Mekami

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Mekami, melodi turke është një roman i shkurtër i shkrimtarit me origjinë turke [1]Kasëm Trebeshina shkruar më 1978 dhe botuar nga Shtëpia botuese Buzuku, Prishtinë, 1994[2][3][4].

Titulli[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Fjalorin e gjuhës shqipe termi mekam ka dy kumte:

MEKAM m. vjet.

  1. fet. Varri i një shenjtori mysliman, zakonisht brenda në një tyrbe. 
  2. muz. Melodi. S'ia dinin mekamin[5].

Etimologjinë e ka nga arabishtja مَقَام, maqām që ngërthen në domethënie të dy kumtet po ashtu. Në dukje titulli mëton vetëm kumtin e dytë, por me veprën kuptohet se autori ka mpleksur qëllimisht të dy kuptimet që fjala ka si në gjuhën amë, si në gjuhën pritëse[nevojitet citimi]. Kumti i dytë, në muzikën tradicionale orientale, përbën një sistem modalitetesh muzikore[6].

Përkushtimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Trebeshina ua kushton këtë roman paraardhësve të tij, kalorësve turq Durasit dhe Balit nga Surahani[7], të cilët u vendosën në Shqipëri në vitin 1417 gjatë kohës së sulltan Mehmetit I.

Përshkrim[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ngjarjet e librit fillojnë me prishjen e një mekami në vitet '60 në një fshat të Shqipërisë. Më tej shfaqet fantazma e një turku "trim dhe fisnik" që rrëfen historinë e Mekamit dhe fitoren e turqve në Betejën e Beratit me të cilën ai është krenar. Turqit e kanë simpatinë e autorit, madje ky i glorifikon virtytet dhe fitoret e tyre, kurse tokat shqiptare i konsideron të turqve. Turku paraqitet si fisnik dhe paqësor në paqe dhe trim në luftë ndaj shqiptarëve të fëlliqur dhe të pabesë. Libri përshkohet fund e krye nga një ton fyes dhe frymë përçmuese ndaj shqiptarëve dhe historisë së tyre. Shqiptarët madje janë aq të ulët sa ua fusin turqve në shtrat vajzat e tyre. Ata paraqiten si tradhtarë dhe humbës që shërbejnë si gjellë për qentë.[8]

Kritika[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sipas Kadaresë, botimi i këtij romani në Kosovë e kohës së sundimit serb është bërë nën rrethana të dyshimta. Vepra shënon fillimin e fushatës kundër Skënderbeut që shpërtheu pas rënies së komunizmit. Skënderbeu trajtohet si hajdut kuajsh dhe agjent i Italisë.[9] Shqiptarët përgjatë veprës paraqiten si frikacakë që ua ofrojnë gratë dhe vajzat e tyre turqve për t'ua prishur mendjen. Kadare konkludon se e vetmja disidencë e Kasëm Trebeshinës ka qenë kundër Skënderbeut.[10]

Ndërsa Nuhi Ismajli e sulmoi romanin, pasi sipas tij, Trebeshina i paraqet shqiptarët si "të egër, barbarë, mizorë, kriminelë, spiunë (spiunë të dyfishtë) , armiqësorë, jotolerantë, anarkistë, të pashpirtë, injorantë, mburravecë, maskarenj, të pacivilizuar, të pangritur, të prapambetur, pa identitet, të pasinqertë, të pabesë, tradhtarë, gënjeshtarë, mashtrues, të pandershëm, të pamoralshëm, gojështhurur, të ngathët (si luftëtarë), frikacakë etj." Nuhi vë në dukje se Skënderbeu në roman dallonte prej shqiptarëve të tjerë vetëm në faktin që nuk ishte frikacak. Mirëpo prapseprapë Skënderbeu gjithmonë mundej nga turqit, madje edhe prej luftëtarëve më të thjeshtë turq.[11]

Më tej, romani "Mekami" ka marrë krahasime me librin Mein KampfAdolf Hitlerit dhe "Veprat" e Enver Hoxhës nga profesori i filozofisë në Romë, Ardian Ndreca.[12] Sipas studiueses Alda Bardhyli, thelbi i letërsisë duhet të jetë humanizmi kurse ky libër bën të kundërtën, nxit urrejtjen mes popullit turk dhe shqiptar, i paraqet shqiptarët me cilësitë më negative që mund t'i ketë një komb.[13]

