Njerëzit me të vjetër

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Kjo është një listë e tabelave të njerëzve më të vjetër në botë të vërtetuar.

Për shkak se mitet për mosha ekstreme kanë ekzistuar në të gjitha kohët, është bërë gjithnjë e më evidente nevoja për të vërtetuar me dokumente origjinale pretendimet për mosha shumë të mëdha. Historikisht ka pasur shumë raste pretendimesh për mosha ekstreme të cilat thjesht nuk mund të vërtetohen dot për shkak të mungesës së dokumentacionit të besueshëm (ose mungesës totale të tij) apo për shkak se ato (pretendimet) janë pak të besueshme dhe vijnë nga kultura ku personat shumë të moshuar vlerësohen si bartës dijesh dhe urtësie, pra ku të qenit shumë i moshuar të përcjell një status të privilegjuar. Për këto dhe të tjera arsye është bërë shumë i nevojshëm përdorimi i kritereve strikte për të vërtetuar pretendimet për mosha ekstreme. Autoritetin kryesor në këtë fushë e ka Gerontology Research Group, e cila është një organizatë e themeluar në 1990 dhe e bazuar në Los Anxheles, KaliforniShteteve të Bashkuara kërkimet dhe vërtetimet e së cilës përbëjnë standardin më bashkëkohor në vërtetimin e moshave ekstreme dhe përdoren për klasifikimet e njerëzve më të vjetër edhe nga Guinness World Records. Dokumentet e nevojshme që kërkohen nga Gerontology Research Group për të vërtetuar moshën ekstreme janë tre. Është e nevojshme një certifikatë origjinale lindjeje dhe martese si dhe të dhëna të censuseve më të hershme në të cilat pretenduesi i moshës ekstreme kishte lindur. Nëse gjendet vetëm një pjesë e dokumentacionit të nevojshëm atëherë ai nuk mund të vërtetohet.

Centenarë quhen personat të cilët mbushin moshën 100 vjeç. Duke qenë se pritshmëria e jetës sot në botë është 67,8 vjeç sipas të dhënave të OKB për periudhën 2005-2010, të arriturit e moshës 100 vjeç mbetet diçka e rrallë dhe pashmangshmërisht e lidhur me jetëgjatësinë. Akoma më të rrallë janë supercentenarët, këta janë persona të cilët janë vërtetuar sipas standardeve të Gerontology Research Group të kenë arritur moshën 110 vjeç. Mesatarisht vetëm 1 në 1000 centenarë arrin të jetojë deri në moshën 110 vjeç. Ky fakt e bën aq të rrallë arritjen e kësaj moshe sa që deri më sot janë vërtetuar vetëm rreth 1400-1600 supercentenarë gjatë gjithë historisë së njerëzimit dhe të gjithë këta kanë jetuar në tri shekujt e fundit, duke pasur parasysh që në total që nga shfaqja e Homo Sapiens, pra njerëzve të sotëm para 500 000 vjetësh, kanë jetuar në total rreth 106 miliardë njerëz.(100-115 miliardë sipas disa të dhënave të tjera)

Supercentenari i parë i vërtetuar sipas standardeve moderne të gjerontologjisë (shkencës së jetëgjatësisë) është Geert Adriaans Boomgaard (21/09/1788 - 03/02/1899, 110 vjeç, 135 ditë) nga Holanda. Supercentenarja e parë femër e vërtetuar është Margaret Ann Neve (18/05/1792 - 04/04/1903, 110 vjeç, 321 ditë) nga ishulli Guernsey. Statistikisht vetëm 1 në 10 supercentenarë janë meshkuj, pra që do të thotë se 90 % e supercentenarëve janë femra. Kjo vihet re edhe në grupmoshat e tjera ku femrat kanë një pritshmëri jete më të gjatë se meshkujt.

