Jump to content

Gjinia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Simbolet gjinore të ndërthurura. E kuqja (majtas) është simboli femëror i Venusit. Bluja (djathtas) përfaqëson simbolin mashkullor të Marsit.

Gjinia përfshin aspektet sociale, psikologjike, kulturore dhe të sjelljes të të qenit burrë, grua ose identitet tjetër gjinor.[1][2] Në varësi të kontekstit, kjo mund të përfshijë strukturat sociale të bazuara në seks (p.sh. rolet gjinore) dhe shprehjen gjinore.[3][4][5] Shumica e kulturave përdorin një binar gjinor, në të cilin gjinia ndahet në dy kategori, dhe njerëzit konsiderohen pjesë e njërës ose tjetrës (djem/burra dhe vajza/gratë);[6][7][8] ata që janë jashtë këtyre grupeve mund të bien nën termin ombrellë jo-binar. Disa shoqëri kanë gjini specifike përveç "burrit" dhe "gruas", siç janë hixhret e Azisë Jugore; këto shpesh quhen gjinitë e treta (dhe gjinitë e katërta, etj.). Shumica e studiuesve pajtohen se gjinia është një karakteristikë qendrore për organizimin shoqëror.[9]

Në mesin e shekullit të 20-të, një dallim terminologjik në anglishten moderne (i njohur si dallimi i seksit dhe gjinisë) midis seksit biologjik dhe gjinisë filloi të zhvillohej në fushat akademike të psikologjisë, seksologjisë dhe feminizmit. Përpara mesit të shekullit të 20-të, ishte e pazakontë të përdorej fjala gjini për t'iu referuar çdo gjëje përveç kategorive gramatikore.[10][11] Në vitet 1970, teoria feministe përqafoi konceptin e një dallimi midis seksit biologjik dhe konstruktit social të gjinisë. Shumica e shkencëtarëve bashkëkohorë socialë,[12][13][14] shkencëtarëve të sjelljes dhe biologëve,[15] shumë sisteme ligjore dhe organe qeveritare,[16] si dhe agjenci ndërqeveritare si OBSH,[17] bëjnë një dallim midis gjinisë dhe seksit.

Shkenca shoqërore kanë një degë të përkushtuar ndaj studimeve gjinore. Për këtë temë janë të interesuara edhe shkenca të tjera, si psikologjia, sociologjia, seksologjia dhe neuroshkenca. Shkencat sociale nganjëherë i qasen gjinisë si një konstrukt shoqëror, dhe studimet gjinore i qasen veçanërisht, ndërsa kërkimet në shkencat e natyrës hulumtojnë nëse ndryshimet biologjike tek femrat dhe meshkujt ndikojnë në zhvillimin e gjinisë tek njerëzit; të dyja informojnë debatin rreth asaj se sa ndryshimet biologjike ndikojnë në formimin e identitetit gjinor dhe sjelljes gjinore. Qasjet biopsikosociale ndaj gjinisë përfshijnë aspektet biologjike, psikologjike dhe sociale/kulturore.[18][19]

