Jump to content

Pirateria

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Piratet)
Flamuri tradicional i piraterisë "Jolly Roger".

Pirateria është një akt grabitjeje ose dhunë kriminale nga sulmuesit e anijeve ose varkave mbi një anije tjetër ose një zonë bregdetare, zakonisht me qëllim vjedhjen e ngarkesave dhe mallrave të tjera të vlefshme. Ata që kryejnë akte pirateri quhen piratë, anijet që përdoren për piraterinë janë anije pirate. Rastet më të hershme të dokumentuara të piraterisë ishin në shekullin e 14 pes, kur Popujt e Detit, një grup sulmuesish të oqeanit, sulmuan anijet e qytetërimeve të Egjeut dhe Mesdheut. Kanalet e ngushta që dërgojnë transportin në rrugë të parashikueshme kanë krijuar prej kohësh mundësi për piraterinë,[1] si dhe për privateering dhe bastisjen e tregtisë.

Shembuj historikë të zonave të tilla përfshijnë ujërat e Gjibraltarit, Ngushticës së Malakës, Madagaskarit, Gjirit të Adenit dhe Kanalit Anglez, strukturat gjeografike të të cilëve lehtësuan sulmet e piratëve.[2][3] Termi pirateri në përgjithësi i referohet piraterisë detare, megjithëse termi është përgjithësuar për t'iu referuar akteve të kryera në tokë,[4] në ajër, në rrjetet kompjuterike dhe (në fantashkencë) hapësirën e jashtme. Pirateria zakonisht përjashton krimet e kryera nga autori në anijen e tyre (p.sh. vjedhja), si dhe privateering, që nënkupton autorizimin nga një qeveri shtetërore.

Pirateria është emri i një krimi specifik sipas të drejtës zakonore ndërkombëtare dhe gjithashtu emri i një numri krimesh sipas ligjit komunal të një numri shtetesh. Në fillim të shekullit të 21-të, pirateria në det kundër anijeve të transportit mbetet një çështje e rëndësishme, me humbje të vlerësuara në mbarë botën prej 16 miliardë dollarësh në vit në vitin 2004,[5] veçanërisht në ujërat midis Detit të Kuq dhe Oqeanit Indian, në brigjet e Somalisë dhe gjithashtu në Ngushticën e Malakës dhe Singaporit. Piratët e ditëve moderne janë të armatosur me armë automatike, të tilla si pushkë sulmi, dhe mitralozë, granata e dorës dhe granata me raketa. Ata shpesh përdorin motobarka të vogla për të sulmuar dhe hipur në anije, një taktikë që përfiton nga numri i vogël i anëtarëve të ekuipazhit në anijet moderne të ngarkesave dhe anijet e transportit. Komuniteti ndërkombëtar po përballet me shumë sfida në sjelljen e piratëve modernë para drejtësisë, pasi këto sulme ndodhin shpesh në ujërat ndërkombëtare.[6] Kombet kanë përdorur forcat e tyre detare për të zmbrapsur dhe ndjekur piratët, dhe disa anije private përdorin roje të armatosura sigurie, topa uji me presion të lartë ose topa të zërit për të zmbrapsur kufijtë dhe përdorin radarë për të shmangur kërcënimet e mundshme.

Rrëfimet e romantizuara të piraterisë gjatë epokës së lundrimit kanë qenë prej kohësh pjesë e kulturës popullore perëndimore. Historia e Përgjithshme e Pirateve me dy vëllime, botuar në Londër në vitin 1724, në përgjithësi vlerësohet se ka sjellë në imagjinatën e publikut figurat kryesore piratike dhe një përshkrim gjysmë të saktë të mjedisit të tyre në "Epokën e Artë të Piraterisë". Historia e Përgjithshme frymëzoi dhe informoi shumë përshkrime të mëvonshme fiktive të piraterisë, më së shumti romanet Treasure Island (1883) dhe Peter Pan (1911), të cilët të dy janë përshtatur dhe ripërshtatur për skenë, film, televizion dhe media të tjera përgjatë një periudhe kohe. shekulli. Kohët e fundit, piratët e "epokës së artë" janë stereotipizuar dhe popullarizuar më tej nga ekskluziviteti i filmit Pirates of the Caribbean, i cili filloi në vitin 2003.