Mundësitë që një supercentenar të arrijë një moshë më të madhe vijnë gjithnjë e duke u zvogëluar për çdo vit që ai/ajo jeton më shumë, aq sa deri më sot vetëm 97 persona në të gjithë historinë janë vërtetuar dhe dokumentuar që të kenë arritur moshën 114 vjeç, prej tyre më pak se gjysma, pra vetëm 30 kanë mundur të jetojnë edhe në moshën 115 vjeç. Nga këta 30 persona, janë vetëm 9 ata që kanë arritur të festojnë ditëlindjen e tyre të 116-të. Vetëm 4 kanë arritur moshën 117 vjeç, dhe më tej vetëm dy kanë arritur si moshën 118 vjeç ashtu edhe moshën 119 vjeç. Vetëm një person deri më sot është dokumentuar që të ketë arritur moshën 120 vjeç dhe ta ketë kaluar atë, ajo është Jeanne Calment. Diferencat gjinore janë mjaft të dukshme në jetëgjatësi. Nga 97 personat që kanë arritur moshën 114 vjeç vetëm 7 janë meshkuj dhe nga ata të moshës 115 vjeç, meshkuj janë vetëm tre. Jiroemon Kimura eshte i vetmi mashkull i cili eshte vertetuar zyrtarisht qe te kete arritur moshen 116 vjeç.

Pra një pamje e përgjithshme do të ishte :

  • 114 vjeç : 97 persona (90 femra dhe 7 meshkuj)
  • 113 vjeç : 30 persona (27 femra dhe 3 meshkuj)
  • 116 vjeç : 9 persona (8 femra dhe 1 mashkull)
  • 117 vjeç : 4 persona (4 femra)
  • 118-119 vjeç : 2 persona (2 femra)
  • 120-121-122 vjeç : 1 person (1 femër)

Personi më jetëgjatë[redakto | redakto tekstin burimor]

Jeanne Louise Calment
Lindi me: 21 shkurt 1875
Lindi në: Arles, Francë
Vdiq me: 4 gusht 1997
(mosha: 122 vjeç, 164 ditë)
Vdiq në: Arles, Francë


Personi më jetëgjatë që ka jetuar ndonjëherë, jetëgjatësia e së cilës, nuk vihet në dyshim pasi është studiuar dhe vërtetuar e dokumentuar vazhdimisht është Jeanne Calment. Jeanne Louise Calment lindi në Arles (Arl) të Francës më 21/02/1875. Ajo jetoi gjithë jetën e saj në qytezën e vogël mesdhetare franceze. U martua në vitin 1896 me kushëririn e saj të dytë, pronar i një dyqani, Fernand Calment. Me të pati një vajzë Yvonne Marie Nicolle Calment (1898 - 1934) e cila vdiq në moshën 35 vjeçare nga pneumonia. Ajo pati edhe një nip (i biri i vajzës) Frédéric Billiot (1926 - 1963) të cilin e rriti vetë pas vdekjes së të bijës. Ai u bë mjek por vdiq në një aksident automobilistik në moshën 36 vjeçare. Calment u bë e njohur për publikun në moshën 113 vjeçare kur u bë pjesë e një dokumentari mbi jetën e piktorit të njohur holandez Vincent van Gogh si personi i fundit i mbetur gjallë që e kishte takuar piktorin kur ai kishte ardhur njëherë të blente në dyqanin e xhaxhait të saj në Arles. Ajo e kujton në dokumentar piktorin si një burrë të shëmtuar, pijanec dhe shumë të pasjellshëm.[1] Calment theu një e nga një rekordet e jetëgjatësisë. Më 21 shkurt 1995 ajo u bë personi i parë (dhe i vetëm deri më sot) që mbushi moshën 120 vjeç. Ajo vdiq më 04/08/1997 në moshën 122 vjeç, 164 ditë. Kjo moshë është pikërisht mosha më e madhe e vërtetuar që të jetë arritur ndonjëherë nga një qenie njerëzore dhe përfaqëson deri më sot ekstremin e jetëgjatësisë tek qeniet humane. Calment jetoi më gjatë se të gjithë familajrët e saj duke e tejkaluar të bijën me 63 vjet, të shoqin me 55 vjet dhe nipin me 34 vjet.

Calment ka pasur një jetë relativisht të shëndetshme. Në moshën 85 vjeçare ajo filloi të merret me skermë, dhe vazhdoi t'i jepte biçikletës deri në moshën 100 vjeçare. Jetonte e vetme deri pak para se të mbushte 110 vjeç, kur më pas u vendos që ajo të jetonte në një azil pas një incidenti që pati në kuzhinë.

