SIL International

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

SIL International (i njohur më parë si Instituti Veror i Gjuhësisë) është një organizatë jofitimprurëse e krishterë në mbarë botën me bazë në SHBA, qëllimi kryesor i të cilit është të studiojë, zhvillojë dhe dokumentojë gjuhët, veçanërisht ato që janë më pak të njohura, në mënyrë që të zgjerohet njohuri gjuhësore, nxit shkrim-leximin, përkthejnë Biblën e krishterë në gjuhët lokale dhe ndihmojnë zhvillimin e gjuhës minoritare.

Organizata u themelua nga ministri presbiterian William Cameron Townsend, një misionar amerikan në Guatemalë, ku ai punonte mes popullit Maya Kaqchikel. Në vitin 1933 Townsend u kthye në Meksikë me qëllim përkthimin e Biblës në gjuhët indigjene atje, siç kishte bërë për Kaqchikel. Townsend krijoi një lidhje pune me ministrinë e arsimit meksikan nën qeverinë progresive të Lázaro Cárdenas dhe themeloi SIL për të edukuar misionarë gjuhësorë për të punuar në Meksikë. Për dekadat e ardhshme, gjuhëtarët e SIL punuan për sigurimin e edukimit të shkrim-leximit për njerëzit indigjenë të Meksikës, duke punuar në të njëjtën kohë me organizatën motër të SIL-it, përkthyesit e Biblës Wycliffe, të themeluar gjithashtu nga Townsend për të përkthyer Biblën në gjuhët ku ata punonin. SIL gradualisht e zgjeroi punën e saj në rajone të tjera të botës ku u folën gjuhët indigjene, duke përfshirë Papua Guinenë e Re, Azinë Juglindore dhe Afrikën. Ndërsa fillimisht stafi i SIL mori vetëm trajnime themelore në linguistikë dhe antropologji, gradualisht organizata erdhi të profesionalizohet dhe sot shumë prej tyre kanë diploma të avancuara.

SIL ka më shumë se 6,000 anëtarë nga mbi 50 vende. Bazuar në punën e dokumentacionit të gjuhës, SIL publikon një bazë të dhënash, Ethnologue, të hulumtimit të saj në gjuhët e botës. SIL gjithashtu zhvillon dhe publikon programe softuerike për dokumentacionin gjuhësor, siç janë FieldWorks Language Explorer (FLEx) dhe Lexique Pro. SIL gjithashtu mban statusin konsultativ formal me Kombet e Bashkuara, është njohur nga UNESCO për kontributin e tyre në Azi[1], dhe është anëtar i Forumit të Agjencive Biblike Ndërkombëtare.

SIL është kritikuar nga antropologët dhe aktivistët e të drejtave indigjene për të pasur ndikime negative në komunitetet ku ata punojnë, duke ndryshuar modelet kulturore lokale dhe duke krijuar konflikte brenda komuniteteve indigjene. Duke filluar në vitet 1980, disa vende ndaluan bashkëpunimin e tyre zyrtar me SIL. SIL nuk i ka konsideruar këto akuza të vlefshme.

Selia e saj është e vendosur në Dallas, Texas.

Historia[redakto | përpunoni burim]

William Cameron Townsend, një ministër prezbiterian, themeloi organizatën në vitin 1934. Në fillim të viteve 1930, Townsend punoi si misionar Dishepuj të Krishtit midis popullit Maya Kaqchikel në Guatemalë. Në vitin 1933 ai u kthye në Meksikë me qëllim përkthimin e Biblës në gjuhë indigjene aty, ashtu siç kishte bërë për Kaqchikel. Townsend krijoi një marrëdhënie pune me Sekretariatin meksikan të Arsimit Publik nën qeverinë e Presidentit Lázaro Cárdenas (në detyrë 1934-1940) dhe themeloi SIL për të edukuar misionarë gjuhësorë për të punuar në Meksikë. Për shkak se qeveria meksikane nuk lejonte punën misionare nëpërmjet sistemit arsimor, Townsend themeloi përkthyesit Wycliffe Bible në vitin 1942 si një organizatë e veçantë nga SIL. Përkthyesit e Biblës Wycliffe u përqendruan në përkthimin e Biblës dhe në aktivitetet misionare, ndërsa SIL u përqendrua në dokumentacionin gjuhësor dhe edukimin e shkrim-leximit.[2]

Duke filluar bashkëpunimin me autoritetet arsimore meksikane, Townsend filloi SIL International si një sesion trajnimi të vogël veror në Sulphur Springs, Arkansas në vitin 1934 për misionarët në parimet themelore gjuhësore, antropologjike dhe të përkthimit. Për dekadat e ardhshme, gjuhëtarët e SIL punuan për sigurimin e edukimit të shkrim-leximit për njerëzit indigjenë të Meksikës, ndërsa në të njëjtën kohë punonin me përkthyesit e Biblës Wycliffe në përkthimin e Biblës. Një nga studentët në institutin e parë të verës në vitin e dytë të vitit 1935, Kenneth Lee Pike (1912-2000), do të bëhej figura më e rëndësishme në historinë e SIL. Ai shërbeu si president i SIL nga viti 1942 deri më 1979, pastaj si president emeritus deri në vdekjen e tij në vitin 2000.

