Natriumi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
11 Neonisodiummagnezi
Li

Na

K
Na-TableImage.png
Të dhënat e përgjithëshme
Emri, simboli, numri sodium, Na, 11
Seritë kimike metalet alkalinee
Grupi, perioda, blloku 13, s
Pamja metal i bardhë në të argjendtë

Stampa:Elementbox isotopes decay3 (2 2 1)

Pesha standarde atomike {{{atomic mass}}} g·mol−1
Konfigurimi i elektronik {{{electron configuration}}}
Elektrone për mbulojë {{{electrons per shell}}}
Referencat

Kutia: shiko  diskuto  redakto

Natriumi është element i cili bën pjesë në grupin e I-rë të Sistemit periodik , hynë në kuadër të Metaleve Alkaline . Është një ndër elementet më të përhapura në natyrë me pjesëmarrje mase 2,6%. Meqenëse është element shumë reaktiv , ruhet në llamba të vajgurit , e cila substratin e ka të përbërë nga shtresat e parafinës . Shkaku i reaktiviteti , në natyrë gjendet në formë vetëm në formë mineralesh , siç janë : aluminosilikatet albit Na(AlSi3O8) dhe oligoklas Na(AlSI3O8) Ca(Al2Si2O8). Me zbërthimin e këtyre mineraleve të natriumit ai depërton në tokat bujqësore prej nga bimet e absorbojnë dhe përmes këtyre bimëve natriumui arrin në botën shtazore.

Natriumi


Vetitë Fizike dhe Kimike[redakto | redakto tekstin burimor]

Natriumi është metal i butë si dylli , me ngjyrë të bardhë, të ngjashme me atë të Argjendit. Përmban mjaftë elektrone të lira ,për këtë arsye është përcjellës i mirë i elektriciteti dhe i nxehtësisë.Për shkak të fortësisë së vogël mund të prehet shumë lehtë me thikë. Pas prerjes shkëlqimi i ngjyrës së argjendit humb shpejt , sepse në reaksion me oksigjenin , oksidin e karbonit dhe avujt e ujit , në sipërfaqe formon Hidrogjenkarbonatin(Bikarbonatin) e Natriumit (NaHCO3).

             

Natriumi është metal jofsinik.Ndizet në ajër duke liruar flakë me ngjyrë të verdhë, me çrast formon peroksidin e natriumit , sipas reaksionit :

Natriumi reagon me ujin në të ftohtë , duke formuar hidroksidin e natriumit dhe duke liruar hidrogjenin :

Përfitimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Diaphragmaverfahren (german).svg

Në industri natriumi elementar më së shpeshti fitohet me elektrolizë të klorurit të natrirumit , NaCl të shkrirë.Ndonjëherë natriumi përftohet edhe nga Hidroksidi i Natriumit NaOH të shkrirë.Elektroliza është e paraqitur në figurën anash.


Në katodë(-) : + ->

Në anodë(+) : -> +

______________________________

+ -> +

Anoda(A) është e ndërtuar nga grafiti ndërsa Katoda(K) është në formë të cilindrit të hekurit , e cila e rrethon anodën.Anoda nga lart është e mbuluar me këmbanë nga llamarina e hekurit , nëpërmes së cilës menjanohet klori në gjendje agregate të gaztë.Anoda nga Katoda është e ndarë me diafragmë.Në mënyre analoge nga katoda ndahet natriumi i liruar në enë të posaçme. Si lëndë e parë , përveç klorurit të natriumit , rëndon përdoret edhe përzierja e klorurit të natriumit me klorurin e kalciumit . Kloruri i Kalciumit i shtohet me qëllim që NaCl të i ulet pika e shkrirjes.

Komponimet e Natriumit[redakto | redakto tekstin burimor]

Oksidi i Natriumit , formohet me shkrirje të natriumit metalik me peroksid natriumi ose me nitrit natriumi :

+ -->

Oksidi i Natriumit është pluhur i bardhë kristalor , i cili me ujë reagon vrullshëm dhe formon hidroksidin e natriumit , NaOH

+ -->

Peroksidi i Natriumit në industri përfitohet duke e djegur natriumin metalik në ajër , i cili është pastruar nga dioksidi i karbonit ose me oksigjen . Reaksioni kryhet në enë alumini :

+ -->

Peroksidi i Natriumit është pluhur i bardhë i cili anon në të verdhë ( nëse është plotësisht i pastër , është pa ngjyrë) . Përdoret si mjet i fortë oksidues. Në temperaturë të dhomës reagon me ujë , duke formuar hidroksidin e natriumit duke liruar oksigjenin :

+ --> +

--> +

Hidroksidi i Natriumit , ndryshe quhet edhe sodë kaustike . Është substancë e bardhë dhe mjaft higroskopike . Nëse një kristal i hidroksidit të natriumit vendoset në qelqore , ai shumë shpejt do absorbon lagështinë e ajrit. Pos lagështisë , Hidroksidi i Natriumit thith nga ajr edhe oksidin e karbonit dhe formon karbonatin e natriumit.

