Shtjefën Gjeçovi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Fotoporteti
Emri Shtjefën
MbiemriGjeçovi
Lindur më 3 tetor 1873
Lindur në Janjevë, Vilajeti i Kosovës, Perandoria Osmane
Vdiq më 14 apo 23 tetor 1929
Vdiq në Zym, Mbretëria Jugosllave
Kombësia shqiptar
Profesioni klerik, folklorist, arkeolog, publicist
Mirënjohje
* Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit Kosovë

Shtjefën Gjeçovi (Janjevë, 3 tetor 1873[1] - Zym, 14 tetor 1929) qe frat françeskan, veprimtar i lëvizjes kombëtare, folklorist, arkeolog dhe publicist shqiptar. Emri i tij lidhet me përmbledhjen e Kanunit, më e famshmja në qarkullim.

Biografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shtëpia e Gjeçovëve, Janjevë.

U lind në Janjevë, i biri i Mati Gjeçovit dhe Prendës, i pagëzuar me emrin Hilë.[2] Prejardhjen e hershme farefisi i tij e kishte nga Kryeziu i Pukës. Prindët e dërguan më 1884 në kolegjin françeskan të Troshanit, në Vilajetin e Shkodrës, ku mori mësimet e para të rrugës së meshtarisë.

Më 1888 përfundoi mësimet dhe u nis më 16 gusht në kuvendin e Fojnicës për vitin e rishtarisë. Vijoi studimet në Derventë dhe Banja Luka, ndiqte mësime edhe në Kreshevë ku njohu poetin epik kroat Martiq. U angazhua në një studim mbi Arqipeshkvinë e Tivarit, me titullin në latinisht Metropolis Antibarensis, bashkëautor me sivëllaun Lovro Mihaçeviq.[1]

Kreu studimet në korrik 1896, kur edhe u kthye për të dhënë meshën e parë në Troshan, ku mori emrin e priftërisë Shtjefën. U caktua të shërbënte në famulli të ndryshme, në Rubik, Zllakuqan, Laç-Sebastes. Më 19 dhjetor 1905 për në bregun kroat ku punësohet mësues në Borgo-Erizzo, duke zëvendësuar Bardhin, por po aq shpejt dha dorëheqjen.[3] Vjeshtën e 1906 mori pjesë në një kuvend të bajrakut të Kurbinit, ku në bashkëpunim me Kaçorrin përgatisin terrenin për kryengritje, duke mundësuar edhe armë. Majin e 1907 qe famullitar në Gomsiqe.[4]

Pas luftës së Shkodrës, merr pjesë me krerët e Mirditës, Pukës, Lezhës, Zadrimës dhe malësorëve te Bregmatës në një kuvend në Lezhë më 11 korrik 1913 ku u diskutua që Preng Pasha të shpallej regjë, mbret.[5] Vijon punën baritore, më 1915 në Troshan, më 1916 në Thethin e dëmtuar nga kolera e asaj vere. Komisia Letrare e radhit pjesë të anëtarëve korrespondent për materiale të marra nga goja e popullit.[6] Kaloi në Prekal më v. 1917, shtëpia ku vendoset banohej nga komanda lokale austro-hungareze, e cila zaptonte ata pak ushqime të banorëve[7]. Më dt. 17 shtator t'atij viti shërbim në Prekal nis t'u japë mësim fëmijëve në dhomën ku banonte. Për këtë veprim ai njofton edhe Drejtorin e Përgjithshëm të Arsimit në Shkodër ku edhe tregon ndër tjera se i mbante mësimet dy herë në ditë, paradite kishte 26 djemë ndërsa pasdite 11 vajza. Tentimet e tij për të tërhequr ndihma materiale në fillim iu kushtëzuan me futjen e shkollës në objektin fetar e më vonë u shëndruan në kërcnime për ndalim veprimtarie si mësues.

