Reformat protestante

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search

Reformimi (i quajtur ndryshe Reformimi Protestant ose Reformimi Evropian [1] ) ishte një lëvizje brenda krishterimit perëndimorEvropën e shekullit të 16-të që paraqiste një sfidë fetare dhe politike për Kishën Katolike Romake dhe autoritetin papal në veçanti. Megjithëse Reformimi zakonisht konsiderohet të ketë filluar me botimin e TezaveNëntëdhjetë e pesë nga Martin Luther në 1517, nuk pati asnjë skizëm midis Kishës Katolike dhe Luterit në lindje deri në Ediktin e Worms 1521. Urdhri dënoi Luterin dhe zyrtarisht ndaloi qytetarët e PerandorisëShenjtë Romake të mbronin ose përhapnin idetë e tij. [2] Fundi i epokës së Reformës është i diskutueshëm: mund të konsiderohet se përfundon me miratimin e rrëfimeve të besimit që filluan Epokën e Ortodoksisë. Vite të tjera të sugjeruara për mbarim kanë të bëjnë me Kundër-Reformimin ose Paqen e Westfalisë . Nga një këndvështrim katolik, Këshilli i Dytë i Vatikanit bëri thirrje për t'i dhënë fund Kundër-Reformimit. [3]

Përmbledhje[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lëvizjet ishin bërë drejt një Reformimi përpara Luterit, kështu që disa protestantë në traditën e Reformacionit Radikal preferojnë të kreditojnë fillimin e Reformimit për reformatorët si Arnold i Brescia, Peter Waldo, John Wycliffe, Jan Hus, Petr Chelčický, dhe Girolamo Savonarola . [a] Për shkak të përpjekjeve reformuese të Hus dhe të tjera reformatorëve bohem, Utraquist Hussitism u pranuar nga Këshilli i Bazelit dhe ishte toleruar zyrtarisht nga Kurora e Bohemisë, edhe pse lëvizjet e tjera ishin ende objekt i persekutimit, duke përfshirë lolardët në Anglia dhe Waldensians në Francë dhe rajonet italiane.     

Luteri filloi duke kritikuar shitjen e indulgjencave, duke këmbëngulur që Papa nuk kishte asnjë autoritet mbi pastrimin dhe se Thesari i Meritës nuk kishte asnjë bazë në Bibël . Reformimi u zhvillua më tej për të përfshirë një dallim midis Ligjit dhe Ungjillit, një mbështetje e plotë në Shkrim si burimi i vetëm i doktrinës së duhur ( sola scriptura ) dhe besimit se besimiJezusin është mënyra e vetme për të marrë faljen e Zotit për mëkatin ( sola fide ) sesa vepra të mira. Megjithëse ky konsiderohet përgjithësisht një besim protestant, një formulim i ngjashëm u mësua nga katolikët Molinist dhe Jansenist . Priftëria e të gjithë besimtarëve minimizoi nevojën e shenjtorëve ose priftërinjve për të shërbyer si ndërmjetësues, dhe beqaria e detyrueshme klerike u dha fund. Simul justus et peccator nënkuptonin se megjithëse njerëzit mund të përmirësoheshin, askush nuk mund të bëhej aq i mirë sa të fitonte falje nga Zoti. Teologjia sakramentale u thjeshtua dhe përpjekjet për të imponuar epistemologjinë Aristoteliane u rezistuan.

Luteri dhe pasuesit e tij nuk i panë këto zhvillime teologjike si ndryshime. Rrëfimi i Augsburg i 1530 arriti në përfundimin se "në doktrinë dhe në ceremoni asgjë nuk është marrë nga ana jonë kundër Shkrimit ose Kishës Katolike", dhe madje edhe pas Këshillit të Trentit, Martin Chemnitz publikoi Provimin 1565-73 të Këshillit të Trentit [4] si një përpjekje për të provuar se Trent novoi në doktrinë ndërsa Luteranët po ndiqnin gjurmët e Etërve të Kishës dhe Apostujve. [5] [6]

Lëvizja fillestare në Gjermani u diversifikua, dhe reformatorë të tjerë u ngritën në mënyrë të pavarur nga Luther si ZwingliZürich dhe John CalvinGjenevë . Në varësi të vendit, Reformimi kishte shkaqe të ndryshme dhe prejardhje të ndryshme, dhe gjithashtu shpalosej ndryshe se në Gjermani. Përhapja e shtypshkronjës së Gutenberg siguroi mjetet për shpërndarjen e shpejtë të materialeve fetare në shqip.

