova

18,738[56]

Minoriteti turk në Azinë Qendrore
Flag of Russia.svg Rusia 109,883–150,000[57][58]
Flag of Kazakhstan.svg Kazakistani 104,792–150,000 h[›][59][60]
Flag of Kyrgyzstan.svg Kirgistani 40,953–50,000 h[›][61][60][62]
Flag of Azerbaijan.svg Azerbajxhani 38,000–110,000 h[›][63][60][64][65]
Gjuhët
Turqishtja
Fetë

Kryesisht Myslimanë[66][67][68][69]

(Synit ·Alevit ·Bektashi ·Shiit ·Xha'fari)
Pakica Ateistë ·[66][70] Të krishterë ·[71][72] Hebrenjë[73]

a. ^ Shifra totale është thjesht një vlerësim; shuma e të gjitha popullatave të referuara.

Populli turk (turqisht: Türk ulusu), ose turqit (turqisht: Türkler), të njohur edhe si turqit e Anadollit (turqisht: Anadolu Türkleri), janë një grupe etnik dhe komb turkik, të cilët jetojnë kryesisht në Turqi dhe flasin gjuhën turke, gjuhën më të folur familjes gjuhësore turkike. Ata janë grupi etnik më i madh në Turqi, si dhe kombi më i madh në mesin e kombeve turkike. Minoritete etnike turke jetojnë në tokat e dikurshme të Perandorisë Osmane. Përveç kësaj, diaspora tuke është themeluar me mërgime bashkëkohore, sidomos në Evropën Perëndimore.

Etimologjia dhe identitetit etnik[redakto | redakto tekstin burimor]

Etnonimi "turk" dallohet për herë të parë tek veprat e Herodotit (rr. 484–425 p.e.s.), i cili i reforehet Targitasit, mbretit të parë të skithianëve;[74] për më tepër, gjatë shekullit të parë të erës së re, Pomponius Mela i referohet pyjeve në veri të Detit Azov si "Turcae", dhe Plini Plaku liston "Tyrcae" si popull që banon të njëjtën zonë. Burimet e para që i referohen "turqve" vijn kryesisht nga burimet kineze të shekullit VI. Në këto burime, fjala "turk" shfaqet si "tujue" (kinezisht: 突厥 T’u-chüe), e cila i referohej gëkturqve.[75][76] Edhe pse fjala "turk" i referohet popullit turk, ajo gjithashtu ndonjëherë i referohet popujve turkike.[citim i duhur]

Në shekullin XIX, fjala turk i referohej fshatarëve të Anadollit. Klasa sunduese osmane e identifikonte veten zakonisht si osmanët, e jo si turq.[77] Në fund të shekullit XIX, klasat e larta osmane duke adoptuar idetë evropiane të nacionalizmit, termi türk mori një konotacion pozitiv.[78] Turqisht-folësit e Anadollit ishin përkrahësit më besnikë të sundimit osman.

Gjatë periudhës osmane, sistemi i miletit përcaktonte bashkësitë në baza fetare. Si pasoje e këtij sistemi, vetëm fshatarët që ndiqnin fenë islame konsideroheshin si turq. Turqit e krishterë, hebrenj, apo edhe alevitë mund të mos konsideroheshin si turq.[79] Në anën tjetër, arabët dhe kurdët që ndiqnin fenë islame, e të cilët jetojnë në lindje të Anadollit ndonjëherë janë konsideruar si turq.[80] Neni 66 i Kushtetutës së Turqisë përcakton një "turk", si çdokush që është i "lidhur për shtetin turk përmes lidhjes së shtetësisë."[81]

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Periudha e selxhukëve[redakto | redakto tekstin burimor]

Periudha e bejllëqeve[redakto | redakto tekstin burimor]

Periudha osmane[redakto | redakto tekstin burimor]

