Shpërbërja e Perandorisë Osmane

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Shpërbërja e Perandorisë Osmane (1908–1922) filloi me Revolucionin xhonturk i cili rivendosi kushtetutën e vitit 1876 dhe solli politikën shumëpartiake me një sistem zgjedhor me dy faza për parlamentin osman. Në të njëjtën kohë, një lëvizje e sapolindur e quajtur osmanizëm u promovua në një përpjekje për të ruajtur bashkimin e Perandorisë, duke theksuar një nacionalizëm kolektiv osman pa dallim feje apo etnie. Brenda perandorisë, kushtetuta e re fillimisht u pa pozitivisht, si një mundësi për të modernizuar institucionet shtetërore dhe për të zgjidhur tensionet ndërkomunale midis grupeve të ndryshme etnike.[1]

Çertifikata për ish-Perandorinë me Shqipërinë (1933)

Në vend të kësaj, kjo periudhë u bë historia e luftës në muzg të Perandorisë. Pavarësisht reformave ushtarake, Ushtria Osmane u përball me disfatë katastrofike në Luftën Italiano-Turke (1911–1912) dhe në Luftërat Ballkanike (1912–1913), duke rezultuar në dëbimin e osmanëve nga Afrika e Veriut dhe pothuajse jashtë Evropës. Trazirat e vazhdueshme që çuan në Luftën e Parë Botërore rezultuan në incidentin e 31 marsit, grushtin e shtetit osman 1912 dhe grushtin e shtetit osman 1913. Qeveria e Komitetit të Bashkimit dhe Përparimit (CUP) u radikalizua gjithnjë e më shumë gjatë kësaj periudhe dhe kreu spastrim etnik dhe gjenocid kundër qytetarëve armenë, asirianë dhe grekë të perandorisë. Pjesëmarrja osmane në Luftën e Parë Botërore përfundoi me disfatë dhe ndarjen e territoreve të mbetura të perandorisë sipas kushteve të Traktatit të Sèvres. Traktati, i formuluar në konferencën e Londrës, i ndau shtetit osman tokë nominale dhe e lejoi atë të ruante emërtimin "Hilafeti Osman" (i ngjashëm me Vatikanin, një shtet priftëror-monarkik i sunduar nga Papa katolik), duke e lënë atë në mënyrë të rëndë. i dobësuar. Një faktor prapa kësaj marrëveshjeje ishte dëshira e Britanisë për të penguar Lëvizjen Kalifat.

Pushtimi i Stambollit (Kostandinopojë), së bashku me pushtimin e Smirnës (Izmir), mobilizuan Lëvizjen Kombëtare Turke, e cila përfundimisht fitoi Luftën për Pavarësinë Turke. Shfuqizimi zyrtar i Sulltanatit Osman u krye nga Asambleja e Madhe Kombëtare e Turqisë më 1 nëntor 1922. Sulltani u shpall persona non grata nga tokat që dinastia osmane kishte sunduar që nga viti 1299.

Bibliografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Reynolds, Michael A. (2011). Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires 1908–1918 (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 324. ISBN 978-0521149167.

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Reynolds 2011, p. 1