Gjatë rrëfimit të epokës së Reformimit, Krishterimi Perëndimor adoptoi rrëfime të ndryshme ( Katolike, Lutherane, Reformuara, Anglikane, Anabaptiste, Unitare, etj.) ). Reformatorët radikalë, përveç formimit të komuniteteve jashtë sanksionit shtetëror, nganjëherë përdorën ndryshime më ekstreme doktrinore, siç është refuzimi i parimeve të këshillave të Nicaea dhe Kalcedon me Uniformat e Transilvanisë . Lëvizjet anabaptiste u persekutuan veçanërisht pas Luftës së Fshatarëve gjermanë .

Drejtuesit brenda Kishës Katolike Romake u përgjigjën me Kundërreformimin, të iniciuar nga Confutatio Augustana në 1530, Këshilli i Trentit në 1545, Jezuitët në 1540, Defensio Tridentinæ fidei në 1578, dhe gjithashtu një seri luftërash dhe dëbimesh të protestantëve që vazhdoi deri në shekullin XIX. Evropa Veriore, me përjashtim të shumicës së Irlandës, ra nën ndikimin e protestantizmit. Evropa Jugore mbeti kryesisht Katolike përveç Waldensians të persekutuar shumë. Evropa Qendrore ishte vendi i pjesës më të madhe të Luftës së Tridhjetë vjet dhe pati vazhdime të dëbimit të protestantëve në Evropën Qendrore deri në shekullin XIX. Pas Luftës së Dytë Botërore, largimi i gjermanëve etnikë në Gjermaninë Lindore ose Siberi uli Protestantizmin në vendet e Paktit të Varshavës, megjithëse disa mbeten edhe sot.

Mungesa e protestantëve nuk nënkupton domosdoshmërisht dështimin e Reformimit. Megjithëse protestantët ishin shfarosur dhe përfunduan të adhuronin në bashkime të ndara nga katolikët, në kundërshtim me qëllimin origjinal të Reformatorëve, ata gjithashtu ishin shtypur dhe persekutuar në pjesën më të madhe të Evropës në një moment. Si rezultat, disa prej tyre jetuan si kristo-protestantë, të quajtur edhe Nikodemitë, në kundërshtim me nxitjen e John Calvin, i cili dëshironte që ata ta jetonin hapur besimin e tyre. [7] Disa kripto-protestantë janë identifikuar qysh në shekullin e 19-të pas emigrimit në Amerikën Latine. [8]

Shënimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ For an example of Reformation history in the Radical Reformation Tradition, see The Trail of Blood.

