Kasëm Trebeshina

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Kasëm Trebeshina
Kasem Trebeshina.JPG
Kasëm Trebeshina
Lindi më 8 gusht 1926
Vendlindja Berat
Vdiq më 6 nëntor 2017
Vendvdekja Ankara, Turqi[1]
Profesioni Shkrimtar, poet, dramaturg
Vepra të njohura

Kasëm Trebeshina (Berat, 8 gusht 1926 - Ankara, 6 nëntor 2017) ishte shkrimtar shqiptar.[2]

Jeta

Lindi në lagjen "Murad Çelebi" të Beratit në shtëpinë e familjes së të ëmës. Ishte djali i dytë i Hysen Vinokashit dhe Hatixhesë. Familja e tij sipas vetë shkrimtarit qe me origjinë nga Saruhani, prej nga vinin parardhësit e tij turq Durasi me të birin Balin, të ngulitur në VinokashPërmetit më 1417 pasi ishin përzier në luftërat civile të kohës së Sulltan Bajazitit I dhe Sulltan Mehmetit I.[3] Kasëmi u lind në Berat pasi aty qenë vendosur familja e tij me djegien e fshatit nga andartet greke në vitet e paspavarësisë.

Shkollimin fillor e kreu në vendlindje, fitoi bursë dhe nisi të mesmen e kohës në Shkollën Normale të Elbasanit. Gjatë kohës së shkollës normale autoritetet e shkollës ia vunë mbiemrin Trebeshina[4]. Shkollimi i ndërpritet më 8 prill 1942, kur u arrestua si pjesëmarrës i një celule komuniste të Grupit të Shkodrës drejtuar nga Zef Mala.[Cito burimet]

Më 24 maj 1944, kur u përurua Brigada XII, u caktua zëvendëskomisar në Batalionin e Katërt, që konsiderohej si një njësi ushtarake. Pas vendosjes së regjimit komunist në Shqipëri, ai shërbeu si oficer i Drejtorisë së Mbrojtjes Popullore, që ishte homologe e OZN-së jugosllave, dhe që drejtohej nga Koçi Xoxe.[5]

Botimi i tij i pare është në vitin 1953, kur botoi parë dramën historike “Kruja e çliruar”.[6] Po atë vit, në Lidhjen e Shkrimtarëve u votua botimi i veprës "Kënga e këngëve" mirëpo Trebeshina pretendon se Ismail Kadare ishte një ndër të paktit që votoi kundër.[7] Megjithatë, në këtë kohë Kadare ishte gjimnazist 17-vjeçar në Gjirokastër dhe që nuk kishte botuar akoma asnjë libër madje nuk kishte shkelur asnjëherë në Tiranë. I ballafaquar me këtë fakt Trebeshina ka pretenduar se Kadare me siguri e ka ndërruar moshën.[8]

Trebeshina studioi në Institutin e Teatrit "Ostrovski" të Leningradit, po nuk i përfundoi ato. Në vitin 1961 arrin të botojë poemën "Artani dhe Min'ja ose hijet e fundit të maleve" dhe një përkthim pa emër të Garsia Lorkës.[2]

Gjatë kohës së komunizmit i kaloi 17 vjet në burg.[2]

Pas rënies së komunizmit filloi të proklamohej si disident duke marrë për bazë një promemorie që thuhej t'ia kishte dërguar Enver Hoxhës në vitin 1953, ku e kritikonte metodën e realizmit socialist. Megjithatë vërtetësia e këtij pretendimi është vënë në dyshim dhe promemoria është quajtur fabrikim, i bërë me qëllimin e vetëm të shpalljes së Trebeshinës disident dhe të dëmtimit të imazhit të shkrimtarit Ismail Kadare i cili refuzonte të quhej disident.[9] Në anën tjetër, albanologu Robert Elsie e beson pretendimin e Trebeshinës për vërtetësinë e promemories dhe e konsideron disident.[2]