Periudha bashkëkohore[redakto | redakto tekstin burimor]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ CIA. "The World Factbook". Marrë më 27 July 2011. 
  2. ^ CIA. "The World Factbook". Marrë më 13 June 2015. 
  3. ^ "Archived copy" (PDF). Arkivuar nga the original (PDF) më 27 September 2013. Marrë më 2014-02-14. 
  4. ^ https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Migrationshintergrund.html;jsessionid=CDE63E8658C194AF81A302165299B49B.cae1
  5. ^ http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/turquie/presentation-de-la-turquie/
  6. ^ http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/turquie/presentation-de-la-turquie/
  7. ^ Stampa:Harvard citation no brackets
  8. ^ UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs. The Guardian. 1 August 2011. Marrë më 1 August 2011. 
  9. ^ Federation of Turkish Associations UK (19 June 2008). "Short history of the Federation of Turkish Associations in UK". Archived nga orgjinali më 13 April 2011. Marrë më 13 April 2011. 
  10. ^ "Foreigners in thee Netherlands". 
  11. ^ Netherlands Info Services. "Dutch Queen Tells Turkey 'First Steps Taken' On EU Membership Road". Marrë më 16 December 2008. 
  12. ^ Dutch News. "Dutch Turks swindled, AFM to investigate". Marrë më 16 December 2008. 
  13. ^ Türkiye Büyük Millet Meclisi 2008, 11.
  14. ^ Turkey's ambassador to Austria prompts immigration spat. BBC News. 10 November 2010. Marrë më 10 November 2010. 
  15. ^ CBN. "Turkey's Islamic Ambitions Grip Austria". Marrë më 16 October 2011. 
  16. ^ "Population par nationalité, sexe, groupe et classe d'âges au 1er janvier 2010 - - Home". 
  17. ^ King Baudouin Foundation 2008, 5.
  18. ^ De Morgen. "Koning Boudewijnstichting doorprikt clichés rond Belgische Turken". Marrë më 15 November 2010. 
  19. ^ U.S. Census Bureau. "TOTAL ANCESTRY REPORTED Universe: Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2013 American Community Survey 1-Year Estimates". Marrë më 3 October 2012. 
  20. ^ Encyclopedia of Cleveland History. "Immigration and Ethnicity: Turks". Marrë më 7 February 2010. 
  21. ^ The Washington Diplomat. "Census Takes Aim to Tally'Hard to Count' Populations". Marrë më 5 May 2011. 
  22. ^ Farkas 2003, 40.
  23. ^ Swedish International Development Cooperation Agency. "Turkiet är en viktig bro mellan Öst och Väst". Arkivuar nga the original më 11 September 2012. Marrë më 14 April 2011. 
  24. ^ Swedish Ministry for Foreign Affairs. "Ankara Historia". Marrë më 14 April 2011. 
  25. ^ Ständige ausländische Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeit, am Ende des Jahres Swiss Federal Statistical Office, accessed 6 October 2014
  26. ^ "Australian Government Department of Immigration and Border Protection" (PDF). 
  27. ^ Old foes, new friends. The Sydney Morning Herald. 23 April 2005. Marrë më 26 December 2008. 
  28. ^ Presidency of the Republic of Turkey (2010). "Turkey-Australia: "From Çanakkale to a Great Friendship". Marrë më 14 July 2011. 
  29. ^ OECD (2009). "International Questionnaire: Migrant Education Policies in Response to Longstanding Diversity: TURKEY" (PDF). Organisation for Economic Co-operation and Development. p. 3. 
  30. ^ Statistikbanken. "Danmarks Statistik". Marrë më 13 June 2015. 
  31. ^ "Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census)". statcan.gc.ca. 28 July 2009. Marrë më 10 September 2010. 
  32. ^ "Archived copy". Arkivuar nga the original më 13 November 2014. Marrë më 2016-05-01. 
