Sarthe
Sarthe ( shqiptimi frëngjisht: [saʁt] (
dëgjoni); Shqip: Sarta) është një departament i rajonit francez të Pays de la Loire, dhe provincës së Maine. Ai është emërtuar sipas lumit Sarthe, i cili rrjedh nga lindja e Le Mans në veri të Angers . Kishte një popullsi prej 566,412 banorësh në 2019.[1]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në fund të shekullit të 18-të, përpara se të ishte zyrtarisht Sarta, fisnikëria ndërtoi pallatet e tyre dhe kështjellat në këtë territor, si një arratisje nga Parisi.
Departamenti u krijua gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790, në përputhje me ligjin e 22 dhjetorit 1789, duke filluar nga një pjesë e provincës së Maine . Ky i fundit u nda në dy departamente, Sarta në lindje dhe Majena në perëndim.[2]
Në kohën romake, kjo provincë përmbante qytetin e Mans, dhe shumë nga rrënojat e tij janë ende në këmbë. Banja termale romake tërheq shumë turistë, siç bën edhe Teatri i Aubigné-Racan, të dyja të vendosura në periferi të Anjou, Maine dhe Touraine .
Marin Mersenne, ndoshta figura më e rëndësishme shkencore në fillim të shekullit të 17-të, lindi në afërsi të Sartës.
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Departamenti i Sartës është në skajin verior të rajonit administrativ të Pays de la Loire . Është në jug të Normandisë dhe në skajin jugor të Masivit Armorican . Kufizohet nga departamentet : Orne, Eure-et-Loir, Loir-et-Cher, Indre-et-Loire, Maine-et-Loire dhe Mayenne .
Ardhja e hekurudhave në 1854 nxiti tregtinë për ekonominë vendore. Një lidhje TGV u ndërtua në vitin 1989, duke lidhur komunitetin me transportin me shpejtësi të lartë. Për sa i përket lidhjeve rrugore, autooute A11, e cila u ndërtua në Le Mans nga lindja në 1978, rrit pozicionin strategjik të Sartës si portë për në perëndim francez.
Qytetet kryesore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Komuna më e populluar është Le Mans, prefektura. Përafërsisht 370,000 njerëz, që përbëjnë 65% të popullsisë së departamentit, jetojnë në zonën urbane Le Mans. Pjesa tjetër e departamentit ruan karakterin rural, me bujqësinë si pjesën kryesore të ekonomisë. Që nga viti 2019, ka 4 komuna me më shumë se 10,000 banorë:[1]
| Komuna | Emri në shqip | Popullsia (2019) |
|---|---|---|
| Le Mans | Mansi | 143,847 |
| La Flèche | Flesha | 14,858 |
| Sable-sur-Sarthe | Rërësi | 12,125 |
| Allonnes | Alona | 11,167 |
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:
| Year | Pop. | ±% |
|---|---|---|
| 1801 | 388,143 | — |
| 1806 | 410,38 | +5.7% |
| 1821 | 428,432 | +4.4% |
| 1831 | 457,372 | +6.8% |
| 1841 | 470,535 | +2.9% |
| 1851 | 473,071 | +0.5% |
| 1861 | 466,155 | −1.5% |
| 1872 | 446,603 | −4.2% |
| 1881 | 438,917 | −1.7% |
| 1891 | 429,737 | −2.1% |
| 1901 | 422,699 | −1.6% |
| 1911 | 419,37 | −0.8% |
| 1921 | 389,235 | −7.2% |
| 1931 | 384,619 | −1.2% |
| 1936 | 388,519 | +1.0% |
| 1946 | 412,214 | +6.1% |
| 1954 | 420,393 | +2.0% |
| 1962 | 443,019 | +5.4% |
| 1968 | 461,839 | +4.2% |
| 1975 | 490,385 | +6.2% |
| 1982 | 504,768 | +2.9% |
| 1990 | 513,654 | +1.8% |
| 1999 | 529,851 | +3.2% |
| 2006 | 553,484 | +4.5% |
| 2011 | 565,718 | +2.2% |
| 2016 | 567,561 | +0.3% |
Turizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Muret Galo-Romane dhe Katedralja në Le Mans
Xham i njollosur në katedralen e Le Mans
24 Orët e Le Mansit është gara automobilistike më e vjetër në botë.[3]
Kisha e La Ferté-Bernard
Château du Lude
Château de Courtanvaux
.jpg)
- 1 2 Populations légales 2019: 72 Sarthe, INSEE
- ↑ "The Sarthe region". Arkivuar nga origjinali më 14 korrik 2016. Marrë më 31 maj 2023.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "Weekly auto agenda: Le Mans". The Independent. 11 qershor 2010. Marrë më 22 prill 2011.
{{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)