Trinia

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Trinia (El Greco)

krishterim Trinia apo Trinjia, është mësimi që pohon se Perëndia (Zoti) është një Qenie e vetme që ekziston, njëkohësisht dhe në amshim, si një bashkim i tre personave (personae, prosopa): Ati (Burimi, Lartmadhëria e Amshuar, Krijuesi i gjithësisë); Biri (që ka jetuar pergjithmonë, Fjala ose Fjala e Amshuar, mishëruar si Jezusi i Nazaretit, bërë njeri, lindur (trupërisht) nga gjiri i Virgjëreshës Mari, shpëtimtari); dhe Shpirti i Shenjtë (që Ati e dërgon në emër të Krishtit për të mësuar dhe kuptuar të vërtetat e zbuluara). Që nga qindvjeçari i 4-t e.r , në Krishterimin e Lindjes dhe të Perëndimit, ky mësim është shpallur si "Një Perëndi në Tre Persona", që të tre si "persona" të ndryshëm dhe të bashkë amshuar ose "hypostases", ndajnë një thelb të vetëm Hyjnor, qenie, apo natyre.

Shkrime dhe tradita[redakto | redakto tekstin burimor]

Fjala "Trini" lidhet me fjalën latine "Trinitas" me të njëjtin kuptim, pra Trinia është vetia e të qenit njëkohësisht tre veta në një. Përdorimi i parë i emërtimit u përdor nga Tertuliani rreth vitit 200, lidhur me Atin, Birin dhe Shpirtin e Shenjtë, ose , në përgjithësi, me çdo veti të tre gjërave.

Grekët përdorin emërtimin "Τριάς" (çdo veti të tre gjërave) për Trininë e Krishtere, që i dha fjalën triadë anglishtes. Fjala Sanskrite "Trimurta, ka një kuptim të ngjashëm, siç e ka "Dreifaltigkeit" në gjermanisht, dhe shumë fjalë të tjera në gjuhë të tjera.

Do të ishte e kotë të lypet fjala "Τριάς" (Trini) në Besëlidhjen e Re, e cila flet vetëm për Perëndinë (shpesh të quajtur "Ati"), për Jezus Krishtin (shpesh të quajtur "Biri"), dhe për Shpirtin e Shenjtë, dhe për ndërlidhjen mes tyre. Fjala filloi të përdoret për ata vetëm në rrjedhën e pasqyrimeve teologjike të mëvonshme.

Të krishterët e hershëm njiheshin për qëndresën e tyre në besimin e qenësisë të një zoti të vetëm e të vërtetë, në kundërshti me kulturat e mëparshme politeiste. Ndërsa mbështetnin rreptësisht monoteizmin, ata besuan se njeriu i quajtur Jezus Krisht ishte njëkohësisht diçka më shumë se një njeri (u hulumtua një besim, për shembull, në hyrjen e rreshtave të "Letrës së hebrenjve, e cila e përshkruan atë si një pasqyrim të lavdisë së Perëndisë dhe bartës i shenjës (vulës) së qenies së vetë Zotit, dhe ende më qartazi, në parathënien e Ungjillit sipas Gjonit) dhe po ashtu me lidhjet e pranisë dhe fuqisë së Zotit që ata besuan ishte mes tyre dhe ata i´a veshën Shpirtit të Shenjtë. Shën Pali madje shkon aq larg sa që thotë se "në Jezusin jetën gjithë plotësi të Hyjnisë trupore" (Kolosianet 2:9)

Trinia (José de Ribera)

Për të krishterët e parë rëndësia e besimit të tyre në Zot, të cilin ata e quajtën Atë, në Jezu Krishtin , të cilin ata e shihnin si Birin e Zotit, dhe në Shpirtin e Shenjtë është shprehur në formulat që i lidhin që të tre së bashku, siç është ajo e Ungjillit sipas Mateut, Porosinë (Detyrën) e Madhe: "shkoni pra dhe bëni dishepuj në të gjitha kombet, duke i pagëzuar ata në emrin e Atit e të Birit e të Shpirtit të Shenjtë" (Mateu 28:19); dhe në Letrën e Dytë të Sh. Palit Korintasve: "Hiri i Zotit Jezus Krisht dhe dashuria e Perëndisë dhe shoqëria e Shpirtit të Shenjtë qoftë me ju të gjithë" (2 Korintet 13:14).

