Stadiumi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Melbourne Cricket Ground
Estadio Azteca

Stadiumi zakonisht është një fushë e gjerë dhe e rrethuar, me shkallë të ngritura, e ndarë në disa pjesë dhe e pajisur me mjetet e nevojshme për të zhvilluar ndeshje futbolli, lojëra me dorë ose gara të tjera sportive. [1] Mund të përdoret edhe për koncerte dhe organizime e manifestime tjera publike. [2]

Pausanias vuri në dukje se për rreth gjysmë shekulli e vetmja ngjarje në festivalin e lashtë Olimpik Grek ishte gara që përbënte një vrapim në gjatësi të stadionit në Olimpiadë, nga ku lindi edhe fjala "stadium". [3]

Shumica e stadiumeve me një kapacitet të paktën 10,000 shikuesish janë përdorur për ndeshjet futbollistike. Sportet e tjera të njohura që organizohen në fushën e stadiumit përfshijnë futbollin gridiron, bejsbollin, kriketin, futbollin rugby, ndeshjen e demave (bullfight), etj. Shumë ambiente të mëdha sportive përdoren gjithashtu për koncerte.

Etimologjia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Stadiumi në Olimpiadë

"Stadium" është forma latine e fjalës greke " stadion " ( στάδιον ), një masë e gjatësisë e barabartë me gjatësinë e 600 këmbëve të njeriut. [4] Meqenëse këmbët janë me gjatësi të ndryshueshme, gjatësia e saktë e një stade varet nga gjatësia e saktë e adoptuar për 1 këmbë në një vend dhe kohë të caktuar. Megjithëse në terma modern 1 stadion = 600 feet (180 m), në një kontekst të dhënë historik në të vërtetë mund të nënkuptojë një gjatësi deri në 15% më të madhe ose më të vogël. [3]

Masa ekuivalente romake, stadiumi, kishte një gjatësi të ngjashme   - rreth 185 metra (607 ft) - por në vend që të përcaktohet me këmbë është përcaktuar duke përdorur standardin romak të njohur si passus, me një distancë prej 125 passūs.

Përdorimi në anglisht i stadiumit vjen nga infrastruktura e niveleve që rrethojnë një udhë romake me gjatësi të tillë.

Shumica e fjalorëve përmbajnë si shprehjen stadiume ashtu edhe shprehjen tjetër në shumës stadia.

Historiku[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Stadiumi Panathenaikos

Stadiumi më i vjetër i njohur është Stadiumi në Olimpiadë në Greqi, ku u mbajtën Lojërat Olimpike të antikitetit nga viti 776 p.e.s. Fillimisht Lojërat përbëheshin nga një ngjarje e vetme, një sprint përgjatë gjatësisë së stadiumit.

Stadiume antike greke dhe romake janë gjetur në qytete të lashta, mbase më i famshmi është Stadiumi i Domitianit, në Romë.

Stadiumi antik Panathenaikos i gërmuar dhe rinovuar ishte vend organizimi i një versioni të hershëm të Lojërave Olimpike që në vitin 1870, [5] 1875, 1896 dhe 1906. Gërmimet dhe rinovimi i stadiumit ishte pjesë e trashëgimisë së përfituesit të Kombëtares Greke Vangjel Zhaba, dhe ishte stadiumi i parë antik që u përdor në kohët moderne.

Antikiteti[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Stadiumi në Afërdisias

Stadiumet në Greqinë e lashtë dhe Romë u ndërtuan për qëllime të ndryshme, dhe në fillim vetëm grekët ndërtuan struktura të quajtura "stadium"; Romakët ndërtuan struktura të quajtura " cirk ". Stadia greke ishte për garat në këmbë, ndërsa cirku romak ishte për garat e kuajve. Që të dy, megjithatë, kishin forma dhe zona të ngjashme me ulëse përreth tyre për spektatorët. Grekët gjithashtu zhvilluan teatrin, me rregullimet e tij të uljes duke parashikuar ato të stadiumeve moderne. Romakët kopjuan teatrin, pastaj e zgjeruan për të akomoduar turma më të mëdha dhe ambiente më të hollësishme. Romakët zhvilluan gjithashtu teatrin e rrumbullakët me madhësi të dyfishtë të quajtur amfiteatër, duke ulur turmat në dhjetëra mijëra për të ndjekur luftimet e gladiatorëve dhe shfaqje të kafshëve. Stadiumi dhe teatri grek dhe cirku dhe amfiteatri romak janë të gjitha institucione stërgjyshore për stadiumin modern. [6] [7]

Shembuj[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Emri Vendi Data e hershme Gjatësia në metra/këmbë Gjerësia në metra/këmbë
Stadiumi në Olimpiadë Greqi 776 p.e.s. 212.54 metra (697.3 ft) 28.5 metra (94 ft)
Stadiumi në Delfi Greqi 500 p.e.s. 177 metra (581 ft) 25.5 metra (84 ft)
Stadiumi i Domianit Itali 80 e.s. 200 metra (660 ft) - 250 metra (820 ft) (vlerësohet)
Stadiumi në Afërdisias Turqi 225 metra (738 ft) (përafërsisht) 30 metra (98 ft) (përafërsisht)

Stadiume në Shqipëri[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Stadiume në Kosovë[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shih edhe[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Literatura[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • John, Geraint; Rod Sheard; Ben Vickery (2007). Stadia: A Design and Development Guide (në anglisht) (bot. 4th)). Amsterdam: Elsevier/Architectural Press. ISBN 978-0-7506-6844-6.
  • Lisle, Benjamin D. (2017). Modern Coliseum: Stadiums and American Culture (në anglisht). Philadelphia: U of Pennsylvania Press. f. 321.
  • Serby, Myron W. (1930). The Stadium; A Treatise on the Design of Stadiums and Their Equipment (në anglisht). New York, Cleveland: American Institute of Steel, inc. OCLC 23706869.

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Stadia is the Latin plural form, but both are used in English. Dictionary.com
  2. ^ Nussli Group "Stadium Construction Projects"
  3. ^ a b A Brief History of the Olympic Games by David C. Young, p. 20
  4. ^ Στάδιον, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, on Perseus
  5. ^ The Modern Olympic Games, A Struggle for Revival by David C. Young, Chapters 4 & 13
  6. ^ Cameron, Alan (1976). Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium (në anglisht). Oxford University Press.
  7. ^ Beare, W. (1950). The Roman Stage: A Short History of Latin Drama in the Time of the Republic (në anglisht). Methuen.