Shko te përmbajtja

Indigjenët e Brazilit

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Vendbanime indigjene në Brazil

Indigjenët e Brazilit (Portugalisht: Povos indígenas nuk Brasil) përbëjnë një numër të madh grupesh të ndryshme etnike që banonin vendin para pushtimit Evropian rreth vitit 1500. Ndryshe nga Kristofor Kolombi, i cili mendonte se kishte arritur në Indokinë, portugezët, më i famshmi prej tyre Vasko de Gama, kishin arritur në Indi nëpërmjet Oqeanit Indian.

Fjala Indios ("indianët") u krijua për të përcaktuar njerëzit e Botës së Re fajlë që edhe dhe sot përdoruet në gjuhën portugeze ndërsa për populli aziatik i Indisë, u quajt indianos. Në kohën e zbulimeve evropiane, disa prej popujve indigjenë ishin tradicionalisht kryesisht fiset gjysmë nomade që merreshin me gjueti, peshkim, dhe bujqësi nomade. Pjesa më e madhe e 2.000 tribuve që ekzistonte në shekullin e 16 u shuan si pasojë e zgjidhjes evropiane, dhe shumë u asimiluan në popullatën braziliane.

Popullsia indigjene u vra në masë të madhe nga spanjollët, ra nga disa miliona (periudha para-kolumbiane) në rreth 300,000 indigjenë (sipas vitit 1997), të grupuar në 200 fise. Megjithatë sot, numri mund të jetë shumë më i lartë në qoftë se popullatat urbane indigjene numërohen në të gjitha qytetet braziliane. Një studim gjuhësor [3] numëroi 188 gjuhë indigjene të përhapura në 155.000 folësit total.

Më 18 janar 2007, FUNAI (Fundação Nacional do Índio) raportoi se kishte konfirmuar praninë e 67 fiseve të ndryshme të veçuara në Brazil, nga 40 që ishin në vitin 2005. Pas Guinesë së Re, Brazili është vendi që ka numrin më të madh të popujve indigjenë të veçuar. Indigjenët Brazilianë kanë dhënë kontribut të konsiderueshëm në mjekësi me njohuritë që përdoren sot nga korporatat farmaceutike. Në regjistrimin e fundit në vitin 2006, 519.000 brazilianët e klasifikuar veten si autoktonë, edhe pse miliona braziliane kanë origjinë Amerindiane.[1]

Strehimi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në shumë fshatra të pjesës perëndimore të Brazilit strehimi është i ndarë për burrat dhe gratë. Gratë me fëmijët jetojnë në shtëpi prej kashte përreth sheshit qëndror, ndërsa burrat jetojnë në një strukturë të veçuar në mes të sheshit. Edhe ata që jetojne në shtëpitë përqark janë të grupuar sipas grupit shqoëror dhe klanit që i përkasin. Deri në fund të shekullit XIX shumë banorë të këtyre fshtrave jetonin në fshtat vetëm gjatë kohës kur ushqimi ishte i bollshëm. Gjatë stinës së thatë, ata mund të ndaheshin në grupe me te vegjël të cilët ecnin më këmbë larg prej fshtit në kërkim të gjahut.

Besimi fetar

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sistemi religjioz në gjithë zonat malore të Brazilit ishte i drejtuar më së shumti në drejtim të lutjeve dhe kërkesave kushtuar perëndive si Dielli dhe Hëna. Fshatarët luteshin për shi, të korra të mbara dhe sukses ë gjueti. Për shëmbull, fisi Kaingang besonte se shpirti i quajtur “Zot i Kafshëve” ishte i aftë të kotrollonte numrin e kafshëve që gjuheshin dhe mund të merrte hak nëse burrat gjuanin më tepër se sa ishte nevoja[2]. Po ashtu ky fis kishte edhe një ceremoni të veçantë për të vdekurin, që zhvilloj kur prodhimi i misrit arrihej. Një prej qëllimeve ishte që të shpirti i të vdekurittë mos u bënte keq të gjallëve. Në ndryshimnga fiset indiane të Amazonës, në fiset e malësive perëndimore Shamanët ishi më të rrallë.