Përfundimet mbi se si mund të shpjegohet më mirë shoqërimi i Jezus Krishtit me Shpirtin e Shenjtë dhe me Perëndinë e vetme u zhvillua dalngadalë dhe jo pa kundërshtime. Ishte e vështirë të shikohej se si Jezusi të përshkruhej si Zot, ndërsa ende mbahej mësimi i njëqenësisë së Perëndisë. Shpjegime të tjera e ndenë trininë në pikën e vendosjes së tre qenieve hyjnore, me vetëm njërin prej tyre më të lartin dhe Perëndi në kuptim të plotë; ose ata e ndenë njëqenësinë deri në atë pikë të mendimit të Atit, Jezusit dhe Shpirtit të Shenjtë si pothuaj tre mënyra ose role në të cilat Perëndia i´a shfaq veten njerëzimit. Vetëm në shekullin e katërt dallimi i të treve dhe njësisë së tyre iu bashkua dhe shprehu vijën kryesore të Krishterimit në një doktrinë të vetme të një thelbi dhe tre personave (vetave). Disa të Krishterë ende debatojne dallimet e gjetura në Besëlidhjen e Re, ku Krishti shpall se "Unë dhe Ati im jemi një," por gjithashtu u lut në kryq , "Eloi, Eloi, lama sabachthani" (Zoti im pse më ke harruar ? ), i cili shpesh shpjegohet që fjalia e parë i referohet natyrës Hyjnore të Jezusit dhe e dyta natyrës së tij njerëzore (Dy natyra të vërteta: Zot e njeri - të ndryshme, jo të përziera në një).

Këshilli i Nicesë në vitin 325 birësoi një emërtim për marrdhënien mes Birit dhe Atit që nga ajo kohë shihet si shenja dalluese e ortodoksisë; ai shpalli se Biri është " i së njëjtës përbërje (óμοούσιος - një-thelbi) si Ati". Kjo u zhvillua më tej në formulën "tre veta, një përbërje". Përgjigja e pyetjes " Kush është Zoti?" tregon trininë e "Atit, Birit dhe Shpirtit të Shenjtë."

Pagëzimi si fillim mësimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Shumë të Krishterë fillojnë të mësojnë mbi Trininë nëpërmes diturisë së Pagëzimit. Kjo është edhe një pikë fillimi e rrokjesmendore (kuptimit) pse ky mësim është i rëndësishëm për shumë të krishterë, megjithëse doktrina mëson vetë se qenia e Zotit është përtej mundësisë së rrokjesmendore (kuptimit) të plotë. Besimi Apostolik dhe Besimi Nicean janë ndërtuar rreth ushtrimit të Trinisë, ushtrohen festivisht me kthimin (konvertimin) në Krishterim kur ata marrin pagëzimin, dhe meshën e Kishës, veçanërisht kur festohet Eukaristia (Falënderimi). Një ose të dy këto besime përdoren shpesh si përmbledhje e besimit të Krishterë nga rrymat kryesore fetare.

Tekste Shkrimesh të cituara si mbështetje të nënkuptuara për doktrinën e Trinisë[redakto | redakto tekstin burimor]

Shembuj mbi kuptimin e Trinisë[redakto | redakto tekstin burimor]

Përkthim nga latinishtja; shkrimi i jashtëm: Ati nuk është Biri, Biri nuk është Ati, Biri nuk është Shpirti i Shenjtë, Shpirti i Shenjtë nuk është Ati; shkrimi i brendshëm: Ati është Perëndi; Biri është Perëndi; Shpirti i Shenjtë është Perëndi.

