Dimri i vetmisë së madhe

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Dimri i vetmisë së madhe
Dimri i vetmisë së madhe.JPG
Kopertina e sotme e romanit
AutoriIsmail Kadare
ShtetiShqipëri
Gjuhashqip
Subjekt(e)prishja e marrëdhënieve shqiptaro-sovjetike
Botuesi8 Nëntori
Botimi1973
Faqe510
ISBNISBN 978-99956-878-5-4
Pasuar ngaKoncert në fund të dimrit

Dimri i vetmisë së madhe është roman i shkrimtarit Ismail Kadare, botuar në vitin 1973Tiranë. Paraqet pjesën e parë të diptikut "Koha e Grindjes". Romani prekte një temë tabu si përçarja e botës komuniste.[1]

Vepra[redakto | përpunoni burim]

I botuar në fillim në një variant më të shkurtër me titull Dimri i vetmisë së madhe, Tiranë 1973, Dimri i madh trajton dimrin e ashpër të viteve 1960-1961. Ishte dimri në cilën u prishën marrëdhëniet shqiptaro-sovjetike dëshmoi tërheqjen përfundimtare të Shqipërisë nga sfera sovjetike. Të vetëdijshëm për vetminë në nivel aleancash, Tiranës zyrtare i mbetej vetëm Kina e largët. Romani e trajton sfondin historik në dy rrafshe: politik në nivel bisedimesh në Kremlin dhe emocional sipas ndjesive të njerëzve të thjeshtë në Tiranë[2].

Personazhi kryesor i romanit është Besnik Struga, gazetar në Tiranë, të cilin e caktojnë në delegacionin shqiptar si përkthyes dhe niset për në Moskë ndërkohë që Evropën Lindore e ka mbuluar bora e parë e dimrit të madh. Gazetari përfaqëson një nga të shumtët e prekur nga rrjedhat e politikës. Studentët shqiptarë të universiteteve të Moskës dhe Leningradit detyrohen të ndërpresin studimet e tyre në mes e të kthehen në shtëpi. Bashkimi Sovjetik thërret të gjithë këshilltarët e vet dhe, pas bisedimesh të ndera, tërhiqet dhe braktis bazën strategjike të nëndetëseve në Pashaliman, afër Vlorës. Marrëdhëniet politike dhe ekonomike u prenë përfundimisht. Por Shqipëria mbijetoi:

"Në fillim të marsit, pas një ere të stuhishme, furia e së cilës ua kalonte gjithë sqotave dimërore, mijëra njerëz hipën mbi çatira dhe tarraca për të rregulluar përveç të tjerash, antenat e TV-ve, të shtrembëruara ose të rrëzuara prej saj... Mirëpo, antenat, vetë çatitë, ashtu sikurse gjithë peizazhi i gjerë përreth, kishin mbetur po ato. Ndoshta për këtë arsye, ndërsa bëheshin gati për të zbritur, njerëzit tundnin kokat sikur të thoshin: 'megjithatë ç'dimër që ishte'.[2]"

Portreti i Enver Hoxhës, monologët dhe dialogët e tij janë ndërtuar në bazë të procesverbaleve shqiptare të Mbledhjes së Moskës, kurse Kadare vetëm ka kthyer në letërsi realitetin historik.[3]

Portreti që i bën Enver Hoxhës, siç edhe pritej, është disi lajkatues dhe ia forcoi pozitën si 'shkrimtar i brendshëm' i partisë. Kadareja më pas ka thënë se ishte "Dimri i madh" ai që e shpëtoi fizikisht: Enver Hoxha "e çmoi mjaft portretin e tij në atë libër dhe kurrsesi nuk do që ta humbasë. Mirëpo bashkë me ty do të zhdukej edhe romani.[2]"

Kritikë letrare[redakto | përpunoni burim]

Sipas Arshi Pipës, autori me këtë vepër u bë panegjiristi i Enver Hoxhës, duke e çmuar «vepër të madhe në rrafsh të invencionit teknik, diçka që mund ta "vlerësojnë vetëm lexuesit profesionalë dhe kritikët letrarë".[4]

