Ejaleti i Moresë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Ejaleti i Moresë më 1795

Ejaleti i Moresë (turqishtja osmane: ایالت موره; Eyālet-i Mōrâ) ishte një provincë e nivelit të parë (eyalet)Perandorisë Osmane, me qendër në gadishullin e PeloponezitGreqinë jugore.

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Nga pushtimi osman deri në shekullin e 17-të[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Turqit osmanë pushtuan Peloponezin midis viteve 1458-1460, duke pushtuar mbetjet e fundit të Perandorisë Bizantine, me përjashtim të bastioneve venedikase, të cilat u morën gradualisht gjatë dekadave të luftërave të ndërprera osmano-venedikase. Koroni dhe Modoni ranë në vitin 1500, dhe deri në vitin 1540, pushtimi osman i Peloponezit ishte përfunduar me pushtimin e Monemvasias dhe Nauplionit.[1][2]

Me pushtimin e tij, gadishulli u bë sanxhak i Ejaletit të Rumelisë, me kryeqytet fillimisht në Korinti (turq. Kordos or Gördes), later in Leontari (Londari), Mystras (Mezistre or Misistire) dhe më në fund në Nauplion (turq. Anaboli).[3] Që nga shekulli i 16-të, Mystrasi formoi një sanxhak të veçantë, zakonisht i bashkangjitur Ejaletit të Arkipelagut dhe jo Rumelisë.[4]

Krijimi i ejaletit, ndërhyrja veneciane dhe periudha e dytë osmane[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Diku nga mesi i shekullit të 17-të, siç dëshmohet nga udhëtari Evlija Çelebiu, Morea u bë qendra e një ejaleti të veçantë, me kryeqytet Patra (Ballibadra). Venedikasit pushtuan të gjithë gadishullin gjatë Luftës së Moresë (1684–1699), duke themeluar "Mbretërinë e Moresë" (It. Regno di Morea) për të sunduar vendin. Sundimi venedikas zgjati deri në ripushtimin osman më 1715.[5]

U rithemelua Ejaleti i Moresë, i kryesuar nga Mora valesi, i cili deri në vitin 1780 ishte pasha i rangut të parë dhe mbante titullin vezir. Pas vitit 1780 dhe deri në Luftën e Pavarësisë së Greqisë, provinca drejtohej nga një muhassil. Pashai i Moresë u ndihmua nga një sërë zyrtarësh vartës, duke përfshirë një përkthyes të krishterë (dragoman), i cili ishte zyrtari i lartë i krishterë i krahinës. Kryeqyteti ishte fillimisht në Nauplia, por pas 1786 në Tripolica (turq. Trabliçe).[3]

Të krishterët moreote u ngritën kundër osmanëve me ndihmën ruse gjatë të ashtuquajturës "Kryengritja e Orlovit" të vitit 1770, por ajo u shtyp me shpejtësi dhe brutalisht. Si rezultat, numri i përgjithshëm i popullsisë u zvogëlua gjatë kësaj kohe, ndërsa përqindja e elementit mysliman në të u rrit. Megjithatë, privilegjet e dhëna popullatës ortodokse me Traktatin e Küçük Kaynarca, veçanërisht e drejta për të tregtuar nën flamurin rus, çuan në një lulëzim të konsiderueshëm ekonomik të grekëve vendas, e cila, së bashku me rritjen e kontakteve kulturore me Evropën Perëndimore (Iluminizmi modern grek) dhe idealet frymëzuese të Revolucionit Francez, hodhën themelet për Luftën e Pavarësisë Greke.[6]

Gjatë Luftës së Pavarësisë Greke, pjesa më e madhe e gadishullit ra në duart e rebelëve grekë në 1821-1822, por konfliktet e brendshme midis kryengritësve dhe ardhja e Ibrahim Pashës së Egjiptit më 1825 pothuajse e shuan rebelimin deri në 1826. Ndërhyrja e britanikëve dhe francezëve dhe trupat detare ruse në Betejën e Navarinit, i detyruan trupat osmane dhe egjiptiane të evakuonin Morenë deri më 1 tetor 1828. Më në fund, Greqia u bë e pavarur nga Perandoria Osmane me Traktatin e Adrianopojës.

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches [Provincat e Perandorisë Osmane]. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients, 13 (në gjermanisht). Reichert. ISBN 3-920153-56-1.
  • Evliya Çelebi (2005). Εβλιγιά Τσελεμπί: Οδοιπορικό στην Ελλάδα (1668 - 1671) [Evliya Çelebi: Travels in Greece (1668 - 1671)] (në greqisht). transl. by D. Loupis. Athens: Ekati. ISBN 960-7437-07-1.
  • Zarinebaf, Fariba; Bennet, John; Davis, Jack L. (2005). A Historical and Economic Geography of Ottoman Greece: The Southwestern Morea in the 18th Century. Hesperia Supplement 34 (në anglisht). The American School of Classical Studies at Athens. ISBN 0-87661-534-5.

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Bées & Savvides (1993), p. 239
  2. ^ Zarinebaf, Bennet & Davis (2005), p. 21
  3. ^ a b Bées & Savvides (1993), p. 238
  4. ^ Birken (1976), pp. 57, 106
  5. ^ Bées & Savvides (1993), pp. 239–240
  6. ^ Gabim referencash: Etiketë <ref> e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajtura EI2-240