Megjithatë Calment nuk qe asnjëherë fanatike për shëndetin e saj dhe as abuzuese. Ajo ka pirë cigare nga mosha 21 vjeç deri në moshën 117 vjeç (jo më shumë se dy cigare në ditë)

Vetë Calment mendonte se jetëgjatësia e saj dhe pamja relativisht e re për moshën që kishte, vinte si pasojë e konsumimit të vajit të ullirit, të cilin ajo e përdorte në çdo gatim, madje lyente edhe lëkurën e saj me të. Ajo gjithashtu pinte verë porti dhe konsumonte rreth 1 kg çokollatë në javë.

Lista e personave më jetëgjatë (115+)[redakto | redakto tekstin burimor]

Renditja Emri Gjinia Datëlindja Data e vdekjes Mosha Vendi
1 Jeanne Calment F 21 shkurt 1875 4 gusht 1997 122 vjeç, 164 ditë Franca Franca
2 Sarah Knauss F 24 shtator 1880 30 dhjetor 1999 119 vjeç, 97 ditë Flag of the United States.svg SHBA
3 Lucy Hannah F 16 korrik 1875 21 Mars 1993 117 vjeç, 248 ditë Flag of the United States.svg SHBA
4 Marie-Louise Meilleur F 29 gusht 1880 16 prill 1998 117 vjeç, 230 ditë Flag of Canada.svg Kanadaja
5 María Capovilla F 14 shtator 1889 27 gusht 2006 116 vjeç, 347 ditë Flag of Ecuador.svg Ekuadori
6 Tane Ikai F 18 janar 1879 12 korrik 1995 116 vjeç, 175 ditë Japonia Japonia
7 Elizabeth Bolden F 15 gusht 1890 11 dhjetor 2006 116 vjeç, 118 ditë Flag of the United States.svg SHBA
8 Besse Cooper F 26 gusht 1896 4 dhjetor 2012 116 vjeç, 100 ditë Flag of the United States.svg SHBA
9 Jiroemon Kimura align=center 10 Maggie Barnes F 6 Mars 1882 19 janar 1998 115 vjeç, 319 ditë Flag of the United States.svg SHBA
11 Dina Manfredini F 4 prill 1897 17 dhjetor 2012 115 vjeç, 257 ditë lindi  Kingdom of Italy
vdiq Flag of the United States.svg SHBA
12 Christian Mortensen M 16 gusht 1882 25 prill 1998 115 vjeç, 252 ditë lindi flamuri Danimarka
vdiq Flag of the United States.svg SHBA
13 Charlotte Hughes F 1 gusht 1877 17 Mars 1993 115 vjeç, 228 ditë Flag of the United Kingdom.svg Britania e Madhe
14 Edna Parker F 20 prill 1893 26 nëntor 2008 115 vjeç, 220 ditë Flag of the United States.svg SHBA
15 Mary Ann Rhodes F 12 gusht 1882 3 Mars 1998 115 vjeç, 203 ditë Flag of Canada.svg Kanadaja
16 Margaret Skeete F 27 tetor 1878 7 maj 1994 115 vjeç, 192 ditë Flag of the United States.svg SHBA
17 Gertrude Baines F 6 prill 1894 11 shtator 2009 115 vjeç, 158 ditë Flag of the United States.svg SHBA
18 Emiliano Mercado del Toro M 21 gusht 1891 24 janar 2007 115 vjeç, 156 ditë Portoriko Portoriko
19 Bettie Wilson F 13 shtator 1890 13 shkurt 2006 115 vjeç, 153 ditë Flag of the United States.svg SHBA
20 Julie Winnefred Bertrand F 16 shtator 1891 18 janar 2007 115 vjeç, 124 ditë Flag of Canada.svg Kanadaja
21 Maria de Jesus F 10 shtator 1893 2 janar 2009 115 vjeç, 114 ditë flamuri Portugalia
22 Susie Gibson F 31 tetor 1890 16 shkurt 2006 115 vjeç, 108 ditë Flag of the United States.svg SHBA
23 Augusta Holtz F 3 gusht 1871 21 tetor 1986 115 vjeç, 79 ditë lindi Stampa:Country data Perandoria Gjermane
vdiq Flag of the United States.svg SHBA
24 Hendrikje van Andel-Schipper F 29 qershor 1890 30 gusht 2005 115 vjeç, 62 ditë Holanda Holanda
25 Maude Farris-Luse F 21 janar 1887 18 Mars 2002 115 vjeç, 56 ditë Flag of the United States.svg SHBA
26 Marie Brémont F 25 prill 1886 6 qershor 2001 115 vjeç, 42 ditë Franca Franca
27 Misao Okawa Stampa:Mosha në vite dhe ditë Jeton në Japonia Japonia
28 Koto Okubo F 24 dhjetor 1897 12 janar 2013 115 vjeç, 19 ditë Japonia Japonia
29 Chiyono Hasegawa F 20 nëntor 1896 2 dhjetor 2011 115 vjeç, 12 ditë Japonia Japonia
30 Annie Jennings F 12 nëntor 1884 20 nëntor 1999 115 vjeç, 8 ditë Flag of the United Kingdom.svg Britania e Madhe

