Shko te përmbajtja

Çernozmet

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Çernozem
Dheu çernozemik
Mollisol (USDA-NRCS)
Përdorur nëWRB, Të tjerë
Kodi WRBCH
ProfiliAhBC
Materiali prindërorLoess
KlimaKlima e lagësht kontinentale

Chernozem (from rusisht: чернозём ),[1]e quajtur edhe tokë e zezë, është një tokë me ngjyrë të zezë që përmban një përqindje të lartë humusi (4% deri në 16%) dhe përqindje të larta, të përbërjeve të fosforit dhe amoniakut. Çhernozemi është tokë shumë pjellore dhe mund të prodhojë rendimente të larta bujqësore me kapacitetin e saj të lartë të ruajtjes së lagështisë. Çernozemët janë një grup tokësor referues i bazës botërore të referencës për burimet e tokës (WRB)

Shpërndarja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Shpërndarja e dherave chernozem sipas klasifikimit të bazës botërore të referencës për burimet e tokës :
  Dominante (më shumë se 50% e mbulesës së tokës)
  Kodominant (25-50%)
  Të lidhur(5-25%)

Emri vjen nga termat ruse për të zezën dhe dheun, tokën ( chorny + zemlya ).[2][3] Toka, e pasur me lëndë organike që paraqet një ngjyrë të zezë, u identifikua për herë të parë nga gjeologu rus Vasily Dokuchaev në 1883 në stepën me bar të gjatë ose preri të Ukrainës Lindore dhe Rusisë Perëndimore .

Çhernozem mbulon rreth 230 milion hektarë tokë. Në botë ekzistojnë dy "rripa chernozem". Njëra është stepa euroaziatike e cila shtrihet nga Kroacia lindore ( Sllavonia ), përgjatë Danubit ( Serbia veriore, Bullgaria veriore ( Rrafshi Danubian ), Rumania jugore dhe lindore ( Rrafshi Vllahian dhe Rrafshina Moldaviane ) dhe Moldavia, në verilindje të Ukrainës përgjatë Zi Qendrore. Rajoni i Tokës i Rusisë Qendrore dhe Jugore në Siberi . Tjetra shtrihet nga Preritë Kanadeze në Manitoba përmes Rrafshinave të Mëdha të SHBA-së deri në jug deri në Kansas.[4] Trashësia e shtresës së Çhernozemit mund të ndryshojë shumë, nga disa centimetra deri në 1.5 metra (60 inç) në Ukrainë,[5] si dhe në rajonin e Luginës së Lumit të Kuq në SHBA Veriore dhe Kanada (vendndodhja e liqenit prehistorik Agassiz ).

Terreni mund të gjendet në sasi të vogla edhe gjetkë (për shembull, në 1% të Polonisë), Hungari dhe Teksas. Ekziston edhe në Kinën Verilindore, pranë Harbinit . I vetmi çernozem i vërtetë në Australi ndodhet rreth Nimmitabel, disa nga tokat më të pasura në kontinent.[6]

Më parë, kishte një treg të zi për tokën në Ukrainë. Shitja e tokës bujqësore ka qenë e paligjshme në Ukrainë që nga viti 1992 derisa ndalimi u hoq në vitin 2020,[7] por toka, e transportuar me kamion, mund të tregtohej legalisht. Sipas OJQ-së Green Front me bazë në Kharkiv, tregu i zi për çernozemin e blerë ilegalisht në Ukrainë parashikohej të arrinte afërsisht 900 milionë dollarë në vit në vitin 2011.[8]

Klasifikimi i tokës në Kanada dhe Shtetet e Bashkuara

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Tokat çernozemike janë një lloj toke në sistemin kanadez të klasifikimit të tokës dhe në bazën botërore të referencës për burimet e tokës (WRB).

"Ekuivalentët" e tipit çernozemik të tokës në sistemin kanadez, WRB dhe taksonominë e tokës së Departamentit të Bujqësisë të SHBA :

Kanadeze WRB Shba
Çernozemik Kastanozem, Chernozem, Phaeozem Mollisol
Chernozem Kafe Kastanozem (Aridik) Nëngrupet Aridic Mollisol (Xerolls dhe Ustolls)
Chernozem kafe e errët Haplic Kastanozem Nëngrupe tipike Mollisol
Çernozem i zi Çernozem Nëngrupet Udic Mollisol
Çernozem gri e errët Feozemi gri Nëngrupet Boralfic Mollisol, Albolls
Burimi: Pedosphere.com Arkivuar 14 mars 2016 tek Wayback Machine.