Dërgohet famullitar në Vlorë më 1920, ku buan shpesh te Dom Mark Vasa, i parë si halë nga autoritetet italiane. Merr pjesë në takimet me patriotët e krahinës në vjeshtën e atij vit, sipas gazetave "Politika" dhe "Mbrojtja kombëtare" i cilësuar si luftëtar i Njëzetës. Interesohej si kudo edhe për traditat e Labërisë.[8] Më 7 qershor të 1923 emrohet sekretar i Provincës Françeskane.

Endet në krahinën e Elbasanit nga viti 1924 ku gjatë verës bashkë me Simon Shuteriqin zbulon në kishën e Shënkollit të qytetit të Elbasanit këmbanën e Sopotit të Bërzeshtës, një vjetërsore e kohës së Gjergj Arianitit[9].

Më 1926 u caktua famullitar në Zym, ku dhe u vra në Kodër Rrezina më 14 tetorit 1929. Trupi iu bart nga sivëllau i tij françeskan P. Lorenc Mitroviq OFM përbri dëshmorit tjetër të atdheut, P. Luigj Paliq OFM.[10]

Vepra dhe mirënjohje[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ndërmerr qe në moshë studentore një punim historik mbi Arqipeshkvinë e Tivarit, duke punuar të paktën gjashtëmbëdhjetë faqet e para[1]. Botimet e para të Gjeçovit janë dymbëdhjetë poezi tek "Albania" e Konicës me emër pende Lkêni i Hasit. Shkruan dramat Dashtunija e atdheut më 1901, Kushtrimi asé Mark Kuli Kryeqitas 1903, Shqiptari ngadhënjyes 1904, Princi i dy Dibrave asé Mojs Golemi 1904; Shqiptari ngadhënjyes, 1904; Katër të lumtun, asé Edipi i Shqipnis, 1926; një pjesë prej të cilave ende në dorëshkrim që gjenden në ASH.

Shtjefën Gjeçovi, grafikë nga Fishta.

Shqypton dramat Atil Reguli. Dramë me trii pamje Metastasit më 1905, që e boton më 1912; Vajza e Orleansit asé e Lumja Joana D'Ark përkthye nga A.F. Bergamo dhe botuar më 1915; Shna Ndou i Padues i autorit N. Dal-Gal, 1912.

Shkruan po ashtu edhe novelat, Mnera e Prezës 1902 dhe Rrafgime 1903[11]. La pa botuar përkthime të sentencave të Sokratit, të romanit polak shumë të lexuar Quo vadis (1916) të Shenkieviçit dhe pjesëve nga 'Scritti su Parga' të poetit neoklasik italian Ugo Foskolo. Përveç kësaj, Gjeçovi na ka lënë si trashëgim gjithsej tridhjetë e tetë vepra origjinale ende të pabotuara, ndër to shtatë pjesë teatrore dhe disa tregime[12].

Kanuni[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kryevepra e tij, Kanuni i Lekë Dukagjinit, është përmbledhja më e përmendur e ligjit zakonor shqiptar. I kopsitur në 1263 nene, nisi të botohej së pari tek "Albania" e Konicës më 1897-1898[12] dhe më pas në organin e shtypit të françeskanëve që nga dalja e Hyllit më 1913 gjer më 1924. Gjatë lëvizjes së shpeshtë ndër famullitë e Veriut prej Kurbinit deri në Rrafshin e Dukagjinit, ai mblodhi normativën e rendit dokësor ndër shtresëzimet më të mbrame të këtij të fundit. Shenjat e këtij punimi dukeshin qysh më 1911 kur ndikoi fort në botimin e "Visaret e Kombit" të sivëllaut V. Prennushi. Pa llogaritur artikujt e shumtë “Përralla popullore”(1903),”Doke e zakone vdekjeje”(1907), “Mënyra e jetesës në Malci” (1908), ”Doke e zakonesh dasmash”(1910-1911), “Vaje “ në raste vdekjesh (1917-1920). Një pjesë e dorëshkrimeve humbën me vdekjen e tij.