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ Armstrong, Alstair (2002). European Reformation: 1500-1610 (Heinemann Advanced History): 1500-55. Heinemann Educational. ISBN 0435327100. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Fahlbusch, Erwin, and Bromiley, Geoffrey William (2003). The Encyclopedia of Christianity, Volume 3. Grand Rapids, Michigan: Eerdmans. p. 362.
  3. ^ Wills, Garry (7 nëntor 2019). "Changing the 'Changeless' Church" (në anglisht).  0028-7504. Marrë më 2020-03-14.
  4. ^ Examen, Volumes I-II: Volume I begins on page 46 of the pdf and Volume II begins on page 311. Examen Volumes III-IV: Volume III begins on page 13 of the pdf and Volume IV begins on page 298. All volumes free on Google Books
  5. ^ Martin Chemnitz on the Doctrine of Justification Arkivuar 1 prill 2017 tek Wayback Machine by Jacob A. O. Preus
  6. ^ Martin Chemnitz's views on Trent: the genesis and the genius of the Examen Concilii Tridentini by Arthur Carl Piepkorn, 1966
  7. ^ Eire, Carlos M. N. "Calvin and Nicodemism: A Reappraisal". Sixteenth Century Journal X:1, 1979.
  8. ^ Martínez Fernández, Luis (2000). "Crypto-Protestants and Pseudo-Catholics in the Nineteenth-Century Hispanic Caribbean". Journal of Ecclesiastical History. 51 (2): 347–365. doi:10.1017/S0022046900004255. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Bibliografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Leximi më tej[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sondazhet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Appold, Kenneth G. The Reformation: A Brief History (2011) online
  • Collinson, Patrick. The Reformation: A History (2006)
  • Elton, Geoffrey R. and Andrew Pettegree, eds. Reformation Europe: 1517–1559 (1999) excerpt and text search
  • Elton, G.R., ed. The New Cambridge Modern History, Vol. 2: The Reformation, 1520–1559 (1st ed. 1958) online free
  • Gassmann, Günther, and Mark W. Oldenburg. Historical dictionary of Lutheranism (Scarecrow Press, 2011).
  • Hillerbrand, Hans J. The Protestant Reformation (2nd ed. 2009)
  • Hsia, R. Po-chia, ed. A Companion to the Reformation World (2006)
  • Lindberg, Carter. The European Reformations (2nd ed. 2009)
  • Mourret, Fernand. History of the Catholic Church (vol 5 1931) online free; pp. 325–516; by French Catholic scholar
  • Naphy, William G. (2007). The Protestant Revolution: From Martin Luther to Martin Luther King Jr. BBC Books. ISBN 978-0-563-53920-9. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Spalding, Martin (2010). The History of the Protestant Reformation; In Germany and Switzerland, and in England, Ireland, Scotland, the Netherlands, France, and Northern Europe. General Books LLC. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Sascha O. Becker, Steven Pfaff and Jared Rubin. Causes and Consequences of the Protestant Reformation (2015) online
  • Spitz, Lewis William (2003). The Protestant Reformation: 1517–1559.

Teologjia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Burimet parësore në përkthim[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Fosdick, Harry Emerson, ed. Great Voices of the Reformation [and of other putative reformers before and after it]: an Anthology, ed., with an introd. and commentaries, by Harry Emerson Fosdick. (Modern Library, 1952). xxx, 546 pp.
  • Janz, Denis, ed. A Reformation Reader: Primary Texts with Introductions (2008) excerpt and text search
  • Littlejohn, Bradford, and Jonathan Roberts eds. Reformation Theology: A Reader of Primary Sources with Introductions (2018).
  • Luther, Martin Luther's Correspondence and Other Contemporary Letters, 2 vols., tr. and ed. by Preserved Smith, Charles Michael Jacobs, The Lutheran Publication Society, Philadelphia, Pa. 1913, 1918. vol.2 (1521–1530) from Google Books. Reprint of Vol. 1, Wipf & Stock Publishers (March 2006). ISBN 1-59752-601-0.
  • Spitz, Lewis W. The Protestant Reformation: Major Documents. St. Louis: Concordia Publishing House, 1997. ISBN 0-570-04993-8.

Historiografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Bates, Lucy (2010). "The Limits of Possibility in England's Long Reformation". Historical Journal. 53 (4): 1049–1070. doi:10.1017/S0018246X10000403.  40930369. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Bradshaw, Brendan (1983). "The Reformation and the Counter-Reformation". History Today. 33 (11): 42–45. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Brady, Thomas A., Jr. (1991). "People's Religions in Reformation Europe". The Historical Journal. 24 (1): 173–182. doi:10.1017/S0018246X00013984.  2639713. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • de Boer, Wietse (2009). "An Uneasy Reunion The Catholic World in Reformation Studies". Archiv für Reformationsgeschichte. 100 (1): 366–387. doi:10.14315/arg-2009-100-1-366. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Dickens, A.G.; Tonkin, John M., red. (1985). The Reformation in Historical Thought. Harvard University Press, Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!) 443 pp. excerpt
  • Dixon, C. Scott (2012). Contesting the Reformation. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Fritze, Ronald H. (2005). "The English Reformation: Obedience, Destruction and Cultural Adaptation". Journal of Ecclesiastical History. 56 (1): 107–115. doi:10.1017/S0022046904002106. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Haigh, Christopher (1982). "The recent historiography of the English Reformation". The Historical Journal. 25 (4): 995–1007. doi:10.1017/s0018246x00021385.  2638647. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Haigh, Christopher (1990). "The English Reformation: A Premature Birth, a Difficult Labour and a Sickly Child". The Historical Journal. 33 (2): 449–459. doi:10.1017/s0018246x0001342x.  2639467. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Haigh, Christopher (2002). "Catholicism in Early Modern England: Bossy and Beyond". The Historical Journal. 45 (2): 481–494. doi:10.1017/S0018246X02002479.  3133654. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Heininen, Simo; Czaika, Otfried (2010). "Wittenberg Influences on the Reformation in Scandinavia". European History Online. Mainz: Institute of European History. Marrë më 17 dhjetor 2012. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Howard, Thomas A. and Mark A. Noll, eds. Protestantism after 500 Years (Oxford UP, 2016) pp. 384.
  • Hsia, Po-Chia, red. (2006). A Companion to the Reformation World. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Hsia, R. Po-chia (2004). "Reformation on the Continent: Approaches Old and New". Journal of Religious History. 28 (2): 162–170. doi:10.1111/j.1467-9809.2004.00212.x. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Hsia, R. Po-Chia (1987). "The Myth of the Commune: Recent Historiography on City and Reformation in Germany". Central European History. 20 (3): 203–215. doi:10.1017/s0008938900012061.  4546103. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Karant-Nunn, Susan C. (2005). "Changing One's Mind: Transformations in Reformation History from a Germanist's Perspective". Renaissance Quarterly. 58 (2): 1101–1127. doi:10.1353/ren.2008.0933.  10.1353/ren.2008.0933. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Kooi, Christine. "The Reformation in the Netherlands: Some Historiographic Contributions in English." Archiv für Reformationsgeschichte 100.1 (2009): 293–307.
  • MacCulloch, Diarmaid (1995). "The Impact of the English Reformation". The Historical Journal. 38 (1): 151–153. doi:10.1017/s0018246x00016332.  2640168. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • MacCulloch, Diarmaid; Laven, Mary; Duffy, Eamon (2006). "Recent Trends in the Study of Christianity in Sixteenth-Century Europe". Renaissance Quarterly. 59 (3): 697–731. doi:10.1353/ren.2008.0381.  10.1353/ren.2008.0381. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marnef, Guido (2009). "Belgian and Dutch Post-war Historiography on the Protestant and Catholic Reformation in the Netherlands". Archiv für Reformationsgeschichte. 100 (1): 271–292. doi:10.14315/arg-2009-100-1-271. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Marshall, Peter (2009). "(Re)defining the English Reformation" (PDF). Journal of British Studies. 48 (3): 564–586. doi:10.1086/600128.  27752571. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Menchi, Silvana Seidel (2009). "The Age of Reformation and Counter-Reformation in Italian Historiography, 1939–2009". Archiv für Reformationsgeschichte. 100 (1): 193–217. doi:10.14315/arg-2009-100-1-193. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Nieden, Marcel (2012). "The Wittenberg Reformation as a Media Event". European History Online. Mainz: Institute of European History. Marrë më 17 dhjetor 2012. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Scott, Tom (1991). "The Common People in the German Reformation". The Historical Journal. 24 (1): 183–192. doi:10.1017/S0018246X00013996.  2639714. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Scott, Tom (2008). "The Reformation between Deconstruction and Reconstruction: Reflections on Recent Writings on the German Reformation". German History. 26 (3): 406–422. doi:10.1093/gerhis/ghn027. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Walsham, Alexandra (2008). "The Reformation and 'The Disenchantment of the World' Reassessed". Historical Journal. 51 (2): 497–528. doi:10.1017/S0018246X08006808.  20175171. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  • Walsham, Alexandra. "Toleration, Pluralism, and Coexistence: The Ambivalent Legacies of the Reformation." Archiv für Reformationsgeschichte-Archive for Reformation History 108.1 (2017): 181–190. Online
  • Wiesner-Hanks, Merry (2009). "Gender and the Reformation". Archiv für Reformationsgeschichte. 100 (1): 350–365. doi:10.14315/arg-2009-100-1-350. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

Linqe të jashtme[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]