- Kjo tregon se nuk jam tamam përmetar, - ma ktheu Kasëmi. Se unë kam një damar turk. Kur isha një herë në Romë,në Itali, ku më kishin ftuar për letërsinë, u thashë miqve të mi:
- Përse më kini thirrur, unë nuk vlej ndonjë gjë.
-Ti, Kasëm, sikur ke diçka të veçantë nga shqiptarët e tjerë.Se unë e njoh psikologjinë e njerëzve të vendit tuaj, - më thanjë profesor i fushës së letrave.
- Ndryshoj, ia ktheva, se jam me origjinë turke. Ne kemi bërë një perandori që u shtri në tri kontinente dhe përfshiutërë detet e Mesdheut që janë në prag të një oqeani...
Kasem Trebeshina duke folur për origjinën turke[10]

Në sprovën e tij "Mosmarrëveshja", Ismail Kadare, duke u bazuar në të dhënat e zbuluara në librin e Sadik Bejkos "Disidentët e rremë" pas hulumtimit të këtij të fundit në arkiva, e akuzon Trebeshinën si "një themelues i Sigurimit" dhe "vrasës". Shkas për këtë të fundit merr vrasjen e një bashkëluftëtari të ri me plumb pas koke, që partizani Kasëm Trebeshina kishte bërë gjatë Luftës së Dytë Botërore me urdhër të eprorëve.[11] Më tutje, Kadare shpreh indinjatën për shpalljen e një "ish-oficeri të Sigurimit" si disident. Një pjesë të fajit për përhapjen e "mitit të disidencës" së Trebeshinës, ai ia hedh albanologut Elsie, i cili e kishte futur atë në veprën e tij mbi letërsinë shqipe.[11]

Trebeshina vetë deklaronte se kishte origjinë turke dhe krenohej me faktin që parardhësit e tij kishin krijuar një perandori që shtrihej në tri kontintente.[10] Në anën tjetër, Trebeshina në romanin Mekami e paraqet Skënderbeun si hajdut kuajsh dhe shqiptarët si frikacakë që përdorin gratë dhe vajzat shqiptare për t'ua prishur mendjen "trimave" turq.[12] Shkrimtari Nuhi Ismajli vë në dukje se në atë roman Trebeshina i paraqet shqiptarët si "të egër, barbarë, mizorë, kriminelë, spiunë (spiunë të dyfishtë) , armiqësorë, jotolerantë, anarkistë, të pashpirtë, injorantë, mburravecë, maskarenj, të pacivilizuar, të pangritur, të prapambetur, pa identitet, të pasinqertë, të pabesë, tradhtarë, gënjeshtarë, mashtrues, të pandershëm, të pamoralshëm, gojështhurur, të ngathët (si luftëtarë), frikacakë etj.[13] Për fyerjet e tij raciste ndaj shqiptarëve, romani ka marrë krahasime me librin Mein Kampf, të Adolf Hitlerit[14]

Më tej origjinën shqiptare Trebeshina e lidh me konformizmin. Në periudhën komuniste, gjatë marrjes në pyetje nga një Komision Mjekësor në spitalin psikiatrik, Trebeshina ua thotë troç mjekëve shqiptarë se ishte turk, dhe se pikërisht për këtë arsye nuk ishte konformist si ata:

Origjina ime është turke. Madje kjo është arsyeja që unë jam ndryshe nga ju, në të kundërt do të isha si ju, konformist.

— Nuri Dragoj, Trebeshina: Një jetë para gjyqit. ( Tiranë: Globus-R ,2007, fq.272)

Veprat

Pjesa më e madhe e veprave të Trebeshinës kanë nisur të botohen në fillim të viteve '90 në Prishtinë: Stina e stinëve, 1991; Mekami, melodi turke, 1994; Historia e atyre që s'janë, dramë, 1995, Tregtari i skeleteve, 2006, Këngë për Kosovën, 2007, Shtigjet e shekujve, 2007 dhe në Tiranë: Legjenda e asaj që iku (ribotim i Stina e stinëve), 1992; Koha tani, vendi këtu, 1992; Qezari niset për në luftë, 1993; Rruga e Golgotës, 1993; Lirika dhe satirë 1994: Hijet e shekujve, 1996; Ëndrra dhe hije drama; 1996 etj. Megjithatë pjesa më e madhe e veprës së Kasëm Trebeshinës është ende në dorëshkrim: 18 vëllime me poezi, 42 pjesë teatrore, 21 romane e vëllime me tregime etj.[2]