10 personat më të vjetër që janë duke jetuar[redakto | redakto tekstin burimor]

Sot janë aktualisht vetëm 60 supercentenarët e vërtetuar të cilët janë duke jetuar. Ka një numër më të madh rastesh ende të pavërtetuara të cilat mbeten në formën e pretendimeve. Më e moshuara e tyre është Misao Okawa (05/03/1898).[2]

Rank Name Sex Birth date Place of residence
1 Misao Okawa[2] F 5 Mars 1898 Japonia
2 Jeralean Talley[2] F 23 maj 1899 Shtetet e Bashkuara
3 Susannah Mushatt Jones[2] F 6 korrik 1899 Shtetet e Bashkuara
4 Bernice Madigan[2] F 24 korrik 1899 Shtetet e Bashkuara
5 Naomi Conner[2] F 30 gusht 1899 Shtetet e Bashkuara
6 Emma Morano[2] F 29 Nentor 1899 15 April 2017 Italia
7 Grace Jones[2] F 7 dhjetor 1899 Mbretëria e Bashkuar
8 Anna Henderson[2] F 5 Mars 1900 Shtetet e Bashkuara
9 Antonia Gerena Rivera[2] F 19 maj 1900 Shtetet e Bashkuara [a]
10 Ethel Lang[2] F 27 maj 1900 Mbretëria e Bashkuar

a^ Gerena Rivera lindi në Puerto Riko

10 meshkujt më të vjetër që kanë jetuar[redakto | redakto tekstin burimor]

Jiroemon Kimura është mashkulli më i moshuar që ka jetuar ndonjëherë. Ai e kaloi rekordin e danezo-amerikanit Christian Mortensen (16/08/1882 - 25/04/1998, 115 vjeç, 252 ditë) më 28 dhjetor të viti 2012. Mashkulli më i moshuar që është vërtetuar të jetë aktualisht gjallë është spanjollo-amerikani Salustiano Sanchez (08/06/1901).

Renditja Emri Datëlindja Data e vdekjes Mosha Vendi i lindjes
ose i rezidencës
1 Jiroemon Kimura 19 prill 1897 12 qershor 2013 116 vjeç, 54 ditë Japoni
2 Christian Mortensen 16 gusht 1882 25 prill 1998 115 vjeç, 252 ditë Shtetet e Bashkuara[a]
3 Emiliano Mercado del Toro 21 gusht 1891 24 janar 2007 115 years, 156 days Puerto Rico
4 Walter Breuning 21 shtator 1896 14 prill 2011 114 vjeç, 205 ditë Shtetet e Bashkuara
5 Yukichi Chuganji 23 Mars 1889 28 shtator 2003 114 years, 189 days Japoni
6 Joan Riudavets 15 dhjetor 1889 5 Mars 2004 114 vjeç, 81 ditë Spanjë
7 Fred Hale 1 dhjetor 1890 19 nëntor 2004 113 vjeç, 354 ditë Shtetet e Bashkuara
8 Johnson Parks 15 tetor 1884 17 korrik 1998 113 vjeç, 275 ditë Shtetet e Bashkuara
9 Tomoji Tanabe 18 shtator 1895 19 qershor 2009 113 vjeç, 274 ditë Japoni
10 John Ingram McMorran 19 qershor 1889 24 shkurt 2003 113 vjeç, 250 ditë Shtetet e Bashkuara

a^ Mortensen lindi në Danimarkë.

