Fosfori

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

== Fosfori == Endriti sponinozooooo i moth je Fosfori është element kimik i cili u zbolua ne vitin 1669 nga alkimisti gjerman Hennig Brand duke e nxehur mbeturinat e thata të urines me rërë.Emri fosfor rrjedh nga gjuha (greq. fosforos = bartës i dritës).Fosfori ëeshtë element kimik i cili gjendet në grupin e 15-të të sistemit periodik,me simbol P dhe me numer atopik 15.Ai ka 4 atome valente.

Perhapja në Natyre[redakto | redakto tekstin burimor]

Fosfori në industri përftohet nga nxehja e përzierjes së xeheroreve,që perbajne fosfor (fosforite),të rërës dhe të koksit në furra elektrike në temperatura të larta.

Vetitë Fezike[redakto | redakto tekstin burimor]

Fosfori formon disa modifikime alotropike,por më kryesoret janë: fosfori i bardhë dhe fosfori i kiq

Fosfori i portokallt[redakto | redakto tekstin burimor]

TALI MMV facebook.com/cazzo.tr

armend mekolli facebook.com/armendmekollia

Fosfori i Kuq[redakto | redakto tekstin burimor]

Është substancë me ngjyrë të kuq dhe është me pak aktiv se fosfori i bardhë.Kur fosfori i bardhë iu ekspozohet rrezeve të diellit ose ngrohet pa praninë e ajrit n temperature 250 deri në 350°C,shëndrrohet në fosfor të kuq.Fosfori i kuq nuk ndizet vetvetiu në ajër dhe nuk është i rrezikshëm si fosfori i bardhë.Nuk tretet nv disulfur karboni (CS2) dhe nuk është helmues.Molekula e fosforit të kuq permban më shume atome se fosfori i bardhë,atomet jan tv lidhura nv varg (P4)n.Me nxehjen e fosforit të kuq në temperatura të larta pastaj me ftohjen e shpejtë të avujve të tij formohet fosfori i bardhë,oksideve të fosforit,acidit fosforik dhe kripërave të tyre,lëndëve helmuese luftarake,helmeve kundër brejësve etj.

Vetitë Kimike[redakto | redakto tekstin burimor]

Fosfori është mv reaktiv se azoti.Ai bashëvepron me oksigjenin dhe formon dy okside:ku fosfori është me numër oksidimi (+3) (hekaoksidin e tetrafosforit, P4O10) dhe me numvr oksidues (+5) (dekaoksdi i tetrafosforit (P4O10).Kvto okside kur bashkëveprojnë me ujin formojnë acide.Oksidi i fosforit (III_ P4O6 quhet edhe treoksid fosfori,emri i përdorur që në kohën kur njihet formula empirike e komponimit P2O3.Oksodi i fosforit (V) P4O10 quhet edhe pentoksidi fofirit duke bazuar në formulën empirike (P2O5)

Hekaoksidi i tetrafosforit (P4O6)[redakto | redakto tekstin burimor]

Pëfitohet me oksidimin (djegien) e fosforit të bardhë me sasi të kufizuar të oksigjenit P4(s) + 3O2(g) = P4O6 Është substancë e bardhë kristalore,shkrihet në 23,5°C ,vshtë shumë helmues.Ky oksid në ajër oksidohet lehtë dhe tretet mirë në ujë,duke formuar acidin fosforik (H3PO3) ose H2PHO3,që është acid dybazik

Dekaoksidi i tetrafosforit (P4O10)[redakto | redakto tekstin burimor]

Është oksid i fosforit i cili përftohet me djegien e fosforit të bardhë me sasi të mjaftueshme të oksigjenit sipas reaksionit P4(s)+5O2(g) = P4O10(s) Dekaoksidi i tetrafosforit është substancv e bardhë kristalore,që ka aftësi të madhe për ujin,ka veti higroskopike.Ai sublimon në temperaturë 360°C.Reagon vrullsum me ujin.Varësisht nga numri i moleve të ujit dekaoksidi i tetrafosfori formon tri lloje acidesh:acidin metafosforik (HPO3),acidin ortofosforik (H3PO4) dhe pirofosforik (H4P2O7).Acidi më i rëndeshishëm eshtë acidi ortofosforik dhe acidi fosforik (H3PO4) i cili pvrftohet nga hidratimi i plotë i oksidit sipas reaksionit: P4O10(s)+6H2O(1) = 4H3PO4(aq)

Përdorimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Shih dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]