Lista e veprave

  • Kruja e çliruar, 1953
  • Artani dhe Min'ja, 1961
  • Stina e Stinëve, 1991
  • Legjenda e asaj që iku, 1992
  • Qezari niset për luftë, 1993
  • Koha tani, vendi këtu, 1992
  • Rruga e Golgotës, 1993
  • Mekami, melodi turke, 1994
  • Lirika dhe satira, 1994
  • Historia e atyre që s'janë, 1994
  • Ëndrra dhe hije, 1996
  • Hijet e shekujve", 1996
  • Nata para apokalipsit, 1998
  • Ku bie Iliria, 2000
  • Kënga Shqiptare, 1-5, 2001
  • Më përtej kohërave, 2004
  • Drama, 2006
  • Polimnia dhe Melpomena, 1-2, 2006
  • Tregtari i skeleteve, 2006
  • Këngë për Kosovën, 2007
  • Shtigjet e shekujve, 2007
  • Një ditë në natën pa fund (Dafinat e thara), 2016

Burime

  1. ^ Hamzai, Dhurata (7 November 2017). Ndërron jetë në moshën 92-vjeçare Kasëm Trebeshina. Marrë më 7 November 2017. 
  2. ^ a b c d e Elsie, Robert. "Kasem Trebeshina". Robert Elsie: Albanian Literature. Marrë më 7 November 2017. 
  3. ^ Dragoj, Nuri (2007). Trebeshina: Një jetë para gjyqit. Tiranë: Globus-R. p. 28. ISBN 978-99943-53-45-3. Sipas Trebeshinës, të parët e tij, Durasi dhe djali i tij Bali,ishin turq nga Sarukani. Njerëz të përzier në luftërat civile të epokës së Bajazit Jillderëmit dhe të Mehmetit të Parë. Ata u internuan në Shqipëri më 1417-ën dhe u vendosën në Vinokash të Kazasë së Përmetit. Në këtë vis të bukur të Jugut, u ndien të plotë dhe u përshtatën aq mirë, sa për pesëqind vjet u ndryshuan në mënyrë të atillë, saqë asnjë nuk mund t’i dallontemë nga shqiptarët e tjerë. 
  4. ^ Trebeshina K., "Allori secchi" ("Dafina të thara"), Romë, 2007.
  5. ^ "Krimet e komunizmit / Bilbil Klosi, gjykatësi komunist që dha shekuj burg dhe u mori jetën qindra antikomunistëve". Gazeta 55. Marrë më 9 October 2017. 
  6. ^ Koha.net (7 November 2017). Shuhet Kasem Trebeshina, gjeniu i një jete të trazuar. Marrë më 7 November 2017. 
  7. ^ Dragoj, Nuri (2007). Trebeshina: Një jetë para gjyqit. Tiranë: Globus-R. p. 139-141. ISBN 978-99943-53-45-3. 
  8. ^ Bejko, Sadik Bejko (2007). Disidentët e rremë. Tiranë: Shtëpia botuese 55. pp. 27–28. ISBN 987-99943-56-19-5 Check |isbn= value: invalid prefix (help). 
  9. ^ Apolloni, Ag (25 maj 2015). "Disidenca e Don Kishotit". Panorama Online. Marrë më 7 November 2017. 
  10. ^ a b Dragoj, Nuri (2007). Trebeshina: Një jetë para gjyqit. Tiranë: Globus-R. p. 378. ISBN 978-99943-53-45-3. 
  11. ^ a b Kadare, Ismail (2012). Mosmarrëveshja : Shqipëria përballë vetvetes. (3 ed.). Tiranë: Onufri. pp. 270–271. ISBN 978-9928-186-54-6. 
  12. ^ Kadare, Ismail (2012). Mosmarrëveshja : Shqipëria përballë vetvetes. (3 ed.). Tiranë: Onufri. p. 289. ISBN 978-9928-186-54-6. 
  13. ^ Nuhi Ismajli (dhjetor 2005). "Skënderbeu sipas pikëpamjeve antishqiptare". trepça.net. Marrë më 9 November 2017. 
  14. ^ http://www.mapo.al/2012/04/kryeministri-me-gjak-turk-nder-vena/comment-page-7