Historia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Teoritë e origjinës së Çernozemit:

Siç shihet në listën e mësipërme, diskutimet e shekullit të 19-të dhe të 20-të mbi pedogjenezën e Chernozemit fillimisht erdhën nga kushtet klimatike që nga Holoceni i hershëm deri në afërsisht 5500 pes. Megjithatë, asnjë rindërtim i vetëm paleo-klimatik nuk mund të shpjegojë me saktësi variacionet gjeokimike të gjetura në Chernozems në të gjithë Evropën Qendrore. Dëshmia e origjinës antropomorfike të karbonit të qëndrueshëm pirogjen në Chernozem çoi në përmirësimin e teorive të formimit.[18] Djegia e bimësisë mund të shpjegojë ndjeshmërinë e lartë magnetike të Chernozemit,[19] më e larta nga llojet kryesore të tokës.[20] Magnetizmi i tokës rritet kur mineralet e tokës goetit dhe ferrihidrit shndërrohen në maghemite në ekspozim ndaj nxehtësisë.[21] Temperaturat e mjaftueshme për të ngritur maghemitin në një shkallë peizazhi tregojnë ndikimin e zjarrit. Duke pasur parasysh rrallësinë e një fenomeni të tillë natyror në ditët moderne, ndjeshmëria magnetike në Chernozem ka të ngjarë të lidhet me kontrollin e zjarrit nga njerëzit e hershëm .[20]

Humifikimi mund të errësojë tokat ( melanizimi ) në mungesë të një përbërësi pirogjen të karbonit. Duke pasur parasysh simfoninë e proceseve pedogjene që kontribuojnë në formimin e tokës së errët, termi Chernozem përmbledh lloje të ndryshme të dherave të zeza me të njëjtën pamje, por histori të ndryshme formimi.

Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • IUSS Working Group WRB: World Reference Base for Soil Resources, fourth edition. International Union of Soil Sciences, Vienna 2022. ISBN 979-8-9862451-1-9 ().
  1. ↑ "chernozem | Etymology, origin and meaning of chernozem by etymonline". www.etymonline.com (në anglisht). Marrë më 5 tetor 2022.
  2. ↑ "chernozem | Etymology, origin and meaning of chernozem by etymonline". www.etymonline.com (në anglisht). Marrë më 5 tetor 2022.
  3. ↑ "Chernozem". Merriam-Webster Online Dictionary (në anglisht). 2008. Marrë më 7 korrik 2008.
  4. ↑ Ecology of Arable Land – Perspectives and Challenges by M. Clarholm and L. Bergström ISBN 978-94-010-6950-2
  5. ↑ Ukraine: Soils in Encyclopædia Britannica
  6. ↑ KG McQueen. "The Tertiary Geology And Geomorphology Of The Monaro: The Perspective In 1994" Centre For Australian Regolith Studies, Canberra 1994
  7. ↑ "Ukraine lifts ban on sale of farmland in bid to receive international funds". Euronews (në anglisht). 31 mars 2020.
  8. ↑ Black market for rich black earth, Kyiv Post (9 November 2011)
  9. ↑ Wallerius J. G. Agriculturae fundamenta chemica, åkerbrukets chemiska grunder. Upsaliae, 1761. 8, 4, 322 p.; The natural and chemical elements of agriculture. London, York: Bell, Etherington, 1770. 198 p.
  10. ↑ 'Lomonosov M. V. § 125. // On the strata of the Earth: a translation of "O sloiakh zemnykh" (1763) / translated by S. M. Rowland, S. Korolev. Boulder: Geological Soc. of America, 2012. 41 p. (Special paper; 485) "And so, there is no doubt that black soil is not primordial matter, but that it has been produced by the decomposition of animal and plant bodies over time"
  11. 1 2 Geikie, A. (1875), Life of Sir Roderick I, Murchison (në anglisht), vëll. 1, ASIN B0095632AU
  12. ↑ Fedotova, Anastasia A. (gusht 2010), "The Origins of the Russian Chernozem Soil (Black Earth): Franz Joseph Ruprecht's 'Geo-Botanical Researches into the Chernozem' of 1866", Environment and History (në anglisht), vëll. 16 no. 3, fq. 271–293, doi:10.3197/096734010x519762, JSTOR 20723789
  13. ↑ Dokoutchaief B. Tchernozème (terre noire) de la Russie d'Europe. St.-Ptb.: Soc. Imp. libre économ., 1879. 66 p. (Comptes-rendus Soc. Imp. libre économ. T. 4).
  14. ↑ Dokuchaev V. V. Russian Chernozem (1883) // Israel Program for Scientific Translations Ltd. (for USDA-NSF), S. Monson, Jerusalem, 1967. (Translated from Russian into English by N. Kaner)
  15. ↑ Eckmeier, Eileen; Gerlach, Renate; Gehrt, Ernst; Schmidt, Michael W.I. (2007), "Pedogenesis of Chernozems in Central Europe—A review" (PDF), Geoderma (në anglisht), vëll. 139 no. 3–4, fq. 288–299, Bibcode:2007Geode.139..288E, doi:10.1016/j.geoderma.2007.01.009, arkivuar nga origjinali (PDF) më 8 mars 2016
  16. ↑ Schmidt, M.W.I.; Skjemstad, J.O.; Jäger, C. (2002), "Carbon isotope geochemistry and nanomorphology of soil black carbon: Black chernozemic soils in central Europe originate from ancient biomass burning", Global Biogeochemical Cycles (në anglisht), vëll. 16 no. 4, fq. 70–1–70–8, Bibcode:2002GBioC..16.1123S, doi:10.1029/2002GB001939, These data challenge the common paradigm that chernozems are zonal soils with climate, parent material and bioturbation dominating soil formation, and introduce fire as a novel, important factor in the formation of these soils
  17. ↑ Eckmeier, E. (2007), Detecting prehistoric fire-based farming using biogeochemical markers (Dissertation) (në anglisht), University of Zurich, Faculty of Science., doi:10.5167/uzh-3752, arkivuar nga origjinali më 15 janar 2017, marrë më 6 nëntor 2023, It is now an open question as to whether Neolithic settlers did indeed prefer to grow crops where Chernozems occurred or if Neolithic burning formed the chernozemic soils.
  18. ↑ Eckmeier, Eileen; Gerlach, Renate; Gehrt, Ernst; Schmidt, Michael W.I. (2007), "Pedogenesis of Chernozems in Central Europe—A review" (PDF), Geoderma (në anglisht), vëll. 139 no. 3–4, fq. 288–299, Bibcode:2007Geode.139..288E, doi:10.1016/j.geoderma.2007.01.009, arkivuar nga origjinali (PDF) më 8 mars 2016
  19. ↑ Eckmeier, Eileen; Gerlach, Renate; Gehrt, Ernst; Schmidt, Michael W.I. (2007), "Pedogenesis of Chernozems in Central Europe—A review" (PDF), Geoderma (në anglisht), vëll. 139 no. 3–4, fq. 288–299, Bibcode:2007Geode.139..288E, doi:10.1016/j.geoderma.2007.01.009, arkivuar nga origjinali (PDF) më 8 mars 2016, magnetic susceptibility of soil material may reflect past fires
  20. 1 2 Jordanova, Neli, red. (2017). "Chapter 8 - The discriminating power of soil magnetism for the characterization of different soil types". Soil Magnetism (në anglisht). Academic Press. fq. 349–365. doi:10.1016/B978-0-12-809239-2.00008-5. ISBN 978-0-12-809239-2. Chernozem soils exhibit similar features worldwide and are generally characterized by significant magnetic enhancement in the upper soil horizons.
  21. ↑ Nørnberg, P.; Schwertmann, U.; Stanjek, H.; Andersen, T.; Gunnlaugsson, H.P. (2004). "Mineralogy of a burned soil compared with four anomalously red Quaternary deposits in Denmark". Clay Minerals (në anglisht). 39 (1): 85–98. Bibcode:2004ClMin..39...85N. doi:10.1180/0009855043910122.

Lexo më shumë

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  • W. Zech, P. Schad, G. Hintermaier-Erhard: Soils of the World. Springer, Berlin 2022, Chapter 5.3.2. ISBN 978-3-540-30460-9

Linqe të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Definimi i chernozem tek WikiFjalori

Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Çernozmet&oldid=2982686"