Kina

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Kinë)
Shko te: navigacion, kërko
Republika Popullore e Kinës 中华人民共和国
Flamuri i Republikës Popullore të Kinës
Stema e R.P të Kinës
Flamuri Emblema
People's Republic of China (orthographic projection).svg
Gjuha Gjuha Kineze
Kryeqyteti Pekin
Forma e qeverisë Republikë Popullore një partiake
Kryeministri Wen Jiabao
Kryetarë Hu Jintao
Sipërfaqja 9.640.821 km² km²
Popullsia 1.338.612.968
Dendësia e popullsisë 139,6/km² për banorë në km²
Prodhimi i Brendshëm Bruto $10,084 trillion
Prodhimi i Brendshëm Bruto për banorë $7.518
Indeksi i zhvillimit njerëzor 0,663
Valuta Yuan (renminbi) (¥) (CNY)
Festa kombëtare 1 tetor 1949
Zona kohore (UTC+8)
Targat e automjeteve CN
Kodi i internetit TLD .cn
Prefiksi telefonik +86


Republika Popullore e Kinës, më thjeshtë Kina (kinezçe: 中华人民共和国), ndodhet në pjesën lindore të kontinentit të Azisë, në bregun perendimor të Oqeanit Atlantik. Me sipërfaqe e tokësore rreth 9 milionë e 600 mijë kilometra katërore. Kina është vendi më i madh në Azi dhe vendi i tretë i madh në botë, duke u rradhitur pas Rusisë dhe Kanadasë.

Territori i Kinës fillon nga veriu në mes të lumit Heilungjan në veri të lumit Mohë ( në paralelin 53 gradë e 30 ‘) vazhdon në jug deri në Zëmansha në skajin e arqipelakut Nansha( 4 gradë e paralelit verior ), duke kaluar 49 gradë me një distancë prej 5500 kilometrash. Nga lindja fillon nga kryqezimin e lumit Heilungjan me lumin Usuri ( në 135 gradë 05’ të milidianit lindor) e vazhdon në perendim deri në rafshnatën Pamis ( 73 gradë e 40’ të milidianit lindor ), duke kaluar më se 60 gradë me një gjatësi rreth 5000 kilometrash.

Gjatësia e përgjithshme e vijes kufitare është 22 mijë e 800 kilometra Në lindje ka kufi me Korenë, në veri me Mongolinë, në verilindje me Rusinë, në veriperendim me Kazakistanin, Kiskistanin, Tagjikistanin, në perendim dhe në jugperendim ka kufi me Afganistanin, Pakistanin, Indinë, Nepalin, Butani, kurse në jug me Birmaninë, Laosin dhe Vietnamin. Pertej detit lindor dhe juglidor ndodhen Republika e Koresë, Japonia, Filipinet, Brunei, Malajzia dhe Indonezia.

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Historia e Kinës

Kina antike ishte një nga qendrat më të vjetra të civilizimit njerëzor.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Sistemi shtetëror

Republika Popullore e Kinës është vendi i socializmit me diktaturën demokratike të Popullit, i udhëhequr nga klasa punëtore dhe i bazuar në lidhjen punëtore e fshatare. Sistemi i socializmit është sistemi themelor i Republikës Popullore të Kinës.

Njësit administrative[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Njësit administrative

Njesitë administrative në rang province të Kinës. Tani në Kinë ka gjithsej 34 njesi administrative në rang distrikti, në të cilët përfshihen 4 qytete te varura direkt nga qendra, 23 provinca, 5 rajone autonome dhe 2 zona të posacme administrative. 4 Qytete të varura nga qendra:

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Demografia e Kinës

Kina është një vend me popullsi të hershme. Të parët që u vendosën në Kinë ishin fiset nomade. Së pari u vendosën nëpër luginat e lumenjve, e më vonë u shpërndanë edhe në viset tjera të Kinës. Kinezët qyshë herët arritën një shkallë të lartë kulturore dhe ekonomike. Shumë më herët së evropianët kanë njohur : busullën, gjilpërën magnetike, barutin, porcelanin, letrën shtypin etj. Ata ndërtuan shumë tempuj, godina etj. Njëri ndër më të njohura është Muri kinez, i ndërtuar në shekullin e III para erës së re.

po ashtu ajo qe e mbaroi murin kinez ishte dinastia Cin. Për te mbaruar murin kinez u nevojiten 2 milion njerëz ku 1 milion kishin vdekur. Muri kinez ishte afër 3500 km i gjate i larte 10 metra dhe i gjere 8 metra.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Gjeografia