Në vitin 1979, marrëveshja e SIL me qeverinë meksikane u mbyll zyrtarisht, Pas kritikave nga antropologët lidhur me kombinimin e aktiviteteve arsimore dhe misionare në komunitetet indigjene, megjithëse SIL vazhdoi të jetë aktiv në atë vend. Në një konferencë të Institutit Indian Interamerikan në Mérida, Yucatán, në nëntor 1980, delegatët denoncuan Institutin Veror të Gjuhësisë, duke akuzuar se po përdorte një emër shkencor për të fshehur agjendën e saj protestante dhe një pikëpamje kapitaliste që ishte e huaj për indigjenët traditat[3]. Kjo çoi në përfundimin e marrëveshjes me qeverinë e Ekuadorit në vitin 1980,[4] edhe pse një prani tokësore mbeti. Në fillim të viteve 1990, Konfederata e kombësive indigjene të Ekuadorit (CONAIE) kërkoi dëbimin e SIL nga vendi[5]. SIL u dëbua gjithashtu nga Brazili, Ekuadori, Meksika dhe Panama, dhe u kufizua në Kolumbi dhe Peru[6]. Që nga viti 2016 SIL vepron në disa prej këtyre vendeve.[7]

Nga vitet 1950 deri në 1987 Universiteti i Oklahomës në Norman priti trajnimin SIL. Marrëveshja midis universitetit dhe SIL u ndërpre. Në vitin 1987 pas një polemike rreth përfshirjes së SIL në aktivitetet misionare dhe marrëdhëniet e saj me qeveritë e Amerikës Latine. Që nga viti 2016 trajnimi SIL është ofruar në shumë vende të botës.

SIL nga viti 2016, presidenti i tanishëm, Dr. John Watters, mori detyrën në vitin 2008 pasi shërbeu si drejtor ekzekutiv nga viti 2000 deri në vitin 2007.

Kontributet[redakto | përpunoni burim]

Kontributi kryesor i SIL në linguistikë ka qenë të dhënat që janë mbledhur dhe analizuar nga mbi 1,000 gjuhë të pakicave dhe të rrezikuara,[8] shumë prej të cilave nuk ishin studiuar akademikisht. SIL përpiqet të ndajë të dyja të dhënat dhe rezultatet e analizës me qëllim që të kontribuojë në njohjen e përgjithshme të gjuhës. Kjo ka rezultuar në botime në gjuhë të tilla si Hixkaryana dhe Pirahã të cilat kanë sfiduar universalitetin e disa teorive gjuhësore. Puna e SIL ka rezultuar në mbi 20,000 botime teknike, të gjitha të cilat janë të listuara në Bibliografinë SIL.[9]Shumica e tyre janë një reflektim i punës gjuhësore në terren.[10]

Fokusi i SIL nuk ka qenë në zhvillimin e teorive të reja gjuhësore, por tagemizmat, edhe pse nuk u promovuan më nga SIL, u zhvilluan nga Kenneth Pike, i cili gjithashtu krijoi fjalët emic dhe etike, më gjerësisht të përdorura sot në antropologji.[11]

Një fokus tjetër i SIL është puna e shkrim-leximit, veçanërisht në gjuhët indigjene. SIL ndihmon agjencitë lokale, rajonale dhe kombëtare që po zhvillojnë arsimim formal dhe joformal në gjuhët vernakulare. Këto përpjekje bashkëpunuese mundësojnë përparime të reja në fushën komplekse të zhvillimit të arsimit në shoqëritë shumëgjuhëshe dhe multikulturore.[12]

SIL ofron instruktorë dhe materiale mësimore për programet e gjuhësisë në disa institucione të mëdha të arsimit të lartë në mbarë botën. Në Shtetet e Bashkuara, këto përfshijnë Universitetin e Biolës, Institutin e Biblës Moody, Kolegjin Houghton, Universitetin e Dakotës së Veriut, Institutin Diplomuar të Gjuhësisë Aplikative dhe Seminarin Teologjik Dallas. Universitete të tjera me programe SIL përfshijnë Trinity Western University në Kanada, Charles Darwin University në Australi dhe Universidad Ricardo Palma në Lima, Peru.

SIL gjithashtu paraqet frytet e disa prej hulumtimeve të saj përmes Muzeut Ndërkombëtar të Kulturave.[13] E vendosur në Dallas, u zhvillua nga linguistë dhe antropologë të lidhur me SIL International me qëllim të festimit të popujve të kulturave të ndryshme në një përpjekje për të nxitur një vlerësim më të madh dhe kuptim të dallimeve kulturore.

Burimet[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Appeal: SIL (Summer Institute of Linguistics) International
  2. ^ Hartch, Todd (2006). Missionaries of the State: The Summer Institute of Linguistics, State Formation, and Indigenous Mexico, 1935–1985. Tuscaloosa, AL: University of Alabama Press.
  3. ^ Bonner 1999, p. 20.
  4. ^ Yashar 2005, p. 118.
  5. ^ Yashar 2005, p. 146.
  6. ^ Cleary & Steigenga 2004, p. 36.
  7. ^ Worldwide,SIL International
  8. ^ Endangered Language Groups,SIL
  9. ^ "Bibliography"Language and Culture Archives, SIL
  10. ^ "Fieldwork"Linguistics.SILL
  11. ^ Headland et. al. 1990
  12. ^ About,SIL International.
  13. ^ The International Museum of Cultures,SIL.