Botimi i Kanunit u arrit më 1933, mbas vdekjes së mbledhësit, me një parathënie të P. Fishtës. Vendosja e titullit duket se shoshitet prej Fishtës kur shkruan se iu vendos prejse zbatohej dhe kishte formë gatiligjore dikur ndër Lekë (malësor, sipas kumtit parak, banorët e Malësisë së Madhe) dhe Dukagjin. U përkthye më vonë nga mikesha e shqiptarëve dhe e Eqrem bej Vlorës, baronesha Marie Amelie von Godin pjesë-pjesë, e me ndihmën e etënve françeskan. Punim i cili bëri të mundur që më 1936 Universiteti gjerman i Drezdenit i dha doktoratën postum P. Gjeçovit për vleftën e Kanunit. Në italisht u përkthye nga P. Pal Dodaj në bashkëpunim me Giuseppe Schirò dhe u botua nga Akademia e Arteve dhe Shkencave në Romë më 1941[13].

Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Wikibooks-logo.png Wiki Libri: Vitviteja : Hilë Gjeçi


Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ a b c Gjini, Gaspër (1992). "Ipeshkvia Shkup-Prizreni nëpër shekuj". pdfslide.net. Drita. fq. 186–7. Sipas Syrja Popovcit: vende-vende si datë e lindjes së tij shënohet 11. VII. 1874, ndërsa duhet të jetë: 3.X.1873, shih: AFJ, Status animarum II, 424.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës (lidhja)
  2. ^ Kurti, P. Donat (2003) [1965]. Provinça Françeskane Shqiptare (në latinisht). Shkodër: Botime Françeskane. fq. 137. ISBN 99927-789-1-1.
  3. ^ Lila O., Letrat e panjohura të Shtjefën Gjeçovit: korrespondenca në dorëshkrim, Gazeta shqiptare ("Milosao", suplement). - Nr. 4295, 27 korrik, 2007, f. II - III.
  4. ^ Gjeçovi Sh.K., Parradija e popullit ase Kryengritja e Dheut të rrethit të Krues me 54 pleq në krye, kundra urdhënve e dokeve të reja t'osmanllive : 1903-1904-1905-1906, [dorëshkrim], Laç-Sebaste, 1922.
  5. ^ Letër dërguar P. Gj. Fishtës nga Gomsiqja më dt. 19. IX. 1913.
  6. ^ Mata R., Komisia Letrare Shqipe për lëvrimin e gjuhës shqipe, “Mësuesi”, 28.8.1916.
  7. ^ "Gjeçovi VEPRA 4", RILINDJA Redaksia e Botimeve, Prishtinë 1985, fq.227. Citimi: ... Ka qillue qi kush s'ka pasë shum berre, s'ka pas ç'a me dhanë (por), kta kanë shkue kanë marrë vetë me bajoneta n'pushkë...
  8. ^ Habazaj A., “Hysni Lepenica, monografi”, Naim Frashëri, Tiranë, 1996, f. 23 – 26.
  9. ^ Shuteriqi Dh.S., Shtjefën Gjeçovi dhe kambana e Sopotit shkëputur nga Ditari i Dhimitër Shuteriqit, Belësh 7 maj 1972.
  10. ^ Dorëshkrimet e At Gjeçovit, HD, Vj. XII, 1936, 3, fq. 12-13.
  11. ^ Për këtë radhitje titujsh, zhanresh e vitesh ndihmoi fondi online i Bibliotekës Kombëtare (bksh.al).
  12. ^ a b Robert Elsie (1995), Histori e Letërsisë Shqiptare, përktheu Abdurrahman Myftiu, Tirana & Peja: Dukagjini, 1997.
  13. ^ Malaj V., Apostolic and educational work of the Francisacan Order among the Albanian people, Buletini Katolik Shqiptar, red. Gjon Sinishta, San Francisco 1990. fq. 35-37.