Republika Çeke

Republika çeke
Česká republika
Flamuri Stema
Moto: Pravda vítězí shqip: Vërteta qëndre Himni kombëtar: Kde domov můj shqip: Ku është shtëpia ime? noicon     Kryeqyteti Praga p/dh Qyteti më i madh Praga Kryeministri Petr Nečas Kryetari Miloš Zeman Sipërfaqja  • totale  • % ujë Kufia Vëndi i 114-të 78,886 km² 2 % km ZEE km² Popullsia  • totale  • denësia Vëndi i 78-të 10 210 000 (2004) 130 banorë/km² Zona kohore  • në verë UTC+1 UTC+2 Kodi i internetit .cz Prefiksi telefonik +420

Republika Çeke është një shtet në Evropën Qëndrore. Ajo ndan kufinjtë me Poloninë në veri, me Austrinë në jug, me Sllovakinë në lindje dhe me Gjermaninë në perëndim.

Historia

Viset e Çekisë, në bazë të të dhënave arkeologjike çeke, kanë qenë të banuara që nga parahistoria. Që në nga Shekulli III, fise kelte kanë migruar në këtë pjesë. Ndër fiset e para kanë qenë Boi (fis keltë) dhe më vonë fisi gjermanë i markomanëve dhe fisi Quadi. Gjatë kohës së dyndjeve të mëdha të fiseve gjermane, nga pjesa qendrore e Evropës janë larguar në anë tjera shumë fise, po ashtu edhe nga viset e Çekisë. Gjatë kohës së këtyre dyndje vëren edhe elementet e para të fiseve sllave të ardhur nga Deti i Zi dhe regjioni i Karpateve. Lëvizje kjo që është vërejtur edhe nga shumë fise tjera sllave që vinin na Siberia dhe Evropa lindore (hunët, avarët, bullgarët, magjarët etj.). Fiset gjermane që jetonin më parë në viset Çeke u shpërngulen në viset jugore, shumica e tyre në Austrinë e sotshme.

Gjatë shekullit VII, murgu françeskanë, Samo i ndihmonte sllavët që të i luftonin avarët. Nga kjo ndihme e tij u krijua edhe shteti i parë sllav i njohur në Evropën qendrore. Mbretëria e Moravës ishte vazhdimësia e këtij shteti sllav në shekullin VIII.

Shteti Çek pas disa konflikteve në vitet e vona të shekullit IX-të u bashkua nga "Přemyslids". Mbretëria e Bohemisë ishte një fuqi vendore, mirëpo konfliktet fetare të ngjashme si ato të shekullit XV dhe të shekullit XVII nuk e linin të ngrihej në një fuqi më të madhe. Kështu bie nën ndikimin e Habsburëve dhe më vonë bëhet pjesë e Perandorisë së Austro Hungarisë.

Me fillimin e Luftës së I-rë Botërore dhe shpërbërjen e Perandorisë Austro-Hungareze, Çekia dhe shteti fqinjë i saj Sllovakia thirren shtetin e tyre të përbashkët, Çekosllovakinë në vitin 1918. Vendi i ri sovran në përbërjen e popullsisë së saj kishte një numër të madh banorësh gjermanë të cilët do të ndihmojnë aneksimin nga gjermania fashiste të Çekosllovakisë në vitin 1938 me marrëveshjen e Mynhenit(München). Gjatë kësaj kohe në Çeki u vendos një qeveri që përcillte interesat e gjermanëve, ndërsa Sllovakisë ju dha një autonomi e gjerë.

Pas Luftës së II-të Botërore, Çekosllovakia e rimëkëmbur bie nën ndikimin sovjetik (BRSS). Për shtypjen e kryengritjes ndaj këtij vendimi të fuqive botërore, marrshojnë pakti i Varshavës në Çekosllovaki. Në vitin 1989 Çekosllovakinë e përfshin "lëvizja paqësore demokratike" dhe më 1 janar 1993 deri ndarja e Çekosllovakisë në dy Republika sovrane, Çeki dhe Sllovaki. Në vitin 1999,Çekia (Republika Çeke) i bashkëngjitet paktit veriorë (NATO) dhe në vitin 2004 anëtarësohet në bashkimin Evropianë (BE).

Politika

Artikulli kryesor Sistemi shtetror

Njësit administrative

Artikulli kryesor Njësitë administrative

Republika Çeke ndahet në 14 njësi administrative të llojit regjion (org.:kraje, njëjës - kraj) dhe kryeqytetit (hlavní město) Praga (Praha). Këto njësi administrative ndahen më tutje në 77 njësi të nivelit të komunave (org.:okresy, njëjës okres)..

(Targa)	Org. Kraj	Regjioni	Qendra
A	Praga (Praha)	-
S	Středočeský kraj	Regjioni Bohemia qendrorë	qendra zyrtare në Pragë (Praha)
C	Jihočeský kraj	Regjioni Bohemia jugore	České Budějovice
P	Plzeňský kraj	Regjioni Plzenj	Plzeň
K	Karlovarský kraj	Regjioni Karlovy Vary	Karlovy Vary
U	Ústecký kraj	Regjioni Ústí nad Labem	Ústí nad Labem
L	Liberecký kraj	Regjioni Liberec	Liberec
H	Královéhradecký kraj	Regjioni Hradec Králové	Hradec Králové
E	Pardubický kraj	Regjioni Pardubice	Pardubice
M	Olomoucký kraj	Regjioni Olomouc	Olomouc
T	Moravskoslezský kraj	Regjioni Moravia-Silesia	Ostrava
B	Jihomoravský kraj	Regjioni Moravia jugore	Brno
Z	Zlínský kraj	Regjioni Zlín	Zlín
J	Vysočina	Regjioni Vysočina	Jihlava

Gjeografia

Sipërfaqja e përgjithshme e Çekisë është 78,866 km², shtrihet rreth koordinatave gjeografike 49 45 V, 15 30 L dhe 77,276 km² të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 1,590 km² ujë.

Klima e Çekisë është kontinentale e ndryshueshme me verë të freskët gjerë të ftoftë dhe dimër të ftohtë.

Relievi i çekisë n Bohemi është shkëmborë i rrethuar nga malet e ulëta dhe rrafshnaltat ndërsa Moravia në jug merret si vend shkëmborë. Pika më e ultë gjendet nën brigjet e lumit Elbe (115m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 1,602 metrave në vendin e quajtur Snezka.

Ekonomia

Çekia hapat eparë të zhvillimit ekonomik i ka bërë në kohën e shtetit Austro-Hungarisë. Pas Luftës së Dytë Botërore me vendosjen e shtetit socialist fillon një kthesë në zhvillimin ekonomik të vendit. Me nacionalizimin e minierave, industrisë dhe bankave fillon etapa më e rëndësishme ekonomike. Ndryshimet më të mëdha bëhen me reformen agrare , qëllimi i sëcilës ka qenë ndarja e tokave fshatarëve të varfër. Me një ritëm të shpejtuar gjatë kësaj periudhe të pasluftës ka arritur jo vetëm ti mënjanoj pasojat e luftës , por edhe të ketë një strukturë më të favorshme eknomike, përkatësisht të jetë një shtet industrialo-agrar. Me ndarjen e Çekisë nga Sllovakia , në vitin 1992, ekonomia ka ruajtur strukturën industrialo-agrare. Një zhvillim të tillë pa dyshim i kotribuan baza deri diku e mirë energjetike. Burimi më i rëndësishëm i energjisë është qymyrguri. Burimët më të mëdha të qymyrit gjenden në pellgun Ostrava-Karvin, i cili jep afro 80% të prodhimtarisë.

Të tjera

• Islami në Çeki
• Pushime
• Telekomunikacioni
• Transporti
• Ushtria

Lidhje të jashtme

 Commons: Republika Çeke – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

 Commons: Republika Çeke – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

• Qeveria : Government website,
• Kryetari : Presidential website (anglisht)
• Parlamenti : Chamber of Deputies website (anglisht)
• Ministria :
• Senate website (anglisht)

---

• Prague Post (gazete)
• Prague TV
• Radio Prague
• Czech.cz -
• CzechTourism

---