Sipas artikullit studjueses Maçi, është një nga ballafaqimet më të ashpra të Kasëm Trebeshinës me vetveten, me njeriun dhe me historinë shqiptare[14]. Sipas përkthyesit të autorit në italisht, dr. Edmond Çali, Mekami është romani i vetëm i letërsisë bashkëkohore shqiptare që trajton pozitivisht pushtimin osman dhe në mënyrë negative figurën e Skënderbeut. Sipas tij, nëse prej këndvështrimit letrar vepra përbën një mospajtim me letërsinë zyrtare socrealiste, që gjente tek shek. XV shembullin për Shqipërinë Socialiste, prej këndvështrimit historik libri shpreh një ide shumë personale të autorit[15].

Ndërkaq, botuesi i Trebeshinës pretendon se për shkak të botimit të "Mekamit" shkrimtari Ismail Kadare e ka etiketuar "tradhtar", gjë që sipas tij nuk e kishte pritur nga ai, mirëpo shprehet se nuk është penduar që e ka botuar Trebeshinën përkundër telasheve që i ka shkaktuar.[16]

Burime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Dragoj, Nuri (2007). Trebeshina: Një jetë para gjyqit. Tiranë: Globus-R. f. 378. ISBN 978-99943-53-45-3. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Fondi i Bibliotekës Kombëtare, marrë më 24 dhjetor 2017.
  3. ^ Kasem Trebeshina, përballë lexuesit imagjinar?!, Mapo, 3 shtator 2016.
  4. ^ Zeneli A., Kur Martin Camaj më propozoi veprën e Trebeshinës Arkivuar 12 qershor 2017 tek Wayback Machine, intervistoi Violeta Murati, Mapo, 9 gusht 2016.
  5. ^ FGJSSH, marrë më 24 dhjetor 2017.
  6. ^ N. Scaldaferri, La canzone urbana di Shkodër e il canto epico del nord: un incontro con Ramadan Sokoli nel luglio del 1999, Shkodër: Shêjzat, 2016. fq. 18-25. ISSN 2517-9624
  7. ^ Trebeshina, Kasëm (2016). Mekami. Prishtinë: Sh.B. Buzuku. f. 5. ISBN 978-9951-08-218-1. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  8. ^ Bejko, Sadik (2007). Disidentët e rremë. Tiranë: Botimet 55. ff. 156–157. ISBN 987-99943-56-19-5 Shiko vlerën e |isbn=: parashtesë e palejuar (Ndihmë!). Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  9. ^ Kadare, Ismail (2012). Mosmarrëveshja : Shqipëria përballë vetvetes (bot. 3)). Tiranë: Onufri. f. 264. ISBN 978-9928-186-54-6.
  10. ^ Kadare, Ismail (2012). Mosmarrëveshja : Shqipëria përballë vetvetes (bot. 3)). Tiranë: Onufri. f. 289. ISBN 978-9928-186-54-6.
  11. ^ Nuhi Ismajli (dhjetor 2005). "Skënderbeu sipas pikëpamjeve antishqiptare". trepça.net. Marrë më 9 nëntor 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  12. ^ Ndreca, Ardian (7 prill 2012). "Kryeministri me gjak turk ndër vena". Gazeta MAPO. Marrë më 9 nëntor 2017. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  13. ^ Bardhyli, Alda (2018). "Alda Bardhyli hedh në "kosh" Kasem Trebeshinën". Onufri. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  14. ^ Maçi E., Trebeshina si romancier, Tiranë: Global Challenge, Nr. 11, 2014. fq. 70-77.
  15. ^ Stampa:It Çali E., Il dissenso in Albania durante il periodo comunista, Besa-Fede, mars 2010.
  16. ^ Zeneli, Abdullah (22 dhjetor 2014). ""BUZUKU"-n NUK E KRIJOVA PËR VETE". XL Press. Epoka e Re. Marrë më 9 nëntor 2017. Botimi i disidencës letrare shqiptare bëri që të hapej kutia e Pandorës. Në këtë kuadër, problemi me Trebeshinën edhe sot vazhdon, por nuk pendohem se më ka shkaktuar jo pak telashe. Nuk e prisja këtë nga Ismail Kadare, e them pa ekuivok. “Mekami” i Trebeshinës qe shkaku të më etiketonte edhe si tradhtar. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)