Etimologjia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Fjala "pirat" rrjedh nga latinishtja pirata ("pirat, korsair, grabitës i detit"), e cila vjen nga greqishtja πειρατής (peiratēs), "brigand",[7] nga πειράομαι (peiráomai), "përpiqem", nga πεῖρα (peîra), "përpjekje, përvojë".[8] Kuptimi i fjalës greke peiratēs fjalë për fjalë është "kushdo që përpiqet diçka". Me kalimin e kohës, ai filloi të përdorej për këdo që merrej me grabitje ose grabitje në tokë ose në det.[9]

Kultura dhe struktura shoqërore[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Roli i grave[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Piratja Anne Bonny (1697–1720). Gdhendje nga Historia e Përgjithshme e Piratëve e Captain Charles Johnson (Edicioni i parë holandez, 1725)

Ndërsa pirateria ishte kryesisht një profesion mashkullor gjatë historisë, një pakicë piratësh ishin femra.[10] Piratët nuk i lejonin gratë në anijet e tyre shumë shpesh. Për më tepër, gratë shpesh konsideroheshin si fat i keq midis piratëve. Kishte frikë se anëtarët meshkuj të ekuipazhit do të debatonin dhe do të ziheshin për gratë. Në shumë anije, gratë (si dhe djemtë e rinj) ishin të ndaluara nga kontrata e anijes, të cilën të gjithë anëtarët e ekuipazhit duhej ta nënshkruanin.[11] :303

Për shkak të rezistencës ndaj lejimit të grave në bord, shumë femra pirate nuk e identifikonin veten si të tillë. Anne Bonny, për shembull, vishej dhe veproi si burrë ndërsa ishte në anijen e kapitenit Calico Jack.[11]:285 Ajo dhe Mary Read, një tjetër pirate femër, shpesh identifikohen si unike në këtë drejtim. Megjithatë, është e mundur që shumë gra të visheshin si burra gjatë Epokës së Artë të Piraterisë, në përpjekje për të përfituar nga të drejtat, privilegjet dhe liritë e shumta që ishin ekskluzive për burrat.

Kodi i Piratit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Siç është regjistruar nga Captain Charles Johnson në lidhje me artikujt e Bartholomew Roberts.

