Elektromagnetizmi
Nga Wikipedia, Enciklopedia e Lirë
Elektromagnetizmi është degë e fizikës që studion valët elektromagnetike, dukuritë e fushave elektro magnetike, fuqitë e grimcave dhe trupave të ngarkuar elektrikisht.
Fusha magnetike krijohet nga lëvizja e ngarkesave elektrike në një magnet. Një fushë magnetike e ndryshueshme krijon rrymë elektrike. Po ashtu, një fushë e ndryshueshme elektrike krijon një fushë magnetike. Për shkak të kësaj ndërvarjeje të fushës magnetike dhe elektrike, është e kuptueshme njohja e tyre si një qenie e njëjtë që quhet fushë elektromagnetike.
Fusha magnetike ushtron forcën e saj në të gjitha sendet që kanë një ngarkesë elektrike, dhe ndikon të gjithë hapësirën.
Tabela e përmbajtjeve |
[redaktoni] Historia
Si fillesë të elektromagnetizmit mund të quajme ngjarjen që i ndodhi Profesorit Hans Ersted. Me 21 Prill të 1829 Erstedi po përgatitej për një leksion kur ai vuri re se gjilpëra e kompasit përkulej nga Veriu magnetik kur ai hapte ose mbyllte celsin e një baterie që kishte mbi tavolinë. Kjo zhvendosje e gjilpëres e bindi atë se fusha magnetike shperhapej nga të gjitha anët e telit elektrik të qarkut që ai kishte mbi tavolinë.
[redaktoni] Forca elektromagnetike
Forca qe fusha elektromagnetike ushtron mbi therrmija te ngarkuara elektrikisht, quhet forca elektromagnetike, dhe eshte nje nga kater foract themelore. Forcat e tjera themelore jane forac nukleare e forte (e cila mban berthamat atomike se bashku), forca e dobet berthamore (e cila eshte pergjegjese per shkatimin e disa formave te dekompozimit radioaktiv), dhe forca gravitacionale. Te gjitha forcat e tjera jane te derivueshme nga keto kater forca themelore.
Forca elektromagnetike eshte ajo e cila eshte pergjegjese praktikisht per te gjiths fenomenet qe hasen ne jeten e perditshme , me perjashtim te gravitetit. Te gjitha forcat qe perfshihen ne bashkeveprimin midis atomeve mund te gjurmohen tek forca elektromagnetike qe vepron ne protonet dhe elektronet brend atomeve. Kjo perfshin edhe forcat ne eksperiencen e perditshme si ato "shtytese" apo "terheqese" ne objektet materiale, te cilat vine nga forcat intermolekulare midis molekulave individuale netrupat tone dhe atyre te objekteve. Ajo gjithashtu perfshinIt te gjitha format e fenomeneve kimike, te cilat lindin nga bashkeveprimi midis orbitaleve elektronike.
[redaktoni] Elektrodinamika klasike
[redaktoni] Efekti fotoelektrik
[redaktoni] Percaktime
Termi elektrodinamike ndonjehere perdoret per tju referuar kombinimit te elektromagnetizmit me mekaniken, e cila merret me efektet e fushave elektromagnetike ne sjelljen dinamike te therrmijave te ngarkuara elektrikisht.
[redaktoni] Njesite
Njesite elektromagnetike jane pjese e sistemit te njesive elektrike te bazuara paresisht ne vetite magnetike dhe korrentet elektrike, njesia themelore ne sitemin cgs eshte amperi. Njesite janee:
Ne sistemin elektromagnetik cgs, korrenti elektrik eshte njesia themelore e percaktuar nga ligji i Amperit ne te cilin permiabiliteti merret si nje madhesi pa dimensione (permiabiliteti relativ) vlera e te cilit ne vakum eshte njesi. Si rrjedhoje e kesaj,katrori i shpejtesise se drites shfaqet ne menyre eksplicite ne disa ekuacione qe lidhin madhesite e ketij sistemi.