+ --> +

Për shkakë të vetive të lartpërmendura , ruhet në enë të mbyllura mirë sepse shumë lehtë formon komponime , si rasti në kontakt me Dioksidin e Karbonit . Ai lehtë tretet në ujë , dhe duke formuar bazën e fortë , tretësire e hidroksidin e natriumit :

+ --> +

Hidroksidi i Natriumit në laborator përfitohet me reaksion të natriumit , oksidit të natriumit ose peroksidit të natriumit me ujë.Në industri përftohet me elektrolizë të tretësirës së ngopur ujore të klorurit të natriumit.Te Elektroliza ujore e klorurit të natriumit , në tretësirë ujore janë të pranishëm përveq joneve dhe edhe molekulat e ujit.Elektroliza e një tretësire ujore karakterizohet me lirimin e hidrogjenit dhe të klorit.Në këtë proces përdoret Hekuri , ndërsa si anodë grafiti.Me reduktim të ujit në katodë , lirohet hidrogjeni(gaz i pangjyrë) , ndërsa në anodë oksidohen jonet klorure dhe formohet klori ( gaz me ngjyrë të verdhë që anon në të gjelbër).

Katodë (-) : + --> +

Anodë(+) : --> +

__________________________________

+ --> ++

Pra , me elektrolizë përveç hidroksidit të natriumit përftohet edhe hidrogjeni dhe klori.Procesi i përfitimit të hidroksidit të natriumit mund të paraqitet me reaksion :

+ + ---> + + +

Hidroksidi i Natriumit reagon me shumë substanca . Reagon me acide dhe formon kripëra(reaksion i neutralizimit):

+ --> +

+ --> +

Përdoret për fabrikimin e sapunëve dhe ngjyrave , për izolimin e celulozës nga druri dhe kashta , për përfitim të mëndafshit dhe leshit artificial, gjatë procesit të përftimit të aluminit për pastrimin e vajrave dhe yndyrnave , vajgurit.

Karbonati i Natriumit , . Është komponim me rëndësi të madhe industriale , i njohur me emrin Soda e Kalcinuar.Karbonati i Natriumiit është pluhur i nardhë i tretshëm në ujë kristalizon me 10 molekula ujë , . Është ndër karbonatet më stabile , i cili shkrihet pa u zbërthyer.Në industri përfitohet sipas metodës së Solvejit . Kjo metodë bazohet në shtimin e Amoniakut dhe Dioksidit të Karbonit në tretësirë të ngopur ujore të klorurit të natriumit :

+ + + + + +

Ky është një proces ekonomik sepse përdoren lëndët e para të lira (kripa e gjellës , guri gëlqeror) . Amoniaku , substanca me koston më të lartë në këtë reaksion.

Hidrogjenkarbonati i Natriumit(Soda e Bukës, ) . Është pluhur me ngjyrë të bardhë , pak i tretshëm në ujë. Si rezultat i hidrolizës së kësaj kripe , tretësira ujore e saj reagon si bazë e dobët , Përveç me metodën e Solvejit , fitohet edhe me ngopjen e tretësirës së karbonatit të natriumit me dioksid karboni :

++ -->

Përdoret për përgatitjen e brumit , kozmetikës , për prodhimin e pijeve të gazuara.

Tretësira e përgatitur liron shkumbë dhe fluska , sepse në reaksion me acidin citrik, lirohet dioksidi i karbonit.

+--> + +

Në të gjitha lëngjet e gazuara , kemi praninë e dioksidit të karbonit.

Kloruri i Natriumit , . Këtë ndryshe e quajmë kripë e gurit apo kripë kuzhine , dhe minerali halit. Kjo kripë gjendet në sasi të mëdha në natyrë ,e tretur në ujëra të detit apo shtresa nëntokësore , si guri i kripës.Kloruri i Natriumit është substancë e ngurtë , e cila formon kristale me strukturë të sistemit teseral kubik. Kloruri i natriumit është përbërës i lëngjëve të organizmave të gjallë . Tret relativisht mirë në ujë. Tretësira 0.9% e NaCl është izotonike(me presion osmotik të njejtë) në plazmën e gjakut dhe shërben si tretësira fiziologjike. Kloruri i Natriumit përftohet me avullim të ujit të detit apo nga xehroret e gurit të kripës.Avullimi i ujit të detit në kripore bëhet me anë të energjisë së diellit.Kripa e fituar nuk është e pastër , përmban sasi të konsiderueshme të kripërave të tjera , ndër të cilat janë të njohura kripërat e magnezit.Nxerrja e NaCl nga xehroret bëhet në dy mënyra : duke mihur gurin e kripës në blloqe dje ,e tretjen e shtresave nëntokësore të gurit të kripës dhe ujë të nxehtë. Duke avulluar ujin e përdorur , kristalizohet. Përdoret në amvisëri , si lëndë e parë për prodhim të shumë komponimeve kimike : HCl--> Klorhidriku, dhe komponimeve tjera të natriumit , si dhe të klorit e hidrogjenit.Ai gjithashtu përdoret dhe për prodhimin e ngjyrave,sapunëve , qelqit dhe porecelanit. [1]

Winter road salt.jpg
Metoda e Procesit të Solvejit në formë të ciklit

Përdorimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Natriumi elementar ka përdorim të gjerë ,sidomos në industrinë kimike për përfitimin e komponimeve të tij , pastaj të kauçukut sintetik , për sinteza të ndryshme organike dhe në industri të ngjyrave . Natriumit përdoret edhe në teknikln e ndriçimit . Llambat e mbushra me avuj natriumit japin dritë më të fortë sesa llambat e volframit. Natriumit përdoret si reduktues , sidomos për përftim të borit dhe të silicit nga oksidet e tyre.

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

Shih dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]


  1. ^ Bacaj, Mustafë (16.11.2017). Kimia 11. Libri Shkollor. ISBN 978-9951-07-792-7.  Check date values in: |date= (help)