  1. Çdo njeri do të ketë votën e barabartë në çështjet e momentit. Ai do të ketë të njëjtin titull për furnizimet e freskëta ose pijet alkoolike të forta në çdo kohë të sekuestruara, dhe do t'i përdorë ato me kënaqësi, përveç rasteve kur mungesa mund të bëjë të nevojshme për të mirën e përbashkët që të votohet një shkurtim.
  2. Çdo njeri do të thirret në mënyrë të drejtë nga lista në bordin e çmimeve, sepse mbi pjesën e duhur, atyre u lejohet një ndërrim i rrobave. Por nëse ata mashtrojnë kompaninë në vlerën e qoftë edhe një dollar në pjatë, xhevahire ose para, ata do të fshihen. Nëse dikush grabit një tjetër, atij do t'i priten hundët dhe veshët dhe do të hidhet në breg ku do të jetë i sigurt se do të hasë vështirësi.
  3. Askush nuk do të luajë për para as me zare ose me letra.
  4. Dritat dhe qirinjtë duhet të fiken në orën tetë të natës dhe nëse ndonjë nga ekuipazhi dëshiron të pijë pas kësaj ore, ata duhet të ulen në kuvertën e hapur pa drita.
  5. Çdo njeri duhet të mbajë pjesën e tij, prerjen dhe pistoletat e tij në çdo kohë të pastra dhe të gatshme për veprim.
  6. Asnjë djalë apo grua të mos lejohet mes tyre. Nëse dikush gjendet duke joshur ndonjë nga seksi i fundit dhe duke e çuar atë në det të maskuar, ai do të vuajë vdekjen.
  7. Ai që do të braktisë anijen ose banesën e tij në kohë beteje, do të dënohet me vdekje ose maronim.
  8. Askush nuk do të godasë një tjetër në bordin e anijes, por grindja e çdo njeriu do të përfundojë në breg me shpatë ose pistoletë në këtë mënyrë. Me fjalën e urdhrit të komandantit, çdo njeri i vendosur më parë krah për krah, duhet të kthehet dhe të qëllojë menjëherë. Nëse ndokush nuk e bën këtë, çerembajtësi do t'i heqë pjesën nga dora. Nëse të dy humbasin qëllimin e tyre, ata do të shkojnë në prerjen e tyre dhe ai që ka marrë gjakun e parë do të shpallet fitues.
  9. Askush nuk do të flasë për prishjen e mënyrës së jetesës derisa secili të ketë një pjesë prej 1000. Çdo njeri që do të bëhet i gjymtuar ose do të humbasë një gjymtyrë në shërbim, do të ketë 800 copë nga tetë nga aksionet e zakonshme dhe për dëmet më të vogla proporcionalisht.
  10. Kapiteni dhe komandanti do të marrin secili nga dy aksione të një çmimi, mjeshtri i gjuetisë dhe varkatari, një pjesë e gjysmë, të gjithë oficerët e tjerë një dhe një çerek, dhe zotërinjtë privatë të pasurisë një pjesë secili.
  11. Muzikantët do të pushojnë në ditën e Shabatit vetëm me të drejtë. Në të gjitha ditët e tjera vetëm me favor.[12]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Pennell, C. R. (2001). "The Geography of Piracy: Northern Morocco in the Mod-Nineteenth Century". përmbledhur nga Pennell, C. R. (red.). Bandits at Sea: A Pirates Reader (në anglisht). NYU Press. fq. 56. ISBN 978-0-8147-6678-1. Sea raiders [...] were most active where the maritime environment gave them most opportunity. Narrow straits which funneled shipping into places where ambush was easy, and escape less chancy, called the pirates into certain areas.
  2. ^ Heebøll-Holm, Thomas (2013). Ports, Piracy and Maritime War: Piracy in the English Channel and the Atlantic, c. 1280–c. 1330. Medieval Law and Its Practice (në anglisht). Leiden: Brill. fq. 67. ISBN 978-9004248168. [...] through their extensive piracies the Portsmen [of the Cinque Ports] were experts in predatory actions at sea. [...] Furthermore, the geostrategic location of the [Cinque] Ports on the English coast closest to the Continent meant that the Ports [...] could effectively control the Narrow Seas.
  3. ^ "TEDx Talk: What is Piracy?" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 qershor 2020. Marrë më 23 tetor 2014.
  4. ^ Arquilla, John (2011). Insurgents, Raiders, and Bandits: How Masters of Irregular Warfare Have Shaped Our World (në anglisht). Ivan R. Dee. fq. 242. ISBN 978-1-56663-908-8. Arkivuar nga origjinali më 12 janar 2023. Marrë më 5 mars 2015. From ancient high seas pirates to 'road agents' and a host of other bush and mountain pass brigands, bandits have been with us for ages.
  5. ^ "Terrorism Goes to Sea". Foreign Affairs (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 14 dhjetor 2007. Marrë më 8 dhjetor 2007.
  6. ^ D.Archibugi, M.Chiarugi (9 prill 2009). "Piracy challenges global governance" (në anglisht). openDemocracy. Arkivuar nga origjinali më 12 prill 2009. Marrë më 9 prill 2009.
  7. ^ Peirates, Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus Arkivuar dhjetor 26, 2022, tek Wayback Machine.
  8. ^ Peira, Henry George Liddell, Robert Scott, "A Greek-English Lexicon", at Perseus Arkivuar 26 dhjetor 2022 tek Wayback Machine.
  9. ^ Janice J. Gabbert, 'Piracy in the Early Hellenistic Period: A Career Open to Talents,' Arkivuar gusht 11, 2022, tek Wayback Machine Greece & Rome, October 1986, Vol. 33, No. 2 pp. 156-163, p.157.
  10. ^ "Were there really women pirates?". www.pantherbay.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 28 prill 2015. Marrë më 26 nëntor 2018.
  11. ^ a b Pennell, C. R. 2001. Bandits at sea : A pirates reader. New York: New York University Press.
  12. ^ Fox, E.T., red. (15 mars 2016). "In the show 'Black Sails', the pirates have laws they quote every now and then when there are disputes". redditt (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 13 maj 2016. Marrë më 18 mars 2016.