Sipërfaqja e përgjithshme e Kinës është 9.596.960 km², prej së cilës 270.550 km² janë të mbuluara me ujë. Shtrihet rreth koordinatave gjeografike 35° 00' V, 105° 00' L. Kina është një vijë bregdetare të gjatë 14.500 km. Vija e përgjithshme kufitare tokësore e saj është 22.117 km. Kina në pjesën veriore kufizohet me Mongolin (4.677 km) dhe Rusin në veri lindje (3.605 km) deri në lindje kur fillon kufiri i gjatë 1.416 km me Korenë Veriore, pastaj vije bregdeti deri te kufiri në jug me Vietnamin (Vietnam 1.281 km) që vazhdon me Laosin (423 km), Birmaninë (2.185 km), në jug-perëndim me Butanin (470 km), Nepalin (1.236 km) e Indin (3.380 km) duke kaluar në perëndim me Pakistanin (523 km), Afganistani (76 km), Kirgistanin (858 km) e Kazakistanin (1.533 km) në fund të së cilit fillon kufiri veri perëndimor me Rusin (40 km). Ajo del ne Oq. Paqësor në lindje ndërsa në anën tjetër hyn thelle në Azinë Qendrore.

Klima. Për shkak të sipërfaqes së madhe edhe nuk është i mundshëm përshkrimi me pak fjalë i lloj-llojshmërisë të motit që sundon në pjesë të ndryshme. Mund të ceket që në jug pakë a shumë dominon moti i tropeve ndërsa në veri mot kontinental më shumë thatësi. Ne perëndim dhe veri klima është kontinentale,ne jug klima monsunike.

Relievi në pjesën më të madhe malorë, me rrafshnalta. Në perëndim dominojnë shkretëtirat ndërsa pjesa tjetër janë hapësira të rrafshëta me pellgje që përmbyllen me bjeshkë në lindje. Pika më e lartë ndodhet në lartësinë mbidetare 8.850 në Mont Everest. Ndërsa pika më e ulët -154 m n.n. e detit në vendin e quajtur Turpan Pendi

Si pasuri natyrore më të përhapura, thuhet se janë qymyri, xehja e hekurit, derivatet e naftës, gazi natyrorë, merkuri [Hg], kallaji [Sn], tungsteni [W], stibiumi [Sb], mangani [Mn], molibdeni [Mo], vadiumi [V], magnetitet [Fe3O4], alumini [Al], plumbi [Pb], zinku [Zn], urani [U], si dhe prurjen më të madhe të ujit në botë.

Për sipërfaqe të punueshme të tokës, në vitin 2005 thuhej që të ishte 14,86 % të së përgjithshmes, ndërsa të mbledhura gjithnjë vetëm 1,27 %, të përvetësuara dhe të ujitura 545.960 km².

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Ekonomia

Sot Kina është ekonomia e tretë më e madhe e botës. Ne vitin 2010 ajo pritet që tia kalojë dhe ekonomisë së Japonise, dhe të marrë së shpejti fuqinë nr 2 ne botë pas SHBA-se. Kjo falë rritjes se jashtëzakonshme ekonomike te saj (8-12 % çdo vit. Degët kryesore të ekonomisë janë bujqësia, blegtoria, industria, transporti dhe tregtia. Bujqësia është dega kryesore e ekonomisë. Prodhimet kryesore bujqësore janë : orizi, gruri, misri, meli, soja, pambuku, qaji dhe duhani. Me prodhimin e orizit Kina zë vendin e parë në bote. Rajoet ku bimësia është më e zhvilluar në luginat e lumenjve Jance, Huanho dhe ultësira Manqurisë në Kinën verilindore.

  • Blegtoria

Në Kinë rriten derrat, gjedhet, delet, dhitë , kuajt dhe shpezët shtëpiak. Kina e ka të zhvilluar edhe peshkatarinë. Kina zë vendin e parë në botë për peshkatari.

  • Industria ka prodhimet e veta siç janë porcelani, mëndafshi, qilimet, prodhimin e lodrave etj. Transportet në Kinë hekurudhor, automobilistik, ajror dhe ujor.
  • Tregtia

Kina eksporton : sojë, qaj, pambuk, duhan, mëndafsh, qymyr, hekur, mangan, volfram, antimon, prodhime te artizanateve, makia moderne etj. Ndërsa importon : oriz, grurë, mjete te komunikacionit, prodhime të elektroindustrisë, prodhimeve kimike, metale etj., ka marrëdhënie të mira tregtare me : Japoninë, Australinë, Britaninë e Madhe Francën, Rusinë, Italinë, Gjermaninë, SHBA-në.

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Artikulli kryesor : Kultura
Telekomunikacioni
Transporti
Ushtria
Turizmi

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Kina – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale
 Commons: Kina – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale



Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Kina – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale
 Commons: Kina – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale