Gjenerali i ushtrisë së vdekur

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Gjenerali i ushtrisë së vdekur është një roman i shkrimtarit Ismail Kadare i botuar së pari më 1963 në Tiranë. Vepra nisi së pari si një tregim të cilin e botoi më 1962 dhe më pas u përpunua dhe u botua si roman vitin pasues po në Tiranë. Vepra u përkthye në gjuhë të tjera dhe i dha autorit njohje ndërkombëtare. U çmua nga e gazeta pariziene Le Monde si një ndër 100 librat e shekullit XX.

Vepra frymëzoi dhe u përshtat në zhanre të tjera të artit, si filmi "Kthimi i ushtrisë së vdekur" i Dhimitër Anagnostit[1] dhe përshtatja në filmin dramatik "Il Generale dell'armata morta" të italianit Ludovico Tovolit më 1983.[2]

Përmbajtja[redakto | redakto tekstin burimor]

Romani zhvillohet rreth një gjenerali italian, i cili është dërguar në Shqipëri për të gjetur eshtrat e ushtarëve të rënë italian gjatë kohës të pushtimit të Shqipërisë.

Botimet dhe ribotimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Po të njëjtin vit pas një ripunimi që i bëri Gjeneralit të ushtrisë së vdekur, ai më në fund u ribotua. Në atë kohë ai u përkthye dhe u botua në Bullgari dhe Jugosllavi, dy vende armike që konsideroheshin si "revizioniste".[3]

  1. Botimi i parë nga Sh.B. Naim FrashëriTiranë në vitin 1963.
  2. Shumimi i parë nga Sh.B. Naim FrashëriTiranë në vitin 1967.
  3. Shumimi i dytë nga Sh.B. Naim FrashëriTiranë në vitin 1971.
  4. Shumimi i tretë nga Sh.B. RilindjaPrishtinë në vitin 1973.
  5. Botimi i dytë nga Sh.B. RilindjaPrishtinë në vitin 1976.
  6. Shumimi i parë i botimit të dytë nga Sh.B. e Librit ShkollorTiranë në vitin 1978.
  7. Botimi i tretë nga Sh.B. RilindjaPrishtinë.
  8. Botimi i katërt Rilindja, Prishtinë në vitin 1980.
  9. Shumimi i parë i botimit të katërt nga Sh.B. Naim FrashëriTiranë në vitin 1980.
  10. Shumimi i dytë i botimit të katërt nga Sh.B. RilindjaPrishtinë në vitin 1990.
  11. Shumimi i tetë i botimit të katërt nga Sh.B. FayardParis në vitin 1998

Përkthimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Anglisht : The General of the Dead Army
Boshnjakisht : General mrtve vojske
Bjellorusisht : Генэрал мёртвай арміі
Frëngjisht : Le général de l’armée morte
Gjermanisht : Der General der toten Armee („Gjenerali i ushtrisë së vdekur“). Fischer, Frankfurt/M. 2006, ISBN 3-596-17353-1.
Italisht : Il generale dell'armata morta.
Suedisht: Den döda arméns general.
Polonisht : Generał martwej armii
Turqisht : Ölü Ordunun Generali

Vepra për herë të parë në bullgarisht doli më (1966), në serbisht (1968) dhe në turqisht (1968), kur në Shqipëri nuk ishin fashitur vërejtjet e kritikës së realizmit socialist, madje në bullgarisht, kur shkrimtari ende nuk kishte nxjerrë motërzimin e tij të dytë (1967), që është motërzimi kryesor.

Bullgarishtja është gjuha e parë që i hapi dyert për librin “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, romanit më të njohur në botë të Kadaresë, kurse greqishtja është e katërta midis gjuhëve të botës, konkretisht pas frëngjishtes, anglishtes dhe gjermanishtes, në të cilën janë përkthyer më tepër tituj prej tij. Por gjuhët dhe letërsitë ballkanike nuk kishin as mundësinë dhe as besueshmërinë e mjaftueshme për ta përcjellë përtej gadishullit të tyre.

Në këtë endje prove “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, sikurse dhe romanet e tjerë më vonë, kërkonte hapësirat e veta të mëdha për të cilat ishte krijuar, pasi Ballkani dashamirës dhe djepi i tij ishte i ngushtë për të. Shqipëria zyrtare, që i kishte rrënuar urat kulturore të ndërsjellta me krejt Perëndimin, vetëm me Francën kishte lejuar një lloj marrëdhënieje.

Kjo urë ndërlidhjeje e paprishur plotësisht, sikurse edhe botimi frëngjisht në Tiranë që pati “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” (1968) e ka lehtësuar mbërritjen e tij, pikërisht, në Francë, në qendrën botërore të provës dhe të miratimit të vlerave të mëdha letrare.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ "IMDB: The Return of the Dead Army". imdb.com. 
  2. ^ Mereghetti, Paolo (2007). Dizionario dei Film. Milano: Baldini Castoldi Dalai. f. 233.  9788860731869. 
  3. ^ Morgan 2011, p. 89.