  33. ^ Council of Europe 2007, 131.
  34. ^ Park 2005, 37.
  35. ^ Phillips 2006, 112.
  36. ^ Bassem, Wassim (2016). "Iraq’s Turkmens call for independent province". Al-Monitor. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering about 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning. 
  37. ^ Phillips, David J. (1 January 2001). Peoples on the Move: Introducing the Nomads of the World. William Carey Library. p. 301. ISBN 978-0-87808-352-7. Marrë më 12 November 2012. 
  38. ^ a b c Akar 1993, 95.
  39. ^ Karpat 2004, 12.
  40. ^ Al-Akhbar. "Lebanese Turks Seek Political and Social Recognition". Marrë më 2 March 2012. 
  41. ^ "Tension adds to existing wounds in Lebanon". Today's Zaman. Marrë më 6 April 2011. 
  42. ^ Ahmed, Yusra (2015), Syrian Turkmen refugees face double suffering in Lebanon, Zaman Al Wasl, marrë më 11 October 2016 
  43. ^ Syrian Observer (2015). "Syria's Turkmen Refugees Face Cruel Reality in Lebanon". Marrë më 10 October 2016. 
  44. ^ National Statistical Institute of Bulgaria (2011). "2011 Population Census in the Republic of Bulgaria (Final data)" (PDF). National Statistical Institute of Bulgaria. 
  45. ^ Sosyal 2011, 369.
  46. ^ Bokova 2010, 170.
  47. ^ http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf
  48. ^ Republic of Macedonia State Statistical Office 2005, 34.
  49. ^ Knowlton 2005, 66.
  50. ^ Abrahams 1996, 53.
  51. ^ "GREEK HELSINKI MONITOR". 
  52. ^ "Demographics of Greece". European Union National Languages. Marrë më 19 December 2010. 
  53. ^ Stampa:Ro icon "Comunicat de presă privind rezultatele definitive ale Recensământului Populaţiei şi Locuinţelor – 2011", at the 2011 Romanian census site; accessed 11 July 2013
  54. ^ Phinnemore 2006, 157.
  55. ^ Constantin, Goschin & Dragusin 2008, 59.
  56. ^ 2011 census in the Republic of Kosovo
  57. ^ 2010 Russia census
  58. ^ Ryazantsev 2009, 172.
  59. ^ Агентство Республики Казахстан по статистике. Этнодемографический сборник Республики Казахстан 2014.
  60. ^ a b c Aydıngün et al. 2006, 13.
  61. ^ Kyrgyz 2009 census
  62. ^ IRIN Asia. "KYRGYZSTAN: Focus on Mesketian Turks". Marrë më 17 March 2010. 
  63. ^ Переписи населения Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 годов
  64. ^ UNHCR 1999, 14.
  65. ^ NATO Parliamentary Assembly. "Minorities in the South Caucasus: Factor of Instability?". Marrë më 16 January 2012. 
  66. ^ a b "Religion, Secularism and the Veil in Daily Life Survey" (PDF). Konda Arastirma. September 2007. Arkivuar nga the original më 25 March 2009. Marrë më 24 May 2013. 
  67. ^ "IHGD - Soru Cevap - Azınlıklar". Marrë më 18 March 2015. 
  68. ^ "THE ALEVI OF ANATOLIA: TURKEY'S LARGEST MINORITY". Arkivuar nga the original më 23 April 2012. Marrë më 18 March 2015. 
  69. ^ "Shi'a". Marrë më 18 March 2015. 
  70. ^ ReportDGResearchSocialValuesEN2.PDF
  71. ^ name="hurriyetdailynews.com">"TURKEY - Christians in eastern Turkey worried despite church opening". Marrë më 18 March 2015. 
  72. ^ "BBC News - When Muslims become Christians". Marrë më 18 March 2015. 
  73. ^ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". 
  74. ^ Leiser 2005, 837.
  75. ^ Stokes & Gorman 2010, 707.
  76. ^ Findley 2005, 21.
  77. ^ (Kushner 1997: 219; Meeker 1971: 322)
  78. ^ (Kushner 1997: 220–221)
  79. ^ (Meeker 1971: 322)
  80. ^ (Meeker 1971: 323)
  81. ^ "Turkish Citizenship Law" (PDF). 29 May 2009. Marrë më 17 June 2012.