Shqiptarët në Mal të Zi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Shqiptarët e Malit të Zi
Popullsia e përgjithshme
30,439 Shqiptarë
4.91% e popullsisë së Malit të Zi (censusi 2011)
32,671 Folës amtarë të gjuhës shqipe
5.27% e popullsisë së Malit të Zi (censusi 2011)
Rajone me popullsi të konsiderueshme
Komuna e Ulqinit 14,076
Komuna e Podgoricës 9,538
Komuna e Tivarit 2,515
Komuna e Plavës 2,475
Komuna e Rozhajës 1,158
Komunat e tjera 677
Gjuhët

Shqip (dialekti gegë)  · Malazezisht

Fetë

Islami  · Katolicizmi

ShqiptarëtMal të Zi janë pakicë etinke që përbëjnë 4.91% të popullsisë së përgjithshme të atij shteti bazuar në regjistrimin e popullsisë në vitin 2011. Shqiptarët në Malit të Zi janë gegë që jetojnë në juglindje dhe lindje të atij vendi, gjëgjësisht në komunat: Ulqin, Tivar, Plavë dhe Rozhajë dhe në komunën urbane të Tuzit. Qyteti më i madh i shqiptarëve në Mal të Zi është Ulqini, në të cilin gjendet institucioni më i lartë i vetë-qeverisjes së shqiptarëve në këtë vend, Këshilli Kombëtar i Shqipëtarëve.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Komunën e Ulqinit, shqiptarët formojnë shumicën e popullsisë (70.66% në bazë të regjistrimit të 2011-ës). Një numër i madh shqiptarësh jeton në zonën e TuzitKomunën e Podgoricës, që njihet si Malësia. Sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2011 në Komunën e Podgoricës kishte 9.538 shqiptarë (5.13% e popullsisë së përgjithshme), ku 2,383 prej tyre jetonin në Tuz. Gjithashtu një numër të madh i shqiptarëve jetojnë në Komunën e Plavës (18.88%), Komunën e Tivarit (5.98%) dhe Komunën e Rozhajës (5.04%).

Besimi fetar[redakto | redakto tekstin burimor]

Sipas regjistrimit të popullsisë të 2011-ës 73.13% e shqiptarëve në Mal të Zi ishin myslimanë dhe 26.13% ishin katolikë. Duhet theksuar se megjithëse janë të ndarë në dy besime fetare rrallë herë ka pasur konkurrencë ose grindje ndërmjet shqiptarëve të Malit të Zi për këtë temë. Shqiptarët muslimanë janë të përhapur në të gjithë territoret e banuara me shqiptar, kurse katolikët janë me shumë të përhapur në zonat pranë Lumit Buna dhe në Malësi.

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Shqiptarët në Cetinë, viti 1906.

Qeveria e Malit të Zi mundëson arsimim në gjuhën shqipe në shkollat fillore dhe të mesme lokale. Ka gjithashtu disa kurse të nivelit universitar në Podgoricë në gjuhën shqipe. Kultura shqiptare në Mal të Zi është e lidhur ngushtë me kulturën veriore shqiptare në Shqipëri dhe me qytetin e Shkodrës në veçanti. Shqiptarët e Malit të Zi flasin dialektin gegëgjuhës shqipe. Media në shqip është shumë e varfër, dy televizion transmetojnë në shqip: TV Teuta dhe TV Boin, por edhe RTCG1 (kanali shtetëror) jep lajme të shkurtërta në shqip. Radio stacioni që transmeton në shqip është Radio Elita. TV Teuta dhe Radio Elita e kanë qendrën në Ulqin. Flamuri i Shqiptarëve të Malit të Zi është i njëjti me Flamurin e Republikës së Shqipërisë i cili vlen si Flamuri i të gjithë shqiptarëve.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Ekonomia e zonave të banuara me shqiptarë është pasive përveç zonës së Ulqinit e cila ka burim kryesor turizmin. Si pasojë e ngecjes ekonomike të zonave të banuara me shqiptarë, por edhe e shumicës së territorit të Malit të Zi, emigrimi vjen si mundësia e vetme për një jetë më të mirë. Mendohet se në SHBA jetojnë më shumë shqiptarë me origjinë nga Malësia sesa në vetë Malësi.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Shqiptarët në Mal të Zi nuk janë të mirë organizuar në politikë, ndërmjet tyre egziston një ndarje e madhe politike. Partia e parë politike e krijuar nga shqiptarët e këtij vendi është Lidhja Demokratike në Mal të Zi, e krijuar nga Mehmet Bardhi.

Në zgjedhjet parlamentare të vitit 1992 ku ka marrë pjesë LD në MZ kanë rezultuara të humbura, edhe pse kanë pasur 3.85% të votave nuk kanë fituar asnjë mandat në Parlamentin e Mali të Zi. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 1996 partitë shqiptare kanë fituar 4 mandate në Parlament (LD në MZ: 2, UDSH: 2). Në zgjedhjet parlamentare të vitit 1998 kanë fituar 2 mandate (LD në MZ: 1, UDSH: 1). Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2001 partitë shqiptare kanë fituar 2 mandate (LD në MZ: 1, UDSH: 1, PPD: 0), por në koalicionin "Fitorja është e Mali të Zi" (e përbërë nga DPS dhe SDP, parti joshqiptare) që fitoi 33 mandate prej tyre 3 ishin shqiptar (gjithsej 5 deputetë shqiptarë). Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2002 shqiptarët dolën të bashkuar nën një koalicion të quajtur "Koalicioni demokratik - Shqipëtarët bashkë" dhe fituan 2 mandate. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2006 partitë shqiptare fituan 3 mandate (LD në MZ-PPD: 1, UDSH: 1, ASH: 1, FORCA; 0), kurse edhe "Koalicioni për Malin e Zi Evropian" (e përbërë nga DPS dhe SDP, parti joshqiptare) që fitoi 41 mandate, kishte 2 shqiptarë (gjithsej 5 deputetë shqiptarë). Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2009 partitë shqiptare fituan 4 mandate (Lista Shqiptare (LD në MZ dhe ASH): 1, UDSH: 1, Koalicioni Shqiptar - Prespektiva: 1, FORCA; 1) dhe 1 mandat si pjesë e "Koalicioni për Malin e Zi Evropian" (gjithsej 5 deputetë shqiptarë). Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2012 partitë shqiptare fituan 2 mandate (Koalicioni Shqiptar (LD në MZ, ASH dhe PD): 1, FORCA; 1, UDSH: 0, ARSH: 0) dhe 1 mandat si pjestar i "Koalicionit për Malin e Zi Evropian" dhe 1 mandat si pjestar i Malit të Zi Pozitiv (gjithsej 4 deputetë shqiptarë). Shqiptarët që aktualisht janë në Parlamentin e Malit të Zi janë: Genc Nimanbegu, Fatmir Gjeka, Dritan Abazoviq dhe Luigj Shkrela.

Personalitete[redakto | redakto tekstin burimor]

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Galeria[redakto | redakto tekstin burimor]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]