Hallalli

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Fjala halal në arabisht. Përdoret si një shënues vizual për myslimanët në restorante, dyqane dhe në produkte.

Hallalli (Arabisht: حلال, ḥalāl) është një fjalë arabe që përkthehet në "e lejuar" në shqip. Në Kuran, fjala hallall krahasohet me haram (e ndaluar). Ky kundërshtim binar u përpunua në një klasifikim më kompleks të njohur si "pesë vendimet": i detyrueshëm, i rekomanduar, neutral, e papëlqyeshme dhe i ndaluar. Juristët islamë nuk pajtohen nëse termi hallall mbulon dy të parat apo katër të parat e këtyre kategorive. Kohët e fundit, lëvizjet islame që kërkojnë të mobilizojnë masat dhe autorët që shkruajnë për një audiencë popullore kanë theksuar dallimin më të thjeshtë të hallallit dhe haramit.

Termi hallall është veçanërisht i lidhur me ligjet dietike islame dhe veçanërisht me mishin e përpunuar dhe përgatitur në përputhje me këto kërkesa.

Ushqimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Tabela e dyqanit në frëngjisht dhe arabisht për një kasap hallall në Paris

Disa kompani ushqimore ofrojnë ushqime dhe produkte të përpunuara hallall. Ushqimet e gatshme hallall janë një treg konsumator në rritje për myslimanët në Britani dhe Amerikë dhe ofrohen nga një numër në rritje i shitësve me pakicë.[1] Kuzhina vegjetariane është hallall nëse nuk përmban alkool.

Shembulli më i zakonshëm i ushqimit haram (i ndaluar) është mishi i derrit.[2] Ndërsa mishi i derrit është i vetmi mish që kategorikisht nuk mund të konsumohet nga myslimanët.[3] Ushqime të tjera që nuk janë në gjendje të pastër gjithashtu konsiderohen haram. Kriteret për artikujt jo të derrit përfshijnë burimin e tyre, shkakun e ngordhjes së kafshës dhe mënyrën e përpunimit të saj. Shumica e dijetarëve islamë i konsiderojnë hallall butakët dhe prodhimet e tjera të detit.[4]

Myslimanët gjithashtu duhet të sigurojnë që të gjitha ushqimet (veçanërisht ushqimet e përpunuara), si dhe artikujt joushqimor si kozmetika dhe farmaceutikët, të jenë hallall. Shpesh, këto produkte përmbajnë nënprodukte shtazore ose përbërës të tjerë që myslimanët nuk lejohen t'i hanë ose t'i përdorin në trupin e tyre. Ushqimet që nuk konsiderohen hallall për t'i konsumuar nga myslimanët përfshijnë gjakun dhe substancat dehëse si pijet alkoolike. Një myslyman i cili përndryshe do të vdiste nga uria i lejohet të hajë ushqim jo hallall nëse nuk ka ushqim hallall në dispozicion.[5] Gjatë fluturimeve me aeroplan, myslimanët zakonisht do të porosisin ushqim kosher (nëse ushqimi hallall nuk është i disponueshëm) për t'u siguruar që pjata e tyre e zgjedhur nuk do të ketë përbërës derri.

Metoda e therjes[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Seksioni i mishit hallall në një dyqan ushqimesh në Kanada.

Ushqimi hallall duhet të vijë nga një furnizues që përdor praktika hallall. Dhabiḥah (ذَبِيْحَة) është metoda e përshkruar e therjes për të gjitha burimet e mishit, duke përjashtuar peshkun dhe kafshët e tjera detare, sipas ligjit islam. Kjo metodë e therjes së kafshëve përbën në përdorimin e një thike të mprehtë për të bërë një prerje që pret pjesën e përparme të fytit, ezofagut dhe venave të qafëve, por jo palcën kurrizore.[6] Koka e një kafshe që theret duke përdorur metoda hallall është e lidhur me kiblen. Përveç udhëzimit, kafshët e lejuara duhet të theren me faljen e lutjes islame Bismilah.[7]

Therjen duhet ta kryejë një myslyman i rritur.[8] Kafshët e therura nga jomyslimanët nuk janë hallall. Gjaku duhet të derdhet nga venat. Kufomat (kufomat e kafshëve të ngordhura, siç janë kafshët që kanë ngordhur në natyrë) nuk mund të hahen. Për më tepër, një kafshë e mbytur, e rrahur (për vdekje), e vrarë nga një rrëzim, e shpuar (për vdekje), e egërsuar nga një bishë grabitqare (nëse nuk e mbaron nga një njeri) ose e flijuar në një altar guri nuk mund të hahet.[9]

Mish i therur ose i përgatitur nga ithtarët e librit[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Një kafshë e therur nga të krishterët ose çifutët është hallall vetëm nëse therja kryhet me prerje të qafës. Përmendet para therjes se qëllimi është konsumimi i lejuar dhe therja kryhet sipas emritAllahut (duke treguar se jeni mirënjohës për bekimet e Allahut). Thirrja e emrit të Allahut është një kërkesë. Me fjalë të tjera, fjala ṭaʻām i referohet mishit dhabīhah; dmth, mishi i përgatitur pas therjes së një kafshe duke prerë fytin (dmth. venën e qafës, arteriet karotide dhe trake) dhe gjatë therjes thirret emri i Zotit (Ibn 'Abbas, Muxhahid, ʻIkrimah të gjithë të cituar nga Ibnu, Ṭabarī, Kathīr).[6]

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Halal la carte". The Economist (në anglisht). ISSN 0013-0613. Marrë më 31 gusht 2016.
  2. ^ "Pork (لَحم الخنزير) From the Quranic Arabic Corpus – Ontology of Quranic Concepts" (në anglisht). Marrë më 29 dhjetor 2015.
  3. ^ Kuran 2:173
  4. ^ "Are there any types of seafood that Muslims are not permitted to eat?" (në anglisht).
  5. ^ Kuran 16:115
  6. ^ a b "Islamic Method of Slaughtering – Department of Halal Certification". halal certification.ie (në anglisht).
  7. ^ Qasmi, Qazi Mujahidul Islam (1 janar 2009). The Islamic Concept of Animal Slaughter: احكام الذبيحة من المنظور الاسلامي [انكليزي] ترجمة (në anglisht). Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية. fq. 44:47. ISBN 978-2-7451-6060-7.
  8. ^ "Department of Halal Certification EU". Department of Halal Certification EU (në anglisht).
  9. ^ Kuran 5:3