Grupet etnike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Portret i një indian Bororo, nga Hercule Firence
Indianët Apiaka, nga Hercule Florence
Indianët Guana, nga Hercule Florence
Indianët Munduruku, nga Hercule Florence
Indianët Caxibi, nga Hercule Florence
Indianët Apiaka, nga Hercule Florence
Grupe të tjera etnike në Brazil
Emri i etnisëEmra të tjerëPopullsia
ApinajéApinayé, Apinaié1 262
Aranã-30 familje
AshaninkaKampa, AsheninkaBrazil : 859
Peru : 51 000
AtikumAtikum-Umã2 743
AwáGuajá, Wazaizara, Tenetehara, Aiayé, Amanayé, Gwazá326 në kontakt dhe 30 të izoluara
AwetiAwytyza, Enumaniá, Anumaniá, Auetö140
BakairiKurâ, Bacairi)950
BaniwaWalimanai, Wakuenai4 026
BororoBoe1 024
KaripunaCaripuna21
Fulni-ôKanijó2 930
IkpengTxikão, Tchicão319
IngarikoIngaricóBrazil: 674
Guajana : 4 000
Venezuela : 728
Jiripancó--
KaibiCaiabi, Kayabi1 000
KaimbéCaimbé-
Kalabaça--
Kalankó--
Kapon-4 866
KalapaloCalapalo417
KamayuráKamayurá, Camaiurá455
KambiwáCambiuá1 578
Kaninidé--
KantaruréCantaruré353
KapinawáCapinauá422
KarajáIny2 500
Karapotó--
Kariri-XocóCariri-Chocó1 500
Karuazu--
Kiriri-1 401
KatukinaTüküná289
KaxinawáHuni kuin, Cashinauá, CaxinauáBrazil : 1 400
Pérou : 3 964
KayapoCaiapó, Mebêngokrê, Gorotire, A’ukre, Kikretum, Mekrãnoti,
Kuben-Kran-Ken, Kokraimoro, Metuktire, Xikrin, Kararaô		7 096
Korubo--
KrahôMehim, Mãkrare, Quenpokrare2 000
KrenakBorun150
KuikuroKuikuru, Cuicuro450
Matipu-119
MaxakalíMonacó bm, Kumanuxú, Tikmuún802
MehinakoMehinaku199
NahukuáNafuquá, Nahukuá105
OfaiéOpaié, Ofaié-Xavante62
PalikurParicuria, Paricores, Palincur(s), Parikurene, Parinkur-Iéne, PaïkwenéBrazil : 918
Guajana : 470
Pankará-1 025
PankararáPancararé1 500
Pankararu-5 880
PankaruPankararu-Salambaia87
Parentintins-250
Patamona--
PaiakuJenipapo-Kanindé220
Pipipã--
PitaguariPitagoarí, Pitaguar, Pitavari, Pitiguari871
SuyáSuyá Orientaux, Kĩsêdjê334
TapirapéTapi’irape501
TapebaTapebano, Perna-de-pau2 491
TapuioTapuia-Xavante, Tapuia235
Tremebé-5 000
Truká-1 333
TrumaiHo kod ke+ de 120
Tumbalalá-180 familje
Tupinamba--
Tupiniquim-1 386
WaiãpiGuaiapi, Wajãpi, Wayampi, Oyampi, WayãpyBrazil : 525
Guajana : 412
WapixanaUapixana, Wapishana, Vapidiana, Wapisiana)Brazil : 6 500
Guajana : 4 000
Wassu-1 447
WaujaWaurá, Vaurá, Aurá, Uaurá333
XerenteA'uwe, Awen, Akwe, Akwen1 814
XokóXocó, Chocó250
XukuruXucuru6 363
YawalapitiIaualapiti208
Yawanawá-450
YudjáJuruna, Juruhuna, Yuruna, Juruûna, Geruna, Yudya278
ZuruahãZuruahá, Suruwaha, Sorowaha144

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Brazil :: Ethnic groups - Britannica Online Encyclopedia
  2. ↑ Encarta Student 2009, artikulli Native Americans of Middle and South America seksioni I E10

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Grua Kapirapé duke ngjyer trupin.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Indigjenët_e_Brazilit&oldid=2819530"