Musine Kokalari

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Musine Kokalari
Musine Kokalari.jpg
Ditëlindja: 10 shkurt, 1917
Vendlindja: Adanë, Perandoria Osmane
Ditëvdekja: 13 gusht, 1983
Vendvdekja: Rrëshen, Republika Popullore e Shqipërisë
Kombësia: Shqiptare
Edukimi: Universiteti i Romës, Fakulteti i Letërsisë dhe Filozofisë
Zhanri: memuaristikë
Vepra të shquara: Siç më thotë nënua plakë, Nënua në Romë

Musine Kokalari (Adanë, 10 shkurt 1917 - Rrëshen, 13 gusht 1983) ka qenë e para shkrimtare femër në Shqipëri, dhe e vetmja deri në vitet 1960.

Biografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Lindi në Adana në Turqinë Jugore, në gjirin e një familjeje gjirokastrite. Më 1920 u kthye së bashku me familjen në Shqipëri[1] .

Familja e saj u vendos në Tiranë nëntë vite pasi u rikthyen në atdhe. Vëllai i saj, Vejsimi, kishte një librari në kryeqytet në mesin e viteve '30[1].

Më 1937, Musineja mbaroi Institutin “Nëna Mbretëreshë” dhe më pas vijoi studimet në Universitetin e Romës, në Itali, të cilin e mbaroi shkëlqyeshëm në vitin 1941 me një temë diplome për Naim Frashërin[1].

Ishte viti 1943, kur Musine Kokalari së bashku dhe me disa shokë të tjerë formuan Partinë Socialdemokrate. Më 12 nëntor 1944 iu pushkatuan pa gjyq vëllezërit Muntaz e Vejsim Kokalari.

Pas Luftës së Dytë Botërore u ftua nga Sejfulla Malëshova që të merrte pjesë në Lidhjen e Shkrimtarëve. E përndjekur nga pushkatimi i vëllezërve dhe duke pasë qenë themeluese e partisë Social-Demokrate dhe organit të shtypit "Zëri i lirisë" u arrestua më 17 janar 1946 dhe më 2 korrik të po atij viti u dënua me 20 vjet burgim nga gjykata ushtarake e Tiranës si sabotatore dhe armike e popullit[2].

Pak përpara arrestit i dërgoi një letër Aleatëve, të cilët ende ishin në Tiranë. Në letrën e saj kërkonte zgjedhje të lira dhe lirinë e shprehjes. Në gjykatë, Kokalari mbajti këtë qëndrim:

"Nuk kam nevojë që të jem komuniste për ta dashur vendin tim! Unë e dua vendin tim edhe pse nuk jam komuniste. Unë e dua progresin e tij. Edhe pse ju keni fituar luftën, edhe pse ju keni fituar zgjedhjet, ju nuk mund ti persekutoni ata që kanë mendime të ndryshme politike nga ato tuajat. Unë mendoj ndryshe nga ju, por unë e dua vendin tim. Ju po më dënoni për idetë e mia. Unë nuk kërkoj falje, sepse unë nuk kam bërë asnjë faj!"

Më 1964, pas 18 viteve burgim në Burgun e Burrelit, e izoluar dhe nën vëzhgim, kaloi 19 vitet e tjera të jetës së saj e internuar në Rrëshen. Musineja punoi fshesare[1] dhe 11 vjet[3] në ndërmarrjen e Ndërtimit në Rrëshen, mes tullave, llaçit dhe betonit. Kur i mbaroi internimi më 1979 i thanë të shkonte në Gjirokastër, por pasi nuk e lejuan të shkonte në Tiranë, nuk pranoi të lëvizte nga Rrësheni. Ndërroi jetë më 13 gusht 1983[4].

Më 1991 familjarët e saj e zhvarrosën, tani e ka varrin në Shish-Tufinë[4].

Vepra[redakto | redakto tekstin burimor]

Vepra e saj e parë, “Siç më thotë nënua plakë” botuar në të përjavshmen politike e letrare “Bota e re”, më korrik të vitit 1940, ishte në fakt një hartim i bërë në klasat e larta të Institutit Femnor. Pasi u botua u përcoll nga një kritikë prej Lasgush Poradecit më 30 të atij muaji[5].

Mirënjohje[redakto | redakto tekstin burimor]

Kokalari ishte një nga 30 shkrimtarët e parë të burgosur që u regjistruan në vitin 1960 nga Komiteti i Treshit (pararendës i Klubit PEN).

Në 1993, Kokalari u shpall pas vdekjes "Martir i Demokracisë" nga Presidenti Sali Berisha dhe një shkollë në Tiranë tani mban emrin e saj[2].

Tituj të veprave[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Seç më thotë nëna plakë, Tiranë, Bota e re, 1940.
  • Rreth vatrës - 1944
  • Sa u tund jeta - 1945
  • Vepra vëllimi i parë - 2009

Njohje[redakto | redakto tekstin burimor]

Burime[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ a b c d Robert Elsie (1995), Histori e Letërsisë Shqiptare, përktheu Abdurrahman Myftiu, Tirana & Peja: Dukagjini, 1997.
  2. ^ a b "1960: Musine Kokalari". International Pen. Arkivuar nga origjinali më 28 mars 2010.
  3. ^ Musine Kokalari (1972), Tmerrësisht e vështirë jeta e punëtorit në socializëm, Shqiptarja.com, 6 shkurt 2018.
  4. ^ a b Ndue Dedaj (2015), Musine Kokalari, gruaja e parë e letrave shqipe, mapo.al, 7 shkurt 2015.
  5. ^ Musine Kokalari në letrat me Lasgushin: I çmoj kritikët e mi…, Shqiptarja.com, 7 shkurt 2017.