Etërit e kishës së hershme kanë përdorur shëmbëlltyra për të ndriçuar çështjen e kuptimit të Trinisë.

  • Tertuliani përdorte shëmbëlltyrën e pemës për kuptimin e Trinisë: rrënjët, trungu dhe degët, uji që rrjedh nga burimi në përrua dhe pastaj në lumë.
  • Gregor Mrekullibërësi dhe Augustini i Hipos e krahasonin Trininë me shkallëzimin e trefishtë të natyrës së njeriut: trupi, shpirti dhe fryma.
  • Vasili i Çezaresë e krahasonte konceptin e Trinisë me ylberin: dielli, drita (e diellit) dhe ngjyrat.
  • Edhe etërit e kishës e përfytyronin Trininë si tre qirinj apo pishtarë ngjitur me njëri-tjetrin që digjen me një flakë të vetme.
Irish clover.jpg
  • Shën Patriku sipas gojëdhënës ua shpjegoi irlandezëve Trininë me një tërfil. Tërfili përbëhet nga tre fletë të pamvarura nga njëra-tjetra, por të cilat formojnë së bashku një dhe po të njëjtën bimë dhe janë të formuara krejtësisht njëlloj.
  • Në kohët e sotme Klajv Stepëls Ljuis e krahasonte Trininë me një gur zari me tre përmasat e tij.
  • Teologu David Klemens e krahasonte Trininë me konceptin matematikor të 1 x 1 x 1 = 1.
  • Shëmbëlltyra të tjera janë: dielli, është yll (trup qiellor), dritë, dhe ngrohtësi (fuqi). Tre gjendjet e ujit: akull, avull dhe lëng.
  • Një përfytyrim tjetër i mundshëm është hyjnia e tre vetave, që ka tre pjesë të domosdoshme të qenies së saj, dashurinë, bashkësinë dhe komunikimin.

Paraqitja pamore e dallimsisë mes Trinisë dhe Treqenësisë[redakto | redakto tekstin burimor]

Trinia në shkrimet e para të krishtera[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkruesit e parë të krishterë shpreheshin kështu në lidhje me Trinjinë.

  • « Ne nuk ia heqim Atit Njëninë e Tij hyjnore, kur ne pohojmë se edhe Biri është Perëndi. Pasiqë ai është Perëndi nga Perëndia, njëri nga njëri; prandaj një Perëndi sepse Perëndia është nga vetvetja. Nga ana tjetër Biri nuk është më pak Perëndi sepse Ati është Perëndi i vetëm. Pasiqë Biri i Njëlindur nuk është pa lindje, në mënyrë që t´ia heqë Atit njininë e Tij hyjnore, as është i ndryshëm nga Ati, por pasiqë Ai është lindur nga Perëndia.» (Hilariusi i Putiers, "De Trinitate".)
  • « Kur pohoj se Biri është i ndryshëm nga ati, nuk iu përmbahem dy perëndive, por nënkuptoj, si të thuash, dritë nga drita, rrymën nga burimi, dhe një rreze nga dielli.» (Hipoliti)
  • « Karakteri dallues i fesë në Krisht është ky: Biri i Perëndisë, që është Fjala në të vërtetë Perëndia në fillim ishte Fjala, dhe Fjala ishte Perëndi - që është dituri e fuqi e Atit në të vërtetë Krishti është fuqia e Perëndisë dhe dituria e Perëndisë - në fundin e kohërave është bërë njeri për shpëtimin tonë. Në të vërtetë Gjoni, pasi pat thënë: Në fillim ishte Fjala, pak më pas ka shtuar dhe fjala u bë mish, që është si të thuash: bërë njeri. Dhe Zoti thotë për veten: pse kërkoni të më vrisni mua, një njeri që ka thënë të vërtetën? dhe Pali, që kishte mësuar nga ai, shkruan: Një Perëndi e vetme, një ndërmjetës i vetëm mes Perëndisë dhe njerzve, njeriu Jezus Krishti.» (Athanasi i Aleksandrisë, letra e dytë Serapiones).

Shiko edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]