Njerëzit më të vjetër për çdo shtet[redakto | redakto tekstin burimor]

Në këtë klasifikim do të përfshihen vetëm shtetet në të cilat është vërtetuar dhe dokumentuar mosha e personave më të vjetër.

Vendi Emri Gjinia Datëlindja Data e vdekjes Mosha
Franca Franca Jeanne Calment F 21 shkurt 1875 4 gusht 1997 122 vjeç, 164 ditë
Flag of the United States.svg SHBA Sarah Knauss F 24 shtator 1880 30 dhjetor 1999 119 vjeç, 97 ditë
Flag of Canada.svg Kanadaja Marie-Louise Meilleur F 29 gusht 1880 16 prill 1998 117 vjeç, 230 ditë
Flag of Ecuador.svg Ekuadori María Capovilla F 14 shtator 1889 27 gusht 2006 116 vjeç, 347 ditë
Japonia Japonia Tane Ikai F 18 janar 1879 12 korrik 1995 116 vjeç, 175 ditë
Italia Italia Dina Manfredini F 4 prill 1897 17 dhjetor 2012 115 vjeç, 257 ditë
flamuri Danimarka Christian Mortensen M 16 gusht 1882 25 prill 1998 115 vjeç, 252 ditë
Flag of the United Kingdom.svg Britania e Madhe Charlotte Hughes F 1 gusht 1877 17 Mars 1993 115 vjeç, 228 ditë
flamuri Portugalia Maria de Jesus F 10 shtator 1893 2 janar 2009 115 vjeç, 114 ditë
Polonia Polonia Augusta Holtz F 3 gusht 1871 21 tetor 1986 115 vjeç 79 ditë
Holanda Holanda Hendrikje van Andel-Schipper F 29 qershor 1890 30 gusht 2005 115 vjeç, 62 ditë
Flag of Brazil.svg Brazili Maria Gomes Valentim F 9 korrik 1896 21 qershor 2011 114 vjeç, 347 ditë
Spanja Spanja M.A.C.C.[3] F 10 qershor 1881 16 janar 1996 114 vjeç, 220 ditë
flamuri Kepi i Gjelbër Adelina Domingues F 19 shkurt 1888 21 gusht 2002 114 vjeç, 183 ditë
Gjermania Gjermania Rosa Rein[c] F 16 nëntor 1889 14 maj 2004 114 vjeç, 180 ditë
Algjeria Algjeria Anne Primout F 5 tetor 1890 26 Mars 2005 114 vjeç, 172 ditë
Australia Australia Christina Cock F 25 dhjetor 1887 22 maj 2002 114 vjeç, 148 ditë
Flag of Mexico.svg Meksika Soledad Mexia F 13 gusht 1899 30 gusht 2013 114 vjeç, 17 ditë
India India Lucy d'Abreu[b] F 24 maj 1892 7 dhjetor 2005 113 vjeç, 197 ditë
Barbados Barbados James Sisnett M 22 shkurt 1900 23 maj 2013 113 vjeç, 90 ditë
Suedia Suedia Astrid Zachrison F 15 maj 1895 15 maj 2008 113 vjeç, 0 ditë
Hungaria Hungaria Elizabeth Stefan F 13 maj 1895 9 prill 2008 112 vjeç, 332 ditë
Finlanda Finlanda Maria Lempi Rothovius F 2 tetor 1887 17 qershor 2000 112 vjeç, 259 ditë
Belgjika Belgjika Joanna Deroover F 3 qershor 1890 6 dhjetor 2002 112 vjeç, 186 ditë
Republika Çeke Republika Çeke Maria Mika[d] F 23 maj 1882 17 nëntor 1994 112 vjeç, 178 ditë
Moldavia Moldavia Goldie Steinberg[e] F 30 tetor 1900 Gjallë Stampa:Age in years and days
Norvegjia Norvegjia Maren Bolette Torp F 21 dhjetor 1876 20 shkurt 1989 112 vjeç, 61 ditë
Irlanda Irlanda Katherine Plunket F 20 nëntor 1820 14 tetor 1932 111 vjeç, 327 ditë
Maroku Maroku Consuelo Moreno[f] F 5 shkurt 1893 13 nëntor 2004 111 vjeç, 282 ditë
Ukraina Ukraina Fannie Buten[g] F 13 prill 1899 24 shtator 2010 111 vjeç, 164 ditë
flamuri Republika Jugafrikane Johanna Booyson F 17 janar 1857 16 qershor 1968 111 vjeç, 151 ditë
Rusia Rusia Lillian Joelson[h] F 20 gusht 1896 30 dhjetor 2007 111 vjeç, 132 ditë
Bjellorusia Bjellorusia Mollye Marcus[i] F 18 tetor 1899 18 shkurt 2011 111 vjeç, 123 ditë
Flag of Colombia.svg Kolumbia Daniel Guzmán-García M 6 shkurt 1897 21 maj 2008 111 vjeç, 105 ditë
flamuri Zvicra Emma Duvoisin F 5 korrik 1886 30 shtator 1997 111 vjeç, 87 ditë
Austria Austria Hermine Nistler F 24 dhjetor 1900 13 shkurt 2012 111 vjeç, 51 ditë
Greqia Greqia Gregory Pandazes M 15 janar 1873 22 dhjetor 1983 110 vjeç, 341 ditë
Flag of Slovenia.svg Sllovenia Katarina Marinič[j] F 30 tetor 1899 2 shtator 2010 110 vjeç, 307 ditë
bandiera Saint Kits dhe Nevis Rosalind Hill F 30 Mars 1899 18 janar 2010 110 vjeç, 294 ditë
Lituania Lituania Ella Ille Rentel[k] F 19 maj 1852 19 shtator 1962 110 vjeç, 123 ditë
Kroacia Kroacia Hermina Dunz[l] F 24 shkurt 1898 14 qershor 2008 110 vjeç, 111 ditë
Peru Peru Julia Dougherty F 20 gusht 1893 4 dhjetor 2003 110 vjeç, 106 ditë
Flag of New Zealand.svg Zelanda e Re Ethel Booth F 25 dhjetor 1890 18 shkurt 2001 110 vjeç, 55 dit;
Islanda Islanda Guðrún Björnsdóttir[4] F 20 tetor 1888 26 gusht 1998 109 vjeç, 310 ditë