Kritika letrare dhe politike në Shqipëri[redakto | përpunoni burim]

Kur u botua romani, ai u prit jashtëzakonisht keq. Disa ditë pas botimit, në shtyp shpërtheu një fushatë masive kundër Kadaresë, e cila zgjati muaj me radhë. Në të u përfshinë fshatarë, punëtorë, studentë, ushtarë, kritikë, studiues, zyrtarë të lartë; shkurt, i gjithë mekanizmi i propagandës komuniste. Kadare u akuzua për mungesë "pozitiviteti" dhe "patriotizmi socialist", për "shtrembërim të historisë së prishjes me Bashkimin Sovjetik", ironizim të "parimeve të socializmit", "futjen e teorive borgjeze të revolucionit seksual", dhe "përkrahje të fshehtë të liberalizmit".[5]

Pritje të tjera[redakto | përpunoni burim]

Historiani Kastriot Dervishi, në një artikull të botuar në Gazetën Tema tregon se sipas dokumenteve të Sigurimit, disidentja Asamble Hatibi kishte deklaruar në vitin 1978 mbi këtë roman dhe mbi Ismail Kadarenë:

-Enver Hoxhës i pëlqen ta ngresh në qiell, siç ndodh me kapitullin e qëndrimit të tij në Moskë në romanin “Dimri i madh”, ku autori paraqet tërë mizerjen e jetës sonë. Vaniteti (kotësia) e Enver Hoxhës arrin deri aty sa të mos i bëjë përshtypje se vepra e Kadaresë është e zezë. Autori (Ismail Kadare) është i madh se e bën armën e Sigurimit zhele.:— Asamble Hatipi [6]

Ndërsa motra e shkrimtarit, Kadrije Kadare, kishte thënë se ai "është aq i zgjuar saqë në romanin “Dimri i vetmisë së madhe” diti t’ia hedhë Enver Hoxhës dhe i gjeti pikën më të dobët.[7]

Nga vetë autori[redakto | përpunoni burim]

Autori ishte i bindur se në të kishte paraqitur një tablo të zymtë të komunizmit dhe udhëheqësve komunistë, dhe që ishte ndryshe nga romanet e realizmit socialist, meqë ishte i zymtë, në të paraqiteshin fantazma ministrash të vrarë etj.[5]

Përkthime[redakto | përpunoni burim]

Vepra është botuar në frëngjisht, Paris 1978; suedisht, Stokholm 1980; gjermanisht, Kiel 1987; spanjisht, Madrid 1991 dhe serbokroatisht.[2]

Referencat[redakto | përpunoni burim]

  1. ^ Kadare, Helena (2011). Kohë e pamjaftueshme. Onufri. f. 316.  9789995687519. 
  2. ^ a b c d Robert Elsie (1995), Histori e Letërsisë Shqiptare, përktheu Abdurrahman Myftiu, Tirana & Peja: Dukagjini, 1997.
  3. ^ Faye, Eric (2012). "Parathënie". më Kadare, Ismail. Dimri i vetmisë së madhe. Onufri. f. vii–xii. 
  4. ^ Hamiti, Muhamet (2017). "Pamje e letërsisë shqipe në studimet e Arshi Pipës" (PDF). kens.al. Kêns 1, 2017. f. 154.  2521-7348. 
  5. ^ a b Gazeta Shqip (5 shtator 2014). "Disidenca te "Dimri i madh"". Gazeta Shqip. Marrë më 30 shtator 2017. 
  6. ^ Asamble Hatibi (2017-08-02). "Hoxha është pederast, për këtë vrau Kokalarin dhe gjellëbërësin e tij që e kish mbajtur për marrëdhëniet e mësipërme". Gazeta Tema. Marrë më 2018-11-01. 
  7. ^ Kadrije Kadare (2017-08-01). "Deklaratat e motrës së Kadaresë, kundër regjimit komunist: E ku pyet bota jashtë për veprat e Enverit?". Telegrafi.com. Marrë më 2018-11-01.