Endër-dhe-Luarë

Endra-dhe-Luara
Departament
Lart poshtë, majtas djathtas: Kështjella e Langeais, Chinon dhe Lumi Vjenë, Kështjella e Chenonceau dhe Lumi Sher,ndërtesa e prefekturës në Tours, Kështjella e Villandry
Flamuri Coat of arms
Vendndodhja e Endrës-dhe-Luarës në Francë
Koordinatat: 47°15′N 0°40′E
Shteti	France
Rajoni	Qendër-Lugina e Luarës
Prefektura	Tours
Nënprefekturat	Chinon Loches
Qeverisja
• Presidenti i Këshillit Departamental	Jean-Gérard Paumier (LR)
Sipërfaqja
• Total	6.127 km2 (2,366 sq mi)
Popullsia  (Janar 2019)
• Total	610.079
• Rank	41
• Dendësia	100/km2 (260/sq mi)
Zona kohore	UTC+1 (CET)
• Verë (DST)	UTC+2 (CEST)
Numri i departamentit	37
Qarqet	3
Kantonet	19
Komunat	272

Indre-et-Loire ( shqiptimi frëngjisht: [ɛ̃.dʁ‿e.lwaʁ]  ( dëgjoni); Shqip: Endra-dhe-Luara ) është një departament në Francën perëndimore-qendrore të quajtur sipas lumit Endër dhe lumit Luarë . Në vitin 2019, ajo kishte një popullsi prej 610,079 banorësh. Nganjëherë i referuar si Touraine, emri i rajonit historik, ai sot është pjesë e rajonit Qendër-Lugina e Luarës . Prefektura e saj është Tours dhe nënprefekturat janë Chinon dhe Loches . Endra-dhe-Luara është një destinacion turistik për monumentet e tij të shumta që janë pjesë e Kështjellave të Luginës së Luarës .

Historia

Kohët e hershme

Endra-dhe-Luara është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790. Ajo u krijua nga ish- provinca e Touraine dhe nga pjesë të vogla të Orléanais, Anzhusë dhe Puatusë. Prefektura e saj, Toursi, ishte një qendër e të mësuarit në Mesjetën e Hershme, duke qenë një fokus kryesor i ungjillizimit të krishterë që kur Shën Martini u bë peshkopi i tij i parë rreth vitit 375. Nga mesi i shekullit të 15-të, oborri mbretëror u riparua në Luginën e Luarës, me kryeqytetin Tours; bashkimi i lumit Luarë dhe lumit Sher u bë një qendër e prodhimit të mëndafshit dhe mallrave të tjera luksoze, duke përfshirë tregtinë e verës, duke krijuar një borgjezi të begatë.

Vitet e fundit

Pas krijimit të departamentit, ai mbeti politikisht konservator, siç regjistroi Honoré de Balzac në disa nga romanet e tij. Conservative Tours refuzoi të mirëpresë hekurudhat, të cilat në vend të kësaj u detyruan të kalonin linjat e tyre me anë të Saint-Pierre-des-Corps në skajin lindor të qytetit. Temperatura e moderuar e politikës së departamentit mbeti e dukshme pas Luftës Franko-Prusiane të 1870: ndjenjat mbetën kryesisht pro-mbretërore gjatë viteve të hershme të Republikës së Tretë . Për pjesën më të madhe të shekullit të nëntëmbëdhjetë, Endra-dhe-Luara ishte një departament rural, por xhepat e industrializimit të rëndë filluan të shfaqen në fund të shekullit, të shoqëruar nga politika e krahut të majtë. 1920 pa lindjen e Partisë Komuniste Franceze në Kongresin e Tureve . Në vitin 1920, Saint-Pierre-des-Corps ishte bërë një qendër kryesore hekurudhore dhe një qendër e punëtorive hekurudhore: ajo kishte fituar gjithashtu një reputacion si një bastion i solidaritetit të klasës punëtore.

Gjeografia

Endra-dhe-Luara është pjesë e rajonit të Qendër-Lugina e Luarës ; departamentet fqinje janë Luarë-dhe-Sher, Endër, Vjenë, Mejn-dhe-Luarë dhe Sarthë . Komuna e Descartesit është e famshme si vendlindja e filozofit dhe matematikanit francez, René Descartes .

Qytetet kryesore

Komuna më e populluar është Tours, prefektura. Që nga viti 2019, ka 10 komuna me më shumë se 10,000 banorë:

Komuna	Popullsia (2019)
Turne	137,087
Joué-lès-Tours	38,444
Saint-Cyr-sur-Loire	16,419
Saint-Pierre-des-Corps	15,967
Saint-Avertin	14,995
Amboise	12,533
Chambray-lès-Tours	11880
Montlouis-sur-Loire	10,868
La Riche	10,317
Fondete	10,301

Demografia

Popullsia në vite Viti Pop. ±% 1801 268,924 —     1821 282,372 +5.0% 1836 304,271 +7.8% 1851 315,641 +3.7% 1872 317,027 +0.4% 1886 340,921 +7.5% 1901 335,541 −1.6% 1911 341,205 +1.7% 1921 327,743 −3.9% 1931 335,226 +2.3% 1946 349,685 +4.3% 1954 364,706 +4.3% 1962 395,21 +8.4% 1968 437,866 +10.8% 1975 478,597 +9.3% 1982 506,093 +5.7% 1990 529,345 +4.6% 1999 553,747 +4.6% 2006 580,312 +4.8% 2011 593,683 +2.3% 2016 606,223 +2.1%

Turizmi

Endra-dhe-Luara është shtëpia e shumë kështjellave të jashtëzakonshme që janë të hapura për publikun, ndër to janë këto:

• Kështjella e Amboise
• Kështjella e Azay-le-Rideau
• Kështjella e la Bourdaisière
• Kështjella e Chenonceau
• Kështjella e Chinon
• Kështjella e la Guerche
• Kështjella e Langeais
• Kështjella e Loches
• Kështjella e Marçay
• Kështjella e Montpoupon
• Kështjella e Plessis-lez-Tours
• Kështjella e Rivau
• Kështjella e Tours
• Kështjella e Villandry
• Kështjella e Clos Lucé
• Kështjella e Ussé

• 
  Turne në Katedralen
• 
  Chinon
• 
  Château de Chenonceau
• 
  Château d'Azay-le-Rideau
• 
  Château d'Amboise
• 
  Montrésor