Elefter Venizeli

Eleftherios Venizelos
Eleftherios Venizelos
	Politikan grek dhe Kryeministër
Kryeministër i Greqisë
	Në detyrë; 1910–1915
Paraprirë nga	Georgios Savvidis (1910) * Alexandros Zaimis (1917) * Georgios Kondylis (1924) * Alexandros Zaimis (1928) * Georgios Kondylis (1933);
Pasuar nga	Georgios Savvidis (1915) * Dimitrios Gounaris (1920) * Alexandros Zaimis (1924) * Dimitrios Gounaris (1932) * Alexandros Zaimis (1933);
	Në detyrë; 1917–1920
	Në detyrë; 1924–1924
	Në detyrë; 1928–1932
	Në detyrë; 1933–1933
Të dhëna vetjake
U lind më	23 Gusht 1864; Kretë, Perandoria Osmane
Vdiq më	18 Mars 1936; Paris, Francë
Nënshtetësia	Grek
Partia politike	Partia Liberale

Elefter Qiriaku Venizeli (23 gusht 1864 – 18 mars 1936) ishte një burrë shteti grek nga Kreta dhe udhëheqës i shquar i lëvizjes nacionalçlirimtare greke. Ai shquhet për kontributin e tij në zgjerimin e Greqisë dhe nxitjen e politikave liberaldemokratike.^[1]^[2] Si udhëheqës i Partisë Liberale, ai mbajti detyrën si kryeministër i Greqisë për më shumë se 12 vjet, duke përfshirë tetë mandate midis 1910 dhe 1933. Gjatë qeverisjes së tij, Venizeli hyri në bashkëpunim diplomatik me Fuqitë e Mëdha dhe pati ndikim të thellë në punët e brendshme dhe të jashtme të Greqisë. Prandaj ai është etiketuar si "Krijuesi i Greqisë së sotme"^[3] dhe ende njihet gjerësisht si "Etnarku".^[4]

Hyrja e tij e parë në skenën ndërkombëtare ishte me rolin e tij të rëndësishëm në autonominë e shtetit të Kretës dhe më pas në bashkimin e Kretës me Greqinë. Në vitin 1909, ai u ftua në Athinë për të zgjidhur ngërçin politik dhe u bë kryeministër i vendit. Ai filloi reformat kushtetuese dhe ekonomike që vendosën bazën për modernizimin e shoqërisë greke dhe riorganizoi ushtrinë greke dhe marinën greke në përgatitjen e konflikteve të ardhshme.^[5] Para Luftërave Ballkanike të 1912-1913, roli katalitik i Venizelit ndihmoi që Greqia të hynte në Lidhjen Ballkanike, një aleancë e shteteve ballkanike kundër Perandorisë Osmane. Përmes diplomacisë me Fuqitë e Mëdha dhe me vendet e tjera të Ballkanit, Greqia dyfishoi sipërfaqen dhe popullsinë e saj me çlirimin nga Perandoria Osmane të Maqedonisë, Epirit dhe pjesës më të madhe të ishujve të Egjeut.

Në Luftën e Parë Botërore (1914-1918), ai solli Greqinë në anën e Aleatëve, duke zgjeruar më tej kufijtë grekë. Megjithatë, politika e tij e jashtme proaleate e solli atë në konflikt me fraksionin e paangazhuar të Kostandinit I të Greqisë, duke shkaktuar përçarjen kombëtare të viteve 1910. Përçarja u bë një luftë civile jozyrtare, me luftën për pushtet midis dy grupeve që polarizonte popullsinë midis mbretërve dhe venizelistëve për dekada.^[6]^[7] Pas fitores së Aleatëve, Venizeli siguroi fitime të reja territoriale në Anadollin Perëndimor dhe Traki në një përpjekje për të përmbushur Idenë e Madhe. Megjithatë, ai u mund në Zgjedhjet e Përgjithshme të vitit 1920, të cilat kontribuan në humbjen përfundimtare të Greqisë në Luftën Greko-Turke (1919–22). Venizeli, në mërgim të vetimponuar, përfaqësoi Greqinë në negociatat që çuan në nënshkrimin e Traktatit të Lozanës dhe marrëveshjen e një shkëmbimi reciprok të popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë, i cili detyroi popullatën myslimane shqiptare në Çamëri të shpërngulej në Turqi, pasi çdo mysliman konsiderohej si turk.

