Alia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Alia - Familja Alia - Fisi i Aliajve - Shtëpia e Madhe e Aliajve të Kryeziut - Dera e Ali Mark Kryeziut[redakto | redakto tekstin burimor]

Përmbledhje[redakto | redakto tekstin burimor]

Familja Alia ose shtëpia e madhe e Aliajve është një prej shtatëmbëdhjetë fiseve të fshatit Kryeziu i rrethit të Pukës. Aliajt njihen lokalisht edhe si fisi i Shalës prej rajonit ku kanë origjinën.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Fisi i Aliajve e ka origjinën në Pecaj-Nikaj dhe jane pjesë e bajrakut të parë të Dukagjinit. Trungu i kësaj familje u shpërngul nga Dukagjini pas luftrash të vazhdueshme me serbo-malazezët rreth viteve 1735. Aliajt jane një familje me tradita patriotike e atdhetare. Prej kësaj dere kanë dalë figura të shquara të kombit shqiptar si At Shtjefën Gjecovi dhe rapsodi Dervish Shaqa. Ndue Dodë Alia, Mark Dodë Alia (Marka-Dod Alia) dhe Dedë Ndue Dodë Alia (ose Dedë Shala) janë dekoruar si qytetar nderi pas vdekjes kryesisht për kontributin e tyre gjatë dy luftërave botërore në mbrojtje të atdheut por edhe për diplomacinë ne luftën e tyre kundra sistemit totalitar të pasluftës.

Aliajt janë njohur në zonën e Pukës e Mirditës deri nga mesi i shekulli të XIX si fisi i Shalës. Emri "Alia" zëvendësoi mbiemrin e origjinës pas Ali Mark Kryeziut - një ndër pinjollët me zë të familjes. I pagëzuar me emrin Frrok në lindje, Ali Mark Kryeziu u quajt "Ali" nga administrata Osmane. Ali Marku bëri një karrierë të mahnitshme si oficer i lartë i makinerisë perandorake Ottomane në Lindjen e Mesme. Pasi perandoria e vuri në dilemë mes interesave kombëtare e atyre të karrierës, Ali Marku dezertoi ushtrinë në Irakun e sotëm dhe u kthye në vendlindje. Trashëgimia e Ali Markut nuk qe vetëm nominale - ai u mësoi brezave që e pasuan se çfarë kishte ndjerë kur për herë të parë në udhëtimin e tij 3-mujor si dezertor drejt vendlindjes ai kishte dëgjuar të flitet shqip në një pazar të Tetovës.

Fisi Alia sot[redakto | redakto tekstin burimor]

Prej asaj që ishte një grua e vejë (Maria) e me një fëmijë jetim të shpërngulur nga Dukagjini për të ruajtur linjën e gjakut e që zunë vend në një kasolle përdhese në Kodër të M'risë, sot numërohen dhjetëra familje që përbëjnë fisin Alia.

Pas rënies së diktaturës Aliajt si shumë shqiptarë janë shpërngulur në masë drejt qyteteve të Shqipërisë e jashtë. Pamvarësisht se të persekutuar gjate periudhës së komunizmit ku shumë prej te rinjve te kesaj familje ju ndalua e drejta e studimit, shumë prej pinjollëve të familjes së shquar kanë mbrojtur emrin e mirë të Shtëpisë se Ali-së duke krijuar disa prej bizneseve me te suksesshme në Shqipëri e duke mbrojtur doktoratura në disa prej universiteteve më prestigjoze në botë. Shquhen Hilë Alia (inxhininjer e arkitekt), Gjovalin Alia (mësues, antropolog, historian), Pjetër Alia (inxhinjer), Tonin Alia (sipërmarrës/biznesmen, krijues i kompanisë Ardeno Sh.p.k.), Mëhill Alia (bashkëthemelues i Ardeno Sh.p.k.), Dr. Ndoc Alia (mjek veteriner, shkrimtar humori), Anjeza Alia (specialiste e marketingut, Universiteti i Tiranës), Gëzim Alia (ekonomist, laureat i Universitetit të Bolonjës), Adelina Alia-Krasniqi (kandite e doktoraturës në fushën e arsimit) dhe Eduard Alia (jurist, laureat i Universitet të Nju Jork-ut "NYU"). Të tjerë vazhdojnë studimet në unviersitete elitë kombëtare e të huaja si Donatela Martin Alia (juridik, universiteti i Firenzes), Ardit Alia (student i biznesit e ICT në Universitetin e Southampton), Robert Alia (inxhinieri tekstile, Universiteti i Tiranës), Alfred Alia (student i ekonomisë në Universitetin e Bolonjës). Esmeralda Aliaj (studente e Universitetit Europian të Tiranes për Financë-Bankë), Xhuljana Aliaj(inxhinieri matematike, Universiteti Politeknik i Tiranes),nder keta qe permendem te diplomuar tek (UBT) Arlinda Alia ne degen Ekonomi-Finance ,Eltona Alia (Master Profesional Finance) ,Fatjon Alia (Inxhinieri Agro-Ushqimore Tirane) ,