a^ Primout lindi në Algjerinë Franceze; është Algjeria e sotme.
b^ d'Abreu lindi në Dharwar, në Indinë e sotme.
c^ Rein lindi në Dziećkowice, afër Mysłowice, sot gjendet në Poloni.
d^ Mika lindi në Bohemi, pjesë e Republikës Çeke të sotme.
e^ Steinberg lindi në Kishinev, në Moldavinë e sotme.
f^ Moreno lindi në Marokun Spanjoll, Maroku i sotëm.
g^ Buten lindi në Lviv, që gjendet në Ukrainën e sotme.
h^ Joelson lindi në Perandorinë Ruse të asokohe.
i^ Marcus lindi në Lechovitz, Bjellorusinë e sotme.
j^ Marinič lindi në Deskle, në Slloveninë e sotme.
k^ Rentel lindi në Geldauschinken, në Lituaninë e sotme.
l^ Dunz was born in Zagreb, në Kroacinë e sotme.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Whitney, Craig R. (5 August 1997). "Jeanne Calment, World's Elder, Dies at 122". The New York Times. Marrë më 2 March 2008. 
  2. ^ a b c d e f g h i j k "Validated Living Supercentenarians". Gerontology Research Group. 
  3. ^ Gómez-Redondo, Rosa; García González, Juan M. (2007). Emergence and verification of supercentenarians in Spain (PDF). Madrid: National University of Distance Education. p. 166. 
  4. ^ Ragnarsson, Jónas/Síminn (24 May 2011). "Langelstu Íslendingarnir" (PDF). Kvikmyndir.com. Marrë më 25 September 2011.