Shiko edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Haig, David (prill 2004). "The Inexorable Rise of Gender and the Decline of Sex: Social Change in Academic Titles, 1945–2001" (PDF). Archives of Sexual Behavior. 33 (2): 87–96. CiteSeerX 10.1.1.359.9143. doi:10.1023/B:ASEB.0000014323.56281.0d. PMID 15146141. S2CID 7005542. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 15 qershor 2012. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ "What do we mean by "sex" and "gender"?". World Health Organization. Arkivuar nga origjinali më 30 janar 2017. Marrë më 26 nëntor 2015. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  3. ^ Udry, J. Richard (nëntor 1994). "The Nature of Gender". Demography. 31 (4): 561–573. doi:10.2307/2061790. JSTOR 2061790. PMID 7890091. S2CID 38476067. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  4. ^ Lindqvist, Anna; Sendén, Marie Gustafsson; Renström, Emma A. (2 tetor 2021). "What is gender, anyway: a review of the options for operationalising gender". Psychology & Sexuality. 12 (4): 332–344. doi:10.1080/19419899.2020.1729844. S2CID 213397968. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  5. ^ National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (24 maj 2022). Bates, Nancy; Chin, Marshall; Becker, Tara (red.). Measuring Sex, Gender Identity, and Sexual Orientation. Washington, DC: The National Academies Press. doi:10.17226/26424. ISBN 978-0-309-27510-1. PMID 35286054. S2CID 247432505. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve (lidhja)
  6. ^ Sigelman, Carol K.; Rider, Elizabeth A. (14 mars 2017). Life-Span Human Development (në anglisht). Cengage Learning. fq. 385. ISBN 978-1-337-51606-8. Arkivuar nga origjinali më 4 gusht 2021. Marrë më 4 gusht 2021.
  7. ^ Maddux, James E.; Winstead, Barbara A. (11 korrik 2019). Psychopathology: Foundations for a Contemporary Understanding (në anglisht). Routledge. ISBN 978-0-429-64787-1. Arkivuar nga origjinali më 4 gusht 2021. Marrë më 4 gusht 2021.
  8. ^ Kevin L. Nadal, The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender (2017, ISBN 1483384276), page 401: "Most cultures currently construct their societies based on the understanding of gender binary—the two gender categorizations (male and female). Such societies divide their population based on biological sex assigned to individuals at birth to begin the process of gender socialization."
  9. ^ Heinemann, Isabel (maj 2012). Inventing the Modern American Family: Family Values and Social Change in 20th Century United States (në anglisht). Campus Verlag. fq. 36. ISBN 978-3-593-39640-8. Arkivuar nga origjinali më 27 gusht 2021. Marrë më 28 korrik 2021.
  10. ^ Udry, J. Richard (nëntor 1994). "The Nature of Gender". Demography. 31 (4): 561–573. doi:10.2307/2061790. JSTOR 2061790. PMID 7890091. S2CID 38476067. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  11. ^ Haig, David (prill 2004). "The Inexorable Rise of Gender and the Decline of Sex: Social Change in Academic Titles, 1945–2001" (PDF). Archives of Sexual Behavior. 33 (2): 87–96. CiteSeerX 10.1.1.359.9143. doi:10.1023/B:ASEB.0000014323.56281.0d. PMID 15146141. S2CID 7005542. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 15 qershor 2012. {{cite journal}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  12. ^ Kimmel, Michael S. (2017). The gendered society (bot. Sixth). New York. fq. 3. ISBN 978-0-19-026031-6. OCLC 949553050. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  13. ^ "GENDER". Social Science Dictionary. Arkivuar nga origjinali më 2 shkurt 2011. Marrë më 20 mars 2015. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  14. ^ Lindsey, Linda L. (2010). "Ch. 1. The Sociology of gender" (PDF). Gender Roles: A Sociological Perspective. Pearson. ISBN 978-0-13-244830-7. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 5 prill 2015. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  15. ^ Paludi, Michele Antoinette (2008). The Psychology of Women at Work: Challenges and Solutions for Our Female Workforce (në anglisht). ABC-CLIO. fq. 153. ISBN 978-0-275-99677-2. Arkivuar nga origjinali më 20 tetor 2021. Marrë më 30 gusht 2021.
  16. ^ O'Halloran, Kerry (2020). Sexual orientation, gender identity and international human rights law: common law perspectives. London. fq. 22–28, 328–329. ISBN 978-0-429-44265-0. OCLC 1110674742. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja (lidhja)
  17. ^ "Gender: definitions". www.euro.who.int (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 25 shtator 2021. Marrë më 2021-08-22.
  18. ^ Iantaffi, Alex (2017). How to Understand Your Gender: A Practical Guide for Exploring Who You Are (në anglisht). Jessica Kingsley Publishers. ISBN 9781785927461.
  19. ^ Knudson-Martin, Carmen; Mahoney, Anne Rankin (mars 2009). "Introduction to the Special Section-Gendered Power in Cultural Contexts: Capturing the Lived Experience of Couples". Family Process (në anglisht). 48 (1): 5–8. doi:10.1111/j.1545-5300.2009.01263.x. PMID 19378641.