Shpërbërja e Perandorisë Osmane
Shpërbërja e Perandorisë Osmane (1908–1922) filloi me Revolucionin Xhonturk i cili rivendosi kushtetutën e vitit 1876, duke vendosur politikën shumëpartiake me një sistem zgjedhor me dy faza për parlamentin osman. Në të njëjtën kohë, një lëvizje e sapolindur e quajtur osmanizëm u promovua në një përpjekje për të ruajtur bashkimin e Perandorisë, duke theksuar një nacionalizëm kolektiv osman pa dallim feje apo etnie. Brenda perandorisë, kushtetuta e re fillimisht u pa pozitivisht, si një mundësi për të modernizuar institucionet shtetërore dhe për të zgjidhur tensionet ndërkomunale midis grupeve të ndryshme etnike.[1]
Në vend të kësaj, kjo periudhë u bë historia e luftës në muzg të Perandorisë. Pavarësisht reformave ushtarake, Ushtria Osmane u përball me disfatë katastrofike në Luftën Italo-Turke (1911–1912) dhe në Luftërat Ballkanike (1912–1913), duke rezultuar në dëbimin e osmanëve nga Afrika e Veriut dhe pothuajse jashtë Evropës. Trazirat e vazhdueshme që çuan në Luftën e Parë Botërore rezultuan në incidentin e 31 marsit, grushtin e shtetit osman 1912 dhe grushtin e shtetit osman 1913. Qeveria e Komitetit të Bashkimit dhe Përparimit (CUP) u radikalizua gjithnjë e më shumë gjatë kësaj periudhe dhe kreu spastrim etnik dhe gjenocid kundër qytetarëve armenë, asirianë dhe grekë të perandorisë.
Pjesëmarrja osmane në Luftën e Parë Botërore përfundoi me disfatë dhe ndarjen e territoreve të mbetura të perandorisë, sipas kushteve të Traktatit të Sèvres. Traktati, i formuluar në konferencën e Londrës (1920), i caktoi shtetit osman tokë nominale dhe e lejoi atë të ruante emërtimin "Hilafeti Osman" (i ngjashëm me Vatikanin, një shtet fetaro-monarkik i sunduar nga Papa katolik), duke e lënë atë në gjendje të rëndë. Një faktor prapa kësaj marrëveshjeje ishte dëshira e Britanisë për të penguar Lëvizjen Kalifat.
Pushtimi i Stambollit (Kostandinopojës së vjetër), së bashku me pushtimin e Smirnës (Izmir), mobilizuan Lëvizjen Kombëtare Turke, e cila përfundimisht fitoi Luftën për Pavarësinë Turke. Shfuqizimi zyrtar i Sulltanatit Osman u krye nga Asambleja e Madhe Kombëtare e Turqisë më 1 nëntor 1922. Sulltani u shpall persona non grata nga tokat që dinastia osmane kishte sunduar që nga viti 1299.
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Lufta Greko-Turke (1919-1922)
- Lufta Turke për Pavarësi
- Mustafa Qemal Ataturku
- Shfuqizimi i Sulltanatit Osman
- Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë
- Luftërat Ballkanike
- Konferenca e Londrës (1912–1913)
- Traktati i Londrës (1913)
- Traktati i Kostandinopojës (1913)
- Revolucioni Xhonturk
- Lufta Greko-Turke (1897)
- Lufta Rumune për Pavarësi
- Revolucioni serb
- Lufta Greke për Pavarësi
- Perandoria Osmane në gjysmën e parë shek. XVIII-XIX
- Perandoria Osmane në gjysmën e dytë të shekullit XVIII-XIX
- Perandoria Osmane në shek. XVII-XVIII
- Luftërat osmane në Evropë
- Historia e luftërave Ruso-Turke
- Luftërat turko-veneciane
- Lufta Osmano-Venedikase (1570-1573)
- Lufta e Madhe Turke
- Shqipëria Osmane
- Pashallëqet shqiptare
- Rilindja Kombëtare Shqiptare
- Kriza Lindore
- Shkaqet për shpërthimin e Krizës Lindore
- Kriza Lindore dhe Shqipëria
- Lufta e Krimesë
- Konferenca e Stambollit
- Konferenca e Berlinit
- Traktati i Berlinit (1878)
- Kongresi i Berlinit
- Traktati i Shën Stefanit
- Lufta Ruso-Turke (1877-1878)
- Perandoria Osmane në shek. XIX-XX
- Lidhja e Prizrenit
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Reynolds 2011, f. 1
Bibliografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Reynolds, Michael A. (2011). Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires 1908–1918 (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 324. ISBN 978-0521149167.