Fosfori

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Fosfori është element kimik i cili u zbolua ne vitin 1669 nga alkimisti gjerman Hennig Brand duke e nxehur mbeturinat e thata të urines me rërë.Emri fosfor rrjedh nga gjuha (greq. fosforos = bartës i dritës).Fosfori ëeshtë element kimik i cili gjendet në grupin e 15-të të sistemit periodik,me simbol P dhe me numer atopik 15.Ai ka 4 atome valente.

Perhapja në natyrë[redakto | redakto tekstin burimor]

Fosfori në industri përftohet nga nxehja e përzierjes së xeheroreve,që perbajne fosfor (fosforite),të rërës dhe të koksit në furra elektrike në temperatura të larta.

Vetitë fizike[redakto | redakto tekstin burimor]

Fosfori formon disa modifikime alotropike,por më kryesoret janë: fosfori i bardhë dhe fosfori i kuq

Fosfori i Kuq[redakto | redakto tekstin burimor]

Është substancë me ngjyrë të kuq dhe është me pak aktiv se fosfori i bardhë.Kur fosfori i bardhë iu ekspozohet rrezeve të diellit ose ngrohet pa praninë e ajrit n temperature 250 deri në 350°C,shëndrrohet në fosfor të kuq.Fosfori i kuq nuk ndizet vetvetiu në ajër dhe nuk është i rrezikshëm si fosfori i bardhë.Nuk tretet nv disulfur karboni (CS2) dhe nuk është helmues.Molekula e fosforit të kuq permban më shume atome se fosfori i bardhë,atomet jan tv lidhura nv varg (P4)n.Me nxehjen e fosforit të kuq në temperatura të larta pastaj me ftohjen e shpejtë të avujve të tij formohet fosfori i bardhë,oksideve të fosforit,acidit fosforik dhe kripërave të tyre,lëndëve helmuese luftarake,helmeve kundër brejësve etj.

Vetitë kimike[redakto | redakto tekstin burimor]

Fosfori është mv reaktiv se azoti.Ai bashëvepron me oksigjenin dhe formon dy okside:ku fosfori është me numër oksidimi (+3) (hekaoksidin e tetrafosforit, P4O10) dhe me numvr oksidues (+5) (dekaoksdi i tetrafosforit (P4O10).Kvto okside kur bashkëveprojnë me ujin formojnë acide.Oksidi i fosforit (III_ P4O6 quhet edhe treoksid fosfori,emri i përdorur që në kohën kur njihet formula empirike e komponimit P2O3.Oksodi i fosforit (V) P4O10 quhet edhe pentoksidi fofirit duke bazuar në formulën empirike (P2O5)

Shih dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]