Në janar 1933 u bë kryeministër për herë të fundit dhe në mars 1935 pas një tentative për grusht shteti u arratis në Paris, ku vdiq. Ai u varros në një kodër në fillim të Akrotirit në Kretë në periferi lindore të qytetit të Hanias, afër vendit ku lindi. Varret e familjes Venizeli janë sot një nga atraksionet e Hanias.

Elefter Venizeli ka kryer disa krime kundër shqiptarëve çamë dhe pronave të tyre.

Eleftherios Venizelos dhe Historia Shqiptare

Eleftherios Venizelos ishte një figurë e rëndësishme në politikën greke, veprimet dhe politikat e të cilit kishin pasoja të konsiderueshme për Shqipërinë, veçanërisht gjatë viteve të trazira të Luftërave Ballkanike dhe fillimit të shekullit XX.

Jeta e Hershme dhe Rritja Politike

Lindur më 23 Gusht 1864 në Mournies, Kretë, Venizelos u angazhua në politikë pas studimeve për ligj në Athinë. Ai u bë lider i lëvizjes për bashkimin e Kretës me Greqine.

Luftërat Ballkanike

Si Kryeministër, ai luajti një rol kyç në formimin e Ligës Ballkanike, duke u angazhuar në Lufta e Parë Ballkanike (1912-1913) për të çliruar territore nga Perandoria Osmane. Pas luftës, ai pranoi vendimet e Fuqive te Mëdha lidhur me kufijtë e Shqipërisë, duke përfshirë popullsinë greke në rajone si Epiri i Veriut.

Protokolli i Korçës

Në vitin 1914, ai nënshkroi Protokollin e Korçës me qeverinë shqiptare, i cili njohu ekzistencën e një pakice greke në Shqipëri dhe u dha atyre autonomi.

Vdekja

Eleftherios Venizelos vdiq më 18 Mars 1936 në Paris, Francë. Shëndeti i tij kishte filluar të përkeqësohej, dhe më 13 Mars, ai pësoi një goditje që çoi në hospitalizimin e tij. Pavarësisht kujdesit mjekësor, ai ndërroi jetë pesë ditë më vonë. Pas vdekjes së tij, trupi i Venizelos u transportua përsëri në Kretë, ku u varros në qytetin e tij të lindjes, Hania. Vendi i varrimit të tij ndodhet në një kodër në krye të gjuhës së Akrotirit, afër vendit ku ai lindi. Ky vend është bërë një sit historik dhe kujtimi për kontributet e tij në Greqi dhe historinë e saj moderne.

Shiko edhe

Referime

↑ Kitromilides, 2006, p. 178
↑ "Liberty Still Rules", Time, 18 February 1924.
↑ Duffield, J. W. (30 October 1921). "Venizelos, Maker of Modern Greece". The New York Times.
↑ Yilmaz, Hakan (2012-04-24). Perceptions of Islam in Europe: Culture, Identity and the Muslim 'Other' (në anglisht). Bloomsbury Academic. fq. 82. ISBN 978-1-84885-164-1.
↑ Βερέμης, Θάνος Μ; Koliopoulos, Giannēs (2006). Ελλάς. Η σύγχρονη συνέχεια: από το 1821 μέχρι σήμερα (në greqisht). Καστανιώτης. ISBN 978-960-03-4246-8.
↑ Beaton, Roderick (16 tetor 2019). Greece: Biography of a Modern Nation (në anglisht). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-67374-5.
↑ "Intrigue in Greece". The Argus. Melbourne. 4 korrik 1916. fq. 7. Marrë më 29 nëntor 2012 – nëpërmjet National Library of Australia. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

[BK1-1] Kitromilides, 2006, p. 178

[TA0-2] "Liberty Still Rules", Time, 18 February 1924.

[3] Duffield, J. W. (30 October 1921). "Venizelos, Maker of Modern Greece". The New York Times.

[4] Yilmaz, Hakan (2012-04-24). Perceptions of Islam in Europe: Culture, Identity and the Muslim 'Other' (në anglisht). Bloomsbury Academic. fq. 82. ISBN 978-1-84885-164-1.

[5] Βερέμης, Θάνος Μ; Koliopoulos, Giannēs (2006). Ελλάς. Η σύγχρονη συνέχεια: από το 1821 μέχρι σήμερα (në greqisht). Καστανιώτης. ISBN 978-960-03-4246-8.

[6] Beaton, Roderick (16 tetor 2019). Greece: Biography of a Modern Nation (në anglisht). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-67374-5.

[7] "Intrigue in Greece". The Argus. Melbourne. 4 korrik 1916. fq. 7. Marrë më 29 nëntor 2012 – nëpërmjet National Library of Australia. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]