Entomologjia
Larmia e insekteve sipas rendeve taksonomike |
 |
Entomologjia (nga gjuha antike greke: ἔντομον - entomon - insekt, dhe - λογία - logia)[1] ) është studimi shkencor i insekteve, një degë e zoologjisë bashkëkohore. Në të kaluarën termi "insekt" ishte i paqartë dhe historikisht përkufizimi i entomologjisë përfshinte studimin e kafshëve tokësore në grupe të tjera të artropodëve ose edhe të tjera, të tilla si araknidet, miriapodët, krimbat e tokës, kërmijtë e tokës, etj. Ky kuptim më i gjerë i entomologjisë mund të haset ende në përdorimin joformal.
Vështrim
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ky kuptim më i gjerë mund të haset ende në përdorimin joformal. Entomologjia mbivendoset me fusha të ndryshme si gjenetika molekulare, sjellja, biomekanika, biokimia, sistematika, fiziologjia, biologjia zhvillimore, ekologjia, morfologjia dhe paleontologjia. Me rreth 1.3 milion specie të përshkruara, insektet përbëjnë më shumë se dy të tretat e organizmave të njohur dhe kanë bashkëveprime të shumta me bimët, duke qenë shpesh bartës të patogjenëve ose faktorë të rëndësishëm në përhapjen e sëmundjeve bimore.
Si disa nga fushat e tjera që janë kategorizuar brenda zoologjisë, entomologjia është një kategori e bazuar në takson; çdo formë e studimit shkencor në të cilën ka përqendrim në hulumtimet që lidhen me insektet është, sipas përkufizimit, është entomologji. Prandaj entomologjia mbivendoset me një seksion kryq të temave po aq të larmishëm sa gjenetika molekulare, sjellja, biomekanika, biokimia, sistematika, fiziologjia, biologjia zhvillimore, ekologjia, morfologjia dhe paleontologjia . [2]
Entomologjia bujqësore është një nënfushë e entomologjisë që merret me studimin e insekteve të lidhura me prodhimin bujqësor, si dëmtuesit e kulturave, por edhe insektet e dobishme si polenizuesit dhe armiqtë natyrorë të patogjenëve. Kjo fushë ka rëndësi të madhe praktike, sepse insektet mund të jenë bartës të sëmundjeve bimore, të dëmtojnë drejtpërdrejt indet e bimëve, ose të ndihmojnë në kontrollin biologjik të patogjenëve. Për shembull, bletët janë thelbësore për polenizimin e shumë kulturave, ndërsa disa insekte grabitqare përdoren në menaxhimin e integruar të dëmtuesve (IPM). Kështu, entomologjia bujqësore ndërthuret ngushtë me fitopatologjinë, duke krijuar një kuadër të gjerë për kuptimin e marrëdhënieve mes insekteve, bimëve dhe sëmundjeve. [3]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Literatura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Capinera, JL (editor). 2008. Encyclopedia of Entomology, 2nd Edition. Springer. ISBN 1-4020-6242-7
- Chiang, H.C. and G. C. Jahn 1996. Entomology in the Cambodia-IRRI-Australia Project. (in Chinese) Chinese Entomol. Soc. Newsltr. (Taiwan) 3: 9–11.
- Davidson, E. 2006. Big Fleas Have Little Fleas: How Discoveries of Invertebrate Diseases Are Advancing Modern Science University of Arizona Press, Tucson, 208 pages, ISBN 0-8165-2544-7.
- Gillot, Cedric. Entomology. Second Edition, Plenum Press, New York, NY / London 1995, ISBN 0-306-44967-6.
- Grimaldi, David; Engel, Michael S. (2005). Evolution of the Insects (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 0-521-82149-5.
- Triplehorn, Charles A. and Norman F. Johnson (2005-05-19). Borror and DeLong's Introduction to the Study of Insects, 7th edition, Thomas Brooks/Cole. ISBN 0-03-096835-6. — a classic textbook in North America.
- Wale, Matthew. Making Entomologists: How Periodicals Shaped Scientific Communities in Nineteenth-Century Britain (U of Pittsburgh Press, 2022) online book review
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Henry George Liddell and Robert Scott (1980). A Greek-English Lexicon (Abridged Edition) (në anglisht). United Kingdom: Oxford University Press. ISBN 0-19-910207-4.
- ↑ "Forensic Entomology - Explore Forensics (UK)". exploreforensics.co.uk (në anglisht). Marrë më 2026-02-15.
- ↑ "Insectology". www.collinsdictionary.com (në anglisht). Collins